ISSN: 1230-0780
eISSN: 2719-4337
OAI
DOI: 10.18276/skk.2025.32-12
Список вопросов /
nr 32 2025
„Święta góra” – ale czyja? Rowokół w polskiej publicystyce i nauce po 1945 roku
| Авторы: |
Małgorzata
Mastalerz
Uniwersytet Pomorski, Słupsk, Instytut Historii |
| Ключевые слова: | Wzgórze Rowokół Smołdzino Słowińcy publicystyka powojenna Ziemie Odzyskane kaplica na Rowokole |
| Дата публикации всего выпуска: | 2025 |
| Количество страниц: | 16 (225-240) |
Абстракт
Po zakończeniu II wojny światowej publicyści rozpoczęli przybliżanie Polakom dziejów przyłączonych do Polski terytoriów. Dotyczyło to również ziemi smołdzińskiej, której charakterystycznym punktem krajobrazu jest wzgórze Rowokół. Powołując się na prace przedwojennych badaczy, głównie etnografów, czerpiąc z legend i nieudokumentowanych wiadomości, utrwalili obraz wzgórza jako miejsca kultu słowiańskich bogów. Mimo tego, że ani podjęte przez polskich naukowców badania archeologiczne, ani kwerendy źródłowe nie potwierdziły w kolejnych dziesięcioleciach takiej funkcji Rowokołu, tezy te utrzymują się w powszechnym obiegu do dzisiaj i są wciąż prezentowane jako pewnik. Budzą też dziś większe zainteresowanie niż udokumentowane istnienie w XIV–XVI wieku kapliczki chrześcijańskiej. Celem artykułu jest ukazanie powstającej w kolejnych dekadach rozbieżności między nauką a przekazem publicystycznym.
Скачать файл
Файл статьи
Библиография
| 1. | Bądkowski, Lech. Słowińcy. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1956. |
| 2. | Bolduan, Tadeusz. „Rowokół”. Litery 11 (1963): 25. |
| 3. | Böttger, Ludwig. Baum- und Kunstdenkmäler des Regierungs – Bezirks Köslin. Bd. 2 H.1: Kreis Stolp. Stettin: Kommissionsverlag von Saunier, 1894. |
| 4. | Czerner, Marian. Latarnie morskie polskiego wybrzeża. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1986. |
| 5. | Fenikowski, Franciszek. Przymorze. Warszawa: Czytelnik, 1953. |
| 6. | Fijałkowski, Gracjan. „Pod Rowokołem kwitną malwy”. Litery 10 (1962): 6. |
| 7. | Filipowiak, Władysław. „Słowiańskie miejsca kultowe Pomorza Zachodniego w świetle badań archeologiczno-toponomastycznych”. Przegląd Zachodniopomorski 5 (1967): 5–15. |
| 8. | Goliński, Władysław. „«Święte Góry», wybrane sanktuaria na Pomorzu (Ustka, 2010 i korekta 2017)”. Dostęp 27.11.2024. https://biblioteka.ustka.pl/images/stories/literatura/golinski/art31a.pdf. |
| 9. | Gondzik, Marian. „Słowińcy – ostatni nadłebscy Pomorzanie”. Ziemia i Morze 5 (1956): 2. |
| 10. | Grucza, Franciszek. „Rowokół”. W: Słownik starożytności słowiańskich. T. 4, cz. 2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972. |
| 11. | Hamera, Alicja. „Bez ojczyzny (II)”. Kłosy 5 (1957): 3. |
| 12. | „Jesteśmy Słowianami”. Dostęp 16.11.2024. https://www.jestesmyslowianami.pl/rowokol-swieta-gora-slowian. |
| 13. | Kamiński, Roman, Anna Uciechowska-Gawron. „Badania ratownicze na górze Rowokół w 1996 r.”. Materiały Zachodniopomorskie 45 (1999): 403–452. |
| 14. | Knoop, Otto. Legendy pomorskie. Gdynia: Wydawnictwo Region, 2009. |
| 15. | Knoop, Otto. Volkssagen, Erzählungen, Aberglauben, Gebrauche und Märchen aus dem östlichen Hinterpommern. Posen: Verlag Joseph Jolowicz, 1885. |
| 16. | Kolańczyk, Kazimierz, Władysław Rusiński. Skorowidz nazw miejscowości Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej. Poznań: Instytut Zachodni, 1947. |
| 17. | Kowalski, Jarosław. „Pasyjne widowisko na Rowokole”. Powiatowy Kurier Słupski 8 (2011): 11. |
| 18. | Kozak, Magdalena. Nikt. Lublin: Fabryka Słów, 2008. |
| 19. | Kozierowski, Stanisław. Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. Z. 1: Pomorze Zachodnie. Poznań: Ministerstwo Oświaty; Biuro Ziem Zachodnich, 1945. |
| 20. | Krzyżanowska, Irena. Bajki i podania Słowińców i Kaszubów. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1948. |
| 21. | Kuczkowski, Andrzej. „Słowiańskie «Święte» góry na terenie ziem polskich we wczesnym średniowieczu. Próba zarysowania problematyki”. Slavia Antiqua 48 (2007): 97–123. |
| 22. | Lachowicz, Franciszek, Kazimierz Siuchniński, Jerzy Olczak. Osadnictwo wczesnośredniowieczne na Pobrzeżu i Pojezierzu Wschodniopomorskim. Wybrane obszary próbne. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 1977. |
| 23. | Malinowski, Andrzej, Tadeusz Malinowski, Franciszek Rożnowski. „Smołdzino, woj. Słupskie. Stanowisko 4 «Rowokół»”. Informator Archeologiczny 11 (1977): 249. |
| 24. | Malinowski, Tadeusz. „Charakter pobytu człowieka w pradziejach i średniowieczu na szczycie góry Rowokół”. W: Przez pradzieje i wczesne średniowiecze. Księga jubileuszowa na siedemdziesiąte piąte urodziny docenta doktora Jana Gurby, red. Jerzy Libera, Anna Zakościelna, 289–299. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004. |
| 25. | Mamuszka, Franciszek, Jerzy Stankiewicz. Zabytki powiatu słupskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1962. |
| 26. | Mamuszka, Franciszek. „W kręgu góry Rowokół”. Kaszëbë 16 (1960): 14. |
| 27. | Marecki, Zbigniew. „Bitwa o górę Rowokół”. Głos Słupska 14.04.2017 (Magazyn Reporterów): III. |
| 28. | MarianNosalTV. „Rowokół, Święta Góra i miejsce mocy oraz miejsce zasilania energią Matki Ziemi – film i fotoreportaż”. Dostęp 16.11.2024. https://www.youtube.com/watch?v=eXpdPr8QDf8. |
| 29. | Mastalerz-Krystjańczuk, Małgorzata. „Ostatni Mohikanie Pomorza”. Ludność rodzima znad jezior Łebsko i Gardno w publicystyce polskiej lat 1945–1989. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2019. |
| 30. | Modrzejewski, Alfons. „Krajobraz i przyroda Ziemi Słupskiej”. Zapiski Koszalińskie 2 (1958): 3–21. |
| 31. | Monitor Polski z 1949 roku, nr 17, poz. 225. Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości. |
| 32. | Nitkowska-Węglarz, Jolanta. O pięknej korsarce i skarbach Rowokołu: legenda pomorska. Słupsk: LenArt, 2002. |
| 33. | Poprawski, Jan. „Na tropach Słowińców”. Tygodnik Kulturalny 8 (1964): 2. |
| 34. | Pryczkowski, Eugeniusz. „Figura Królowej Kaszub trafi na Rowokół”. Naji Gochë: regionalny magazyn społeczno-kulturalny 6 (2008): 21. |
| 35. | Rogaczewski, Feliks. „Rowokół”. W: Dziedzictwo Gryfitów. Proza i poezja o Pomorzu Zachodnim, wybór Tadeusz Cieślak. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1962. |
| 36. | Rogaczewski, Feliks. „Rowokół”. Zapiski Koszalińskie 3 (1959): 52–53. |
| 37. | Romanówna, Eugenia. „Z nad jezior gardzieńskiego i łebskiego”. Ziemia 12 (1948): 266–271. |
| 38. | Rożnowski, Franciszek. „Źródła archeologiczne i antropologiczne do dziejów Rowokołu”. Materiały Antropologiczne (1986): 117–171. |
| 39. | Rybicki, Hieronim. Nazywano ich Słowińcami. Cz. 2: Wybór źródeł. Gdańsk: Instytut Kaszubski; Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2003. |
| 40. | Rybicki, Hieronim. Nazywano ich Słowińcami. Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1995. |
| 41. | Rzetelska-Feleszko, Ewa. „Nazwa góry Rowokół”. W: Studia Kaszubsko-Słowińskie. Materiały z II Konferencji Słowińskiej, red. Jerzy Treder, 187–188. Łeba: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział w Łebie, 1992. |
| 42. | Siuchniński, Kazimierz, Jerzy Olczak. „Sprawozdanie z badań weryfikacyjnych grodzisk przeprowadzonych na terenie powiatu słupskiego”. Koszalińskie Zeszyty Muzealne 2 (1972): 308–324. |
| 43. | Spors, Józef. „W kwestii początków kultu chrześcijańskiego na górze Rowokół koło Smołdzina (O domniemanym kościele św. Mikołaja)”. Materiały Zachodniopomorskie 38 (1992): 301–311. |
| 44. | Sroka, Danuta. „Święta góra Słowian”. Zbliżenia: dwutygodnik regionalny 21 (2007): 9. |
| 45. | Stelmachowska, Bożena. Słowińcy – ich dzieje i kultura (do 1956 r.) oprac. Anna Kwaśniewska. Gdańsk–Słupsk: Instytut Kaszubski-Muzeum Pomorza Środkowego, 2013. |
| 46. | Szalewska, Elżbieta, Janusz Skoczylas. „Kościoły nad jeziorem Gardno”. Jantarowe Szlaki 2 (2002): 18. |
| 47. | Szczepanik, Paweł. „Stan i potrzeby badań nad Rowokołem”. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia 38 (2022): 221–238. Dostęp 19.11.2024. DOI: 10.12775/aunc_arch.2022.009. |
| 48. | Szultka, Zygmunt. Świątynia na Rowokole i jej funkcje. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2014. |
| 49. | Świerczewski, Stefan. „Smołdzino i szlaki turystyczne w kumulacji Rowokołu”. Jantarowe Szlaki 2 (1980): 47. |
| 50. | „Światowid na Rowokole?”. Litery 11 (1965): 5. |
| 51. | „Święta Góra Słowian – Rowokół”. Dostęp 16.11.2024. https://slowianowierstwo.wordpress.com/2017/02/19/swieta-gora-slowian-rowokol. |
| 52. | Tetzner, Franz. Die Slovinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof, Sitten und Gebräuche, Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern.Berlin: Verlag von Emil Felber, 1899. |
| 53. | Trojanowska, Izabela. „Szkice Słowińskie”. Pomerania 9 (1986): 31–32. |
| 54. | Witt, Walter. Der Revekol und seine Umgebung in vor- und frühgeschichtlicher Zeit. Stolp: Oskar Eulitz, 1933. |
| 55. | Włodarska-Koszutowska, Gabriela, Henryk Soja. Legendy Słowińskie. Gdynia: Wydawnictwo Region, 2018. |
| 56. | Wroński, Krzysztof. Czarny bóg. Gdynia: Wydawnictwo Novae Res, 2015. |
| 57. | Źródła archeologiczne i antropologiczne do dziejów Rowokołu, red. Tadeusz Malinowski. Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1986. |