Przejdź do treści
Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie
nr 32 2025

Synod o synodalności. Kontekst eklezjologiczny

DOI: 10.18276/skk.2025.32-07
Cytuj

Pełny tekst jest dostępny

ISSN:1230-0780
eISSN:2719-4337
Autorzy: Jan Perszon ORCID
Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, Wydział Teologiczny
Słowa kluczowe: synodalność Kościół klerykalizm reforma
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:39 (113-151)
OAI-PMH:Metadane
Cited-by (Crossref) ?: Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań.
CC BY-SA Open Access DOAJ CEEOL ERIH PLUS Diamond Discovery Hub
Kod QR

Abstrakt

Na podstawie dokumentów i wypowiedzi Magisterium Kościoła, związane z XVI Zwyczajnym Zgromadzeniem Ogólnym Synodu Biskupów, niniejsze opracowanie podejmuje namysł nad istotą „synodalnego Kościoła”. Dlatego najpierw pokazano związek między postulowanym modelem Kościoła synodalnego a Eklezją ujętą w obrazie komunii i Ludu Bożego. Następnie zasygnalizowano relacje między zdiagnozowanym przez papieża Franciszka i ojców synodu współczesnym kryzysem Kościoła (nieadekwatność struktur – „piramida władzy”, klerykalizm, utrata wiarygodności, bierność laikatu) a propozycjami jego odnowy i odrodzenia poprzez implementację reform, obejmujących wszystkie poziomy eklezjalnego życia. Zaproponowana przez synod i systematycznie implementowana w całym Kościele reforma ma przynieść – poprzez powrót do communio w parafiach, diecezjach i w posłudze Piotrowej – odrodzenie wiary oraz rewitalizację zbawczej misji Chrystusowej rodziny.

PDF

Pobierz PDF
Podgląd PDF

Otwórz PDF

Bibliografia (156)
  1. XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. „Jak być synodalnym Kościołem misyjnym. «Instrumentum laboris» na Pierwszą Sesję (październik 2023), opublikowany 18 czerwca 2023 r.”. Tłumaczenie z oryginału włoskiego: Biuro ds. Komunikacji Zagranicznej Konferencji Episkopatu Polski. Dostęp 15.11.2024. https://www.synod.va/content/dam/synod/common/phases/universal-stage/il/POL_INSTRUMENTUM-LABORIS.pdf.
  2. XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. „Jak być synodalnym Kościołem misyjnym. «Instrumentum laboris» na Drugą Sesję (październik 2024), 7–8, opublikowany 14 marca 2024 r.”. Dostęp 15.11.2024. https://www.synod.va/en/resources/documents/documents-for-the-third-phase/study-groups-for-questions-raised-in-the-first-session-of-the-xvi-assembly.html.
  3. Acerbi, Antonio. „L’ecclesiologia sottesta del istituzioni ecclesiali postconciliari”. W: L’ecclesiologia del Vaticano II: Dinamismi e prospettive, red. Giuseppe Alberigo, 203–234. Bologna: Dehoniane, 1981.
  4. Afanasiew, Nikolas. The Church of the Holy Spirit. Notre Dame: University Press, 2007.
  5. Artemiuk, Przemysław. „Czym jest synodalność w Kościele?”. W: Przemysław Artemiuk, Wiara na peryferiach. Eseje o Kościele, 60–66. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2023.
  6. Balthasar, Hans Urs von. Antyrzymski resentyment: papiestwo a Kościół. Przekł. Wiesław Szymona. Poznań: W drodze, 2004.
  7. Bańka, Aleksander. „Synod – rozdział (nie)zamknięty”. Gość Niedzielny 3 listopada, 44 (2024): 4–6.
  8. Bańka, Aleksander. „Wybór życia, nawrócenia i przebaczenia”. Gość Niedzielny 13 października, 41 (2024): 24–25.
  9. Bartnik, Czesław S. Kościół. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2009.
  10. Bloom, Allan. Umysł zamknięty. O tym, jak amerykańskie szkolnictwo wyższe zawiodło demokrację i zubożyło dusze dzisiejszych studentów. Tłum. Tomasz Bieroń. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2012.
  11. Bortkiewicz, Paweł. „«Fiducia supplicans» – pytanie o ciągłość nauczania Kościoła w kwestii homoseksualizmu”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 35–54. Pelplin: Bernardinum, 2024.
  12. Bujak, Janusz. „Eklezjologia trynitarno-eucharystyczna w dokumentach Międzynarodowej Komisji Mieszanej do dialogu teologicznego między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym”. Collectanea Theologica 73, 3 (2003): 77–103.
  13. Burkhard, John. Apostolicity Then and Now. An Ecumenical Church in a Postmodern World. Collegeville: Liturgical Press, 2004.
  14. Congar, Yves. Esquisses du mystere de l’Eglise. Paris: Éditions du Cerf, 21953.
  15. Congar, Yves. I Believe in the Holy Spirit. Vol. 2. New York: Crossroad, 1997.
  16. Congar, Yves. Lay People in the Church. A Study for a Theology of Laity. Westminster, MD: Newman, 1965.
  17. Congar, Yves. „My Path-Findings in the Theology of Laity and Ministries”. The Jurist 32 (1972): 169–188.
  18. Congar, Yves. O Kościół służebny i ubogi. Tłum. Agnieszka Kuryś. Kraków: Wydawnictwo Cerf–Kairos–Znak, 2000.
  19. Congar, Yves. „Pneumatologie ou «christomonisme» dans la tradition latine?”. W: Ecclesia a Spiritu Sancto edocta. Melanges theologiques. Hommage a Mgr. Gerard Philips, 41–42. Gembloux: J. Duculot, 1970.
  20. Congar, Yves. Prawdziwa i fałszywa reforma w Kościele. Tłum. Arkadiusz Ziemnicki. Kraków: Znak, 2001.
  21. Congar, Yves. „Reception as an Ecclesiological Reality”. W: Election-Consensus-Reception, ed. Giuseppe Alberigo, Anton Weiler. Concilium v. 77: Church History, 43–68. New York: Herder and Herder, 1972.
  22. Congar, Yves. Theology of Ministry. New York: Paulist, 1999.
  23. Czaja, Andrzej. Credo in Spiritum Vivificantem. Pneumatologiczna interpretacja Kościoła jako komunii w posoborowej teologii niemieckiej. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2003.
  24. Discovering Pope Francis. The Roots of Jorge Mario Bergolio’s Thinking, red. Brian Y. Lee, Thomas L. Knoebel. Collegeville, MN: Liturgical Press Academic, 2019. Dostęp 15.11.2024. https://www.academia.edu/40449985/Discovering_Pope_Francis_The_Roots_of_Jorge_Mario_Bergoglios_Thinking.
  25. Dulles, Avery. „A Half Century of Ecclesiology”. Theological Studies 50 (1989): 419–442.
  26. Dulles, Avery. The Resilient Church. The Necessity and Limits of Adaptation. Garden City–New York: Doubleday, 1977.
  27. Faggioli, Massimo. A Council for the Global Church. Receiving Vatican II in History. Minneapolis: Fortress, 2015.
  28. Fantappie, Carlo. Metamorfosi della synodalita. Dal Vaticano il a papa Francesco. Venezia: Marcianum Press, 2023.
  29. Finucane, Daniel J. „Sensus Fidelium”. The Use of a Concept in the Post-Vatican II Era. San Francisco–London–Bethesda: International Scholars Publications, 1996.
  30. Forte, Bruno. La Chiesa della Trinita. Saggio sul mistero della Chiesa, communione e missione. Simbolica ecclesiale 5. Cinisello Balsamo: Edizioni San Paolo, 21995.
  31. Franciszek. „«Synodalność» konstytutywnym wymiarem Kościoła. 7 X 2015 – Przemówienie papieża Franciszka podczas uroczystości upamiętniającej 50. rocznicę ustanowienia Synodu Biskupów”. Dostęp 15.11.2024. https://opoka.org.pl/biblioteka/W.WP/franciszek_i/przemowienia/synodalnosc_17102015.html.
  32. Franciszek. Evangelii gaudium. Rzym, 2013.
  33. Franciszek. „List Apostolski «Ad theologiam promovendam» (1 listopada 2023 r.)”. Dostęp 15.11.2024. https://wiez.pl/2024/05/11/franciszek-potrzebujemy-teologii-fundamentalnie-kontekstualnej.
  34. Franciszek. „List do Ludu Bożego (20 sierpnia 2018 r.)”. Dostęp 15.11.2024. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/letters/2018/documents/papa-francesco_20180820_lettera-popolo-didio.html.
  35. Franciszek. XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja. Dokument końcowy. Rzym, 2024.
  36. Gaillardetz, Richard R. How Does the Holy Spirit Assist the Church in Its Teaching?, January 31, 2014, Duquesne Union Ballroom, Pittsburgh, PA, Duquesne University, 4–28. DOI: 10.2307/J.CTV2D7X4XC.13.
  37. Gaillardetz, Richard R. „Shifting Meanings in the Lay-Clergy Distinction”. Irish Theological Quaterly 64 (1999): 115–139.
  38. Gaillardetz, Richard R. „The Office of the Bishop within the Communio Ecclesiarum: Insights from the Ecclesiology of Jean-Marie Tillard”. Science et Esprit 61, Mai–Dec. (2009): 175–194.
  39. Gaillardetz, Richard R. „To Form a Priestly People: Toward a Non-Clerical Ministerial Priesthood”. Keynote address at the annual convention of the Association of U.S. Catholic Priests, St. Louis, MO, June 24th, 2019.
  40. Gardocki, Dariusz. „Wyzwolenia teologia”. W: Encyklopedia katolicka. T. 20, red. Edward Gigilewicz i in., kol. 1107–1109. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2014.
  41. Glaeser, Zygfryd. W jednym Duchu jeden Kościół. Pneumatologiczna eklezjologia Nikosa A. Nissiotisa. Opole: Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego, 1996.
  42. Górny, Grzegorz, Krystian Kratiuk, Paweł Lisicki. Świat i Kościół w kryzysie. Kraków: Esprit, 2023.
  43. „Gramy do jednej bramki. O synodzie i różnorodności Kościoła, która jest błogosławieństwem, a nie zagrożeniem, mówi bp Sławomir Oder”. Gość Niedzielny 40, 6 października (2024): 32–33.
  44. Granfield, Patrick. Ecclesial Cybernetics. A Study of Democracy in the Church. New York: Macmillan, 1973.
  45. Granfield, Patrick. The Limits of the Papacy. Authority and Autonomy in the Church. London: Darton, Longman & Todd, 1987.
  46. History of Vatican II. Vol. IV, red. Alberigo, Giuseppe. Maryknoll: Orbis & Leuven: Peeters, 2003.
  47. Hitchcock, James. The Decline & Fall of Radical Catholicism. New York: Herder and Herder, 1971.
  48. Hryniewicz, Wacław. Nasza Pascha z Chrystusem. Zarys chrześcijańskiej teologii paschalnej. T. 2. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1987.
  49. „Informacja o książce o. Leonardo Boffa OFM Chiesa: carisma e potere. Saggio di ecclesiologia militante”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski i Janusz Królikowski, 236–241. Tarnów: Biblos, 1995.
  50. Jakimowicz, Marcin. „Zmarł «ojciec» teologii wyzwolenia”. Gość Niedzielny 44, 3 listopada (2024): 7.
  51. Jan Paweł II. Adhortacja apostolska „Ecclesia in Europa”. Kraków: Wydawnictwo M, 2003.
  52. Jan Paweł II. Centesimus annus. Rzym, 1991.
  53. Jan Paweł II. Dominum et Vivificantem. Rzym, 1986.
  54. Jan Paweł II. Fides et ratio. Rzym, 1998.
  55. Jan Paweł II. Fides et ratio. Tarnów: Biblos, 1998.
  56. Jan Paweł II. Novo millenio ineunte. Rzym, 2001.
  57. Jan Paweł II. Pastores gregis. Rzym, 2003.
  58. Jan Paweł II. Veritatis splendor. Rzym, 1993.
  59. Jeliński, Edward. „O genezie statusu społeczno-politycznego Kościoła katolickiego jako instytucji (w Polsce) – próba spojrzenia historyczno-doktrynalnego”. Przegląd Religioznawczy 1, 283 (2022): 153–164.
  60. Joy, John P. Disputed Questions on Papal Infallibility. Lincoln, NE: Os Justi Press, 2022.
  61. Kasper, Walter. „Zur Theologie und Praxis des Bischoflichen Amtes”. W: Auf neue Art. Kirche Sein: Wirklichkeiten–Herausforderungen–Wandlungen, hrsg. Werner Schreer, Georg Steins, 32–48. München: Don Bosco, 1999.
  62. Kasper, Walter. Die Kirche und ihre Amter. Freiburg–Basel–Wien: Herder, 2009.
  63. Kehl, Medard. „Synodalitat-einwesentliches Strukturelement der Kirche”. W: Auf Christus getauft. Glaubenleben und verkunden im 21. Jahrhundert, red. Barbara Stuhlmeyer, 102–117. Kevelaer: Buton & Becker, 2019.
  64. Kehl, Medard. Die Kirche. Eine katholische Ecclesiologie. Würzburg: Bechter, 1992.
  65. Kempa, Jacek. „Teologiczne podstawy reformy władzy w Kościele według niemieckiej Drogi Synodalnej)”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 143–174. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024.
  66. Kilmartin, Edward. „Office and Charism. Reflections on a New Study of Ministry”. Theological Studies 38 (1977): 547–554.
  67. Kita, Marek. Zostać w Kościele. Zostać Kościołem. Warszawa: Więź, 2024.
  68. Kloppenburg, Bonaventure. The Ecclesiology of Vatican II. Chicago: Franciscan Herald, 1974.
  69. Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu. Poznań: Pallottinum, 2008.
  70. Komonchak, Joseph A. „The Significance of Vatican Council II for Ecclesiology”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 69–92. Collegeville, MN: The Liturgical Press, 2000.
  71. Kongregacja Nauki Wiary. „Instrukcja o chrześcijańskiej wolności i wyzwoleniu. «Libertatis conscientia»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 244–282. Tarnów: Biblos, 1995.
  72. Kongregacja Nauki Wiary. „Instrukcja o niektórych aspektach «teologii wyzwolenia». «Libertatis nuntius»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 215–235. Tarnów: Biblos, 1995
  73. Kongregacja Nauki Wiary. „List do biskupów Kościoła katolickiego o niektórych aspektach Kościoła pojętego jako komunia. «Communionis notio»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 390–401. Tarnów: Biblos, 1995.
  74. Krauze, Filip. „Korelatywny charakter posłuszeństwa wobec władzy w Kościele. Próba kontekstualizacji społeczno-eklezjalnej”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 175–191. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024.
  75. Królikowski, Janusz. „«Sensus fidei» i «sensus fidelium» a zadania teologii”. W: O naturze teologii, red. Bogusław Kochaniewicz, 57–70. Poznań: UAM, Wydział Teologiczny. Redakcja Wydawnictw, 2013.
  76. Królikowski, Janusz. „Wolność, władza i wspólnota w świetle nauczania II Soboru Watykańskiego”. Studia Socialia Cracoviensia 6, 2 (2014): 149–161.
  77. Krzywda, Józef. Prymat papieski i Kolegium Biskupów w świetle nauki Vaticanum I i II. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT, 2008.
  78. Kwasniewski, Peter. The Road from Hyperpapalism to Catholicism: Rethinking the Papacy in a Time of Ecclesial Desintegration. Waterloo, ON: Arouca Press, 2022.
  79. Lakeland, Paul. The Liberation of the Laity. The Search of an Accountable Church. New York: Bloomsbury Academic, 2003.
  80. Laun, Andreas. Kirche Jesu oder Kirche der Basis. Koeln: Adamas Verlag, 1996.
  81. Lee, Brian Yong. „Discovering Pope Francis: The Roots of Jorge Mario Bergoglio’s Thinking”. Dostęp 15.11.2024. https://www.academia.edu/40449985/Discovering_Pope_Francis_The_Roots_of_Jorge_Mario_Bergoglios_Thinking.
  82. Lohfink, Gerhard. Czy Bóg potrzebuje Kościoła? O teologii ludu Bożego. Tłum. Eliza Pieciul-Karmińska. Poznań: W drodze, 2005.
  83. Lubac, Henri de. Kościoły partykularne w Kościele powszechnym. Tłum. Marek Spyra. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
  84. Lubac, Henri de. Medytacje o Kościele. Tłum. Izabela Białkowska-Cichoń. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1997.
  85. Machinek, Marian. „Modyfikacja praktyki czy zmiana nauczania? Kontrowersje wokół wypowiedzi papieża Franciszka o małżeństwie”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 125–144. Pelplin: Bernardinum, 2024.
  86. Machinek, Marian. „Znaczenie okoliczności łagodzących w adhortacji «Amoris laetitia» papieża Franciszka. Wielość interpretacji”. Studia Nauk Teologicznych 12 (2017): 266–279.
  87. Magnani, Giovanni. „Does the So-Called Theology of the Laity Possess a Theological Status?”. W: Vatican II: Assesment and Perspectives. Vol. 1, red. Rene Latourelle, 597–603. New York: Paulist Press, 1988.
  88. Mahoney, Jack. „From Clericalism to Synodality”. The Furrow. A Journal for the Contemporary Church 70 (2019): 647–653.
  89. Małecki, Roman. Kościół jako wspólnota. Dogmatyczno-ekumeniczne studium eklezjologii Johna Zizioulasa. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 2000.
  90. Mannion, P. Gerard. Ecclesiology and Postmodernity. Questions for the Church in Our Time, Collegeville: Liturgical Press, 2007.
  91. Mastej, Jacenty. „Sensus fidei”. W: Leksykon Teologii Fundamentalnej, red. Marian Rusecki i in., 1097–1099. Lublin–Kraków: Wydawnictwo M, 2002.
  92. Mattei, Roberto de. Dyktatura relatywizmu. Tłum. Piotr Toboła-Pertkiewicz, Emilia Turlińska. Warszawa: Prohibita, 2009.
  93. Mattei, Roberto de. „Opór i wierność Kościołowi w czasach kryzysu”. W: Roberto de Mattei, Miłość do papiestwa a synowski opór wobec papieża w historii Kościoła, 134–162. Warszawa: key4.pl, 2020.
  94. McBrien, Richard P. „The Papacy”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 315–336. Collegeville, MN: The Liturgical Press, 2000.
  95. Milavec, Aaron. „Papal Politics, Paul VI, and Vatican II. The Reassertion of Papal Absolutism”. 28 July (2013). Dostęp 15.11.2024. https://www.e-ir.info/2013/07/28/papal-politics-paul-vi-and-vatican-ii-the-reassertion-of-papal-absolutism.
  96. Moons, Jos. „A Comprehensive Introduction to Synodality: Reconfiguring Ecclesiology and Ecclesial Practice”. Roczniki Teologiczne 69, 2 (2022): 73–93.
  97. Müller, Gerhard L. Katolicki czyli jaki? Prawdziwa i fałszywa reforma. Tłum. Robert Biel. Tarnów: Biblos, 2024.
  98. Nagy, Stanisław. Chrystus w Kościele. Zarys eklezjologii fundamentalnej. Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, 1982.
  99. Napiórkowski, Andrzej. „Powstawanie Kościoła: od eklezjogenezy chrystocentrycznej do eklezjogenezy trynitarnej”. Verbum Vitae 41, 1 (2023): 57–73. DOI: 10.31743.
  100. Napiórkowski, Andrzej. „Władza w Kościele”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 11–42. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024.
  101. Napiórkowski, Andrzej. Reforma i rozwój Kościoła. Duch Boży i instytucja. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2012.
  102. Nichols, Terence L. That all may be one. Hierarchy and participation in the Church. Collegeville: Michael Glazier Inc., 1997.
  103. O’Malley, John W. „Reform in the Life of the Church. The Council of Trent and Vatican II”. W: For a Missionary Reform of the Church: the Civiltà Cattolica Seminar, ed. Antonio Spadaro, Carlos M. Galli, 77–100. Mahwah NJ: Paulist Press, 2017.
  104. Ohlig, Karl H. Why We Need the Pope. St. Meinrad, Ind.: Abbey Press, 1975.
  105. Osborne, Kenan B. Ministry: lay ministry in the Roman Catholic Church, its history and theology. New York: Paulist Press, 1993.
  106. Pach. „Kard. George Pell w ostatnim tekście: Synodalność zamieniła się w toksyczny koszmar”. Dostęp 15.11.2024. https://pch24.pl/kard-george-pell-w-ostatnim-tekscie-synodalnosc-zamienila-sie-w-toksyczny-koszmar.
  107. Pałucki, Jerzy. Trynitarny wymiar Kościoła. Studium patrystyczne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2007.
  108. „Papież chwali wiarę Ludu Bożego i potępia klerykalizm szafarzy”. KAI 26 października (2023). Dostęp 15.11.2024. https://www.ekai.pl/papiez-chwali-wiare-ludu-bozego-i-potepia-klerykalizm-szafarzy.
  109. Pastwa, Andrzej. „«Sensus fidei fidelium»: Legal and Ecumenical Reflection”. Ecumeny and Law 6 (2018): 225–247.
  110. Perszon, Jan. „Inkulturacja”. W: Leksykon Teologii Fundamentalnej, red. Marian Rusecki i in., 538–540. Lublin–Kraków: Wydawnictwo M, 2002.
  111. Perszon, Jan. „Status doktrynalny «wyjaśnień» papieża Franciszka. Dubiów ciąg dalszy?”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 167–191. Pelplin: Bernardinum, 2024.
  112. Perszon, Jan. Ecclesia semper reformanda? Kolegialność Kościoła w posoborowej eklezjologii amerykańskiej. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2009.
  113. Perszon, Jan. Teologia ludowa. Konteksty inkulturacji Ewangelii. Pelplin: Bernardinum, 2019.
  114. Pikor, Wojciech. „Jaka interpretacja Pisma Świętego w obliczu zmian kulturowych. Papieskiej Komisji Biblijnej lektura nowotestamentowych wypowiedzi na temat małżeństwa”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 193–217. Pelplin: Bernardinum, 2024.
  115. Pottmeyer, Hermann J. „The Episcopacy”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 337–353. Collegeville, MN: Michael Glazier Book, 2000.
  116. Pottmeyer, Hermann J. Towards a Papacy in Communion. Perspectives from Vatican I and II. New York: Publish Drive, 1998.
  117. Prato, Brenda. The Synod of Bishops. An Instrument towards a Synodal Church through Baptism. Rozprawa doktorska, Katholieke Universiteit w Leuven, 2021. Dostęp 15.11.2024. DOI: 10.13140/RG.2.2.31011.17444.
  118. Provost, James H. „The Participation of the Laity in the Governance of the Church”. Studia Canonica 17 (1983): 417–448.
  119. Rabczyński, Paweł. „Po co Kościołowi synod o synodalności?”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wasek, Przemysław Artemiuk, 119–141. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024.
  120. Raport o stanie wiary. Z ks. kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Vittorio Messori. Tłum. Zyta Oryszyn, Jan Chrapek. Kraków–Warszawa: Michalineum, 1986.
  121. Ratzinger, Joseph. Europa. Jej podwaliny dzisiaj i jutro. Tłum. Stanisław Czerwik. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2005.
  122. Ratzinger, Joseph. „Komunijna struktura Kościoła”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 477–556. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  123. Ratzinger, Joseph. „Kościół”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 192–193. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  124. Ratzinger, Joseph. „Kościół powszechny i Kościół partykularny. Posłannictwo biskupa”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 477–493. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  125. Ratzinger, Joseph. „Prymat a episkopat”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 602–606. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  126. Ratzinger, Joseph. „Pytania dotyczące struktury i zadań synodu biskupów”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 511–526. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  127. Rist, John M. Infallibility, Integrity, and Obedience. The Papacy and the Roman Catholic Church, 1848–2023. Cambridge UK: James & Clark Co., 2023.
  128. Roszkowski, Wojciech. „Przestrogi historii”. Niedziela 6, październik–grudzień (2024): 50–53.
  129. Routhier, Gilles. „The Renewal of Synodal Life in Local Churches”. W: For a Missionary Reform of the Church: the Civiltà Cattolica Seminar, red. Antonio Spadaro, Carlos M. Galli, 249–265. Mahwah NJ: Paulist Press, 2017.
  130. Rusecki, Marian. Traktat o Kościele, red. Krzysztof Kaucha, Piotr Królikowski, Jacenty Mastej. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.
  131. Rush, Ormond. „Inverting the Pyramid: The «Sensus Fidelium» in a Synodal Church”. Theological Studies 78 (2017): 299–325.
  132. Rush, Ormond. The Eyes of Faith: The Sense of the Faithful and the Church’s Reception of Revelation. Washington DC: The Catholic University Press, 2009.
  133. Rychert, Michał. Kościół jako społeczność alternatywna. Teologia królestwa Bożego według Gerharda Lohfinka. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009.
  134. Schatz, Klaus. Prymat papieski od początków do współczesności. Tłum. Ewa Marszał, Jerzy Zakrzewski. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
  135. „Sensus fidei” w życiu Kościoła. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej. Tłum. Maria Moskal. Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów, 2015.
  136. Sesboue, Bernard. Władza w Kościele. Autorytet, prawda i wolność. Tłum. Piotr Rak. Kraków: Wydawnictwo M, 2003.
  137. Słupek, Roman. Jesteśmy Kościołem Trójjedynego Boga. Kolegialność Kościoła według Yvesa Congara. Lublin: TN KUL, 2004.
  138. Sobański, Remigiusz. Europa obojga praw. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2006.
  139. Souza, Raymond J. de. „Vatican’s «Bishop of Rome» Document Has an «Ivory Tower Feel»”. National Catholic Register 14 June (2024). Dostęp 14.06.2024. https://fatherdesouza.com/articles/2024/7/3/vaticans-bishop-of-rome-document-has-an-ivory-tower-feel.
  140. Stagaman, David J. Authority in the Church. Collegeville, MN: A Michael Glazier Book, The Liturgical Press, 1999.
  141. Staniloae, Dumitru. Theology and the Church. Crestwood: St. Vladimir’s Seminary Press, 1980.
  142. Steele, David A. Images of Leadership and Authority for the Church. Biblical Principles and Secular Models. Lanham MD: University Press of America, 1986.
  143. Surówka, Wojciech. „Usłyszeć Kościół”. Gość Niedzielny 41, 13 października (2024): 38.
  144. Svideroschi, Gian Franco. Odwieczne zło. Klerykalizm i pedofilia w Kościele. Tłum. Marek Chojnacki. Kraków: WAM, 2019.
  145. Teologia między Wschodem a Zachodem, red. Marek Dobrzeniecki, Maciej Raczyński-Rożek. Kraków: WAM, 2019.
  146. Terlikowski, Tomasz P. Koniec Kościoła, jaki znacie. Warszawa: Wydawnictwo Nowej Konfederacji, 2022.
  147. The Catholic Church in the Twenty First Century. Finding Hope of its Future in the Wisdom of Its Past, red. Michael J. Himes. Liguori, MO: Liguori Publications, 2004.
  148. Tillard, Jean-Marie R. „Reception–Communion”. One in Christ 28 (1992): 307–322.
  149. Tillard, Jean-Marie R. „In Search of Vatican II: Archbishop Quinn’s The Reform of the Papacy”. One in Christ 36 (2000): 176–184.
  150. Tillard, Jean-Marie R. L’Église locale: Ecclesiologie de communion et catholicité. Paris: Cerf, 1995.
  151. Tripole, Martin R. Church in Crisis. The Enlightenment and Its Impact upon Today’s Church. Notre Dame: Sapientia Press of Ave Maria University, 2012.
  152. Vanhoye, Albert. „The biblical question of «Charisms» after Vatican II”. W: Vatican II. Assessment and perspectives. Vol. 1, red. Rene Latourelle, 439–468. New York: Paulist Press, 1988.
  153. Vitale, Dario. Popolo di Dio. Assisi: Citadella Editrice, 2013.
  154. Wąsek, Damian. Nowa wizja zarządzania Kościołem. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2014.
  155. Weakland, Rembert G. A Pilgrim in a Pilgrim Church. Memoirs of a Catholic Archbishop. Grand Rapids: Eerdmans, 2009.
  156. Weigel, George. Kruchy porządek. Jak znaleźć oparcie i nadzieję. Tłum. Krzysztof Kurek. Warszawa: Promic, 2022.