Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie
Creatio ex nihilo jako problem kosmologiczny i egzegetyczny?
DOI: 10.18276/skk.2025.32-01
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1230-0780 |
| eISSN: | 2719-4337 |
| Autorzy: |
Janusz
Lemański
Uniwersytet Szczeciński, Szczecin, Instytut Nauk Teologicznych |
| Słowa kluczowe: | creatio ex nihilo początek wszechświata materia kosmologia |
| Data publikacji całości: | 2025 |
| Liczba stron: | 24 (11-34) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
Doktryna o creatio ex nihilo stanowi dziś fundamentalne przekonanie w katolickiej teologii stworzenia. Czasem podważa się je na podstawie „aktualnego” stanu wiedzy dostarczanego przez współczesną kosmologię fizykalną. Z drugiej strony sama teologia wskazuje na jej poparcie takie teksty, jak Prz 8,22–29; 2 Mch 7,28; Mdr 11,17; Rz 4,17; Hbr 11,3. W poniższym artykule autor wskazuje z jednej strony na brak sprzeczności pomiędzy współczesną wiedzą kosmologiczną i doktryną creatio ex nihilo, a z drugiej na fakt, że same teksty biblijne przywoływane na jej poparcie, nie wyrażają wprost takiego przekonania o początkach wszechświata. Wynika to z kontekstu tych wypowiedzi i stojącego za nimi przywiązania do tradycyjnego sposobu myślenia o początkach wszystkiego (Rdz 1,1–2: pierwotny chaos).
Podgląd PDF
Bibliografia (66)
- Altaner, Berthold, Alfred Stuiber. Patrologia. Tłum. Paweł Pachciarek. Warszawa: Pax, 1990.
- Barbour, Ian. Issues in Science and Religion. New York: Harper and Row, 1971.
- Barbour, Ian. Religion in an Age of Science. The Gifford Lectures 1989–1991. T. 1. San Francisco: Harper and Row, 1990.
- Bauer, Walter, Kurt Aland, Barbara Aland. Griechisch-deutsche Wörtebuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der frühchristlichen Literatur. Berlin–New York: de Gruyter, 61988.
- Baumann, Gerlinde. Die Weisheitgestalt in Proverbien 1–9. Traditionsgeschichtliche und theologische Studien. FAT 16. Tübingen: Mohr Siebeck, 1996.
- Breviarium Fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, oprac. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1988.
- Castevecchi, Davide. „Could JWST solve Cosmology’s big mystery? Phisicists debate. Universe-expansion data”. Nature 15 April 2024. Dostęp 27.05.2024. https://www.nature.com/articles/d41586-024-01115-3.
- Copan, Paul. „Is «Creatio ex Nihilo» a Post-Biblical Invention? An Examination of Gerhard May’s Proposal”. Trinity Journal 17 (1996): 77–93.
- Copan, Paul, William Lane Craig. „Craftsman or Creator? An Examination of the Mormons Doctrine of Creator and Defense of «Creation ex nihilo»”. W: The New Mormon Chellenge. Responding to the Latest Defense of a Fast-Growing Movement, red. Francis J. Beckwith, Carl Mosser, Paul Owen, 95–152. Grand Rapids: Zondervan, 2002.
- Copan, Paul, William Lane Craig. Creation out of Nothing: A Biblical Philosophical, and Scientific Exploration. Grand Rapids: Baker Book, 2004.
- Cranfield, Charles E.B. A Critical and Exegetical Commentary on the Epistle to the Romans. Inroduction and Commentary on Romans I–VIII. ICC. Edinburgh: Clarc, 1975.
- Diels, Hermann, Walther Kranz. Die Fragmente der Vorsokratiker. Zürich: Weidmann, 1985.
- Domański, Julian, „«Stworzenie z niczego». Kilka uwag o genezie i rozwoju pojęcia”. Rocznik Filozoficzny 27–28, 1 (1989–1990): 31–36.
- Doran, Robert. 2 Maccabees. Minneapolis: Fortress Press, 2012.
- Dunn, James D.G. Romans 1–8. WBC 38A. Dallas: Word, 1988.
- Fergusson, David. Stworzenie. Tłum. Grażyna i Aleksander Gomola. Kraków: Wydawnictwo M, 2014.
- Filon Aleksandryjski. „O stworzeniu”. W: Pisma. Tłum. Leon Jachimowicz, 33–81. Warszawa: PAX, 1986.
- Fitzmyer, Joseph A. Romans. AB 33. New York: Doubleday, 1993.
- Fox, Michael. Proverbs 1–9. AB18A. New York: Doubleday, 2000.
- Frank, Daniel H., Oliver Leaman. Historia filozofii żydowskiej. Tłum. Paweł Sajdek. Kraków: WAM, 2009.
- Gilbert, Maurice. „La relecture de Gn 1-3 dans le livre de la Sagesse”. W: La creation dans l’Orient ancient. Lectio divina 119, 323–344. Paris: Cerf, 1984.
- Goldstein, Jonathan A. „The Origins of the Doctrine of «Creation Ex Nihilo»”. Journal of Jewish Studies 35 (1984): 127–135.
- Goldstein, Jonathan A. II Maccabees. AB 41A. Garden City, New York: Doubleday, 1983.
- Grecko-Polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi. Tłum. Remigiusz Popowski, Michał Wojciechowski. Warszawa: Vocatio, 1994.
- Hahn, Scott W. List do Rzymian. KKPŚ. Tłum. Aleksander Gomola. Poznań: W drodze, 2021.
- Healy, Mary. List do Hebrajczyków. KKPŚ. Tłum. Eliza Litak. Poznań: W drodze, 2023.
- Heller, Michał. Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia wszechświata. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002.
- Hofius, Otfried. „Eine altjüdische Parallele zu Röm.iv.17b”. New Testament Studies 18 (1971–1972): 93–94.
- Japhets, Samuel Ch. „«Creatio Ex Nihilo»: The Omnipotent God still Creatis out of Nothing”. THEO 500: Christian Theology April 24 (2016). Dostęp 20.05.2024. https://www.researchgate.net/publication/306253832_Creatio_Ex_Nihilo_The_Omnipotent_God_Still_Creates_Out_of_Nothing.
- „Judah Halewi”. W: Stanford Encyclopedia of Philosophy. Dostęp 20.05.2024. https://plato.stanford.edu/entries/halevi.
- Koester, Craig R. Hebrew. AB 36. New York: Doubleday, 2001.
- Landes, George M. „Creation Tradition in Proverbs 8,22–31 and Genesis 1”. W: A Light unto My Path. Studies in Honour of Jacob B. Meyers, red. Howard Bream, Ralph D. Heim, Corey A. Moore, 279–293. Philadelphia: Temple University Press, 1974.
- Laskowski, Łukasz. 2 Księga Machabejska. NKB.ST XIV/2. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2017.
- Lemański, Janusz. „Sprawisz, abym ożył!” (Ps 71,20b). Źródła nadziei na zmartwychwstanie w Starym Testamencie. RiS 532. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2004.
- Lemański, Janusz. Księga Rodzaju, rozdziały 1–11. PŚST I.1. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2013.
- Loader, James A. Proverbs 1–9. HCOT. Leuven, Paris, Walpole: Peters, 2014.
- Malina, Artur. List do Hebrajczyków. NKB.NT XV. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2018.
- Maryniarczyk, Andrzej. „«Creatio ex nihilo» (stworzenie z niczego)”. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 1–17. Dostęp 15.04.2024. www.ptta.pl/pdf/c/creatio.pdf.
- May, Gerhard. Schöpfung aus dem Nicht. Die Entehung der Lehre von der creatio ex nihil. Arbeiten zur Kirchengeschichte 48. Berlin: De Gruyter, 1978; ang. tłumaczenie The Doctrine Creation out of Nothing in Early Christian Tought. Edinburg: T&T Clark, 1994.
- Mazzinghi, Luca. Weisheit. IEKAT. Stuttgart: Kohlhammer, 2018.
- Moo, Douglas J. Romans 1–8. Wycliffe Exegetical Commentary. Chicago: Moody, 1991.
- Niechoff, Moren R. „«Creatio ex nihilo» Theology in Genesis Rabbah in Light of Christian Exegese”. Harward Theological Review 99 (2006): 37–64.
- O’Neil, John C. „How Early is the Doctrine of «creatio ex nihilo»”. The Journal of Theological Studies 53, 2 (2002): 449–466. Dostęp 15.04.2024. https://www/academia.edu/64589506.
- Ostler, Blake T. „Out of Nothing: A History of «Creation ex Nihilo» in Early Christian Thought. Review of Books on the Book of Mormon 1989–2011”. Forms Review 17, 2 (2005): 253–320. Dostęp 15.04.2024. https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent. cgi?article=1626&context=msr.
- Pelikan, Jaroslav. „Creation and Causality in the History of Christian Thought”. W: Evolution After Darwin. T. 3, red. Sol Tax, Charles Callender, 29–40. Chicago: University of Chicago Press, 1960. Dostęp 30.05.2024. https://archive.org/ stream/evolutionafterda03taxs/evolutionafterda03taxs_djvu.txt.
- Pierwsi apologeci greccy. Tłum. Leszek Misiarczyk. Kraków: Wydawnictwo M, 2004.
- Poniży, Bogdan. Księga Mądrości. NKB.ST XX. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2012.
- Potocki, Stanisław. Księga Przysłów. PŚST VIII/1. Poznań: Pallottinum, 2008.
- Rose, Christian. Die Wolke der Zeugen: Eine exegetisch-traditionsgeschichtliche Untersuchung zu Hebrär 10,32–12,3. WUNT 60. Tübingen: Mohr Siebeck, 1994.
- Scarpat, Giuseppe. Libro della Sapienza. T. 2. Brescia: Paideia, 1996.
- Schreiner, Thomas R. Romans. Baker Exegetical Commentary on the New Testament. Grand Rapids: Baker Book, 1998.
- Schuttermayr, Georg. „«Schöpfung aus dem Nichts» in 2 Makk 7,28”. Biblische Zeitschrift 17 (1973): 203–222.
- Shamir, Lior. „An Empirical Consistent Redshift Bias: A Possible Direct Observation of Zwicky’s TL Theory”. Particles 7, 3 (2024): 703–716. DOI: 10.3390/particles7030041.
- Sisti, Adalberto. Il libro della Sapienza. Assisi: Porziuncola, 1992.
- Stasiak, Sławomir. List do Rzymian. NKB.NT VI. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2020.
- Stoicorum vetereum fragmenta. T. 2: Chrisippi fragmenta logica et physica, red. Hans von Arnim. Berlin: De Gruyter, 1979 = SVF.
- Susskind, Leonard. Kosmiczny krajobraz. Dalej niż teoria strun. Tłum. Urszula i Mariusz Seweryńscy. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011.
- Tabaczek, Mariusz. „Vacuum Genesis oraz spontaniczne powstanie wszechświata z niczego a klasyczna koncepcja przyczynowości oraz stworzenia «ex nihilo»”. Science et Fides 7, 1 (2019): 127–162. Dostęp 20.04.2024. https://apcz.umk.pl/SetF/article/view/SetF.2019.007/17591.
- Taylor, John G. Kiedy zaczął się czas. Tłum. Marek Przygocki. Warszawa: Amber, 1997.
- The Old Testament Pseudepigrapha. T. 2, red. James H. Charlesworth. New York: Doubleday, 1985.
- Vílchez Líndez, José. Sapienza. Roma: Borla, 1990.
- Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, red. Ludwig Koehler, Walter Baumgartner, Johann J. Stamm. T. 1–2. Warszawa: Vocatio, 2008 = KBL.
- Wilkens, Ulrich. Der Brief an die Römer. Röm 1–5. Evengelisch-Katholscher Kommentar zum Neuen Testament 6/1. Zürich: Benziger/Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 1978.
- Winston, David. „«Creatio ex nihilo» revisited: A Reply to Jonathan Goldstein”. Journal of Jewish Studies 37 (1986): 88–91. Dostęp 21.05.2024. https://gospelstudies.org.uk/biblicalstudies/pdf/myers/landes.pdf.
- Winston, David. „The Book of Wisdom’s Theory of Cosmogony”. History of Religions 11 (1971): 185–200. Dostęp 13.05.2024. https://www.jstor.org/stable/1061921.
- Zeller, Eduard. Die Philosophie der Griechen in ihrer geschichtlichen Entwicklung. T. 2/1. Tübingen: Fues 1859, 21909.





