ISBN: 978-83-8419-127-9 ISBN (online): 978-83-8419-128-6 OAI
DOI: 10.18276/978-83-8419-128-6
.
| Rok wydania: | 2026 |
| Dziedzina: | Dziedzina sztuki |
| Dyscyplina: | sztuki muzyczne |
| Słowa kluczowe: | Skriabin muzyka fortepianowa interpretacja pianistyczna sonaty fortepianowe |
| Autorzy: |
Bogusław
Rottermund
Akademia Sztuki w Szczecinie |
Informacje
Monografię napisano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Finansowane ze środków Akademii Sztuki w Szczecinie
ISBN 978-83-67814-33-1 (Akademia Sztuki)
Abstrakt
Niniejszy tom zawiera siedem artykułów autorskich, których część została napisana w latach 2011–2014, a następnie poszerzona, zaktualizowana i przeredagowana w latach 2024–2026. Artykuły obejmują zagadnienia wchodzące w zakres historii muzycznego wykonawstwa i pianistycznej interpretacji, fonografii, a także historii pianistyki.
Cztery pierwsze rozdziały poświęcono działalności i spuściźnie Aleksandra Skriabina jako koncertującego pianisty, jego nagraniom własnych utworów (utrwalonych na rolkach pianolowych), a także metodom pracy ze studentami.
Trzy kolejne są analizą zarówno historycznych, jak i współczesnych nagrań najbardziej znanych sonat tego kompozytora – po jednej z każdego okresu twórczości (Sonaty nr 2, 4, 9) w interpretacji ponad 50 pianistów.
Bibliografia
| 1. | Aleksiejew Aleksandr, Istorija fortiepiannogo isskustwa, t. III, Moskwa 1982. |
| 2. | Aleksiejew Aleksandr, Russkije pianisty, Moskwa 1948. |
| 3. | Barenboim Lew, Anton Grigoriewicz Rubinstein, t. I, Leningrad 1957. |
| 4. | Barenboim Lew, Fortepiannaja piedagogika, Moskwa 1937 (wyd. nowe 2007). |
| 5. | Bekman-Szczerbina Jelena, Moi wospominanija, Moskwa 1982. |
| 6. | Bekman-Szczerbina Jelena, Ob ispołnienii fortiepiannych soczinienij A.N. Skriabina, Moskwa 1990. |
| 7. | Bełza Igor, Skriabin, Kraków 2004. |
| 8. | Chentowa Sofija Michajłowna, Zamietki o Skriabinie – pianistie, w: red. J. Sazonowa, Woprosy muzykalno-ispołnitielskogo iskusstwa, t. III, Moskwa 1962. |
| 9. | Chomiński Józef, Studia nad twórczością Karola Szymanowskiego, Kraków 1969. |
| 10. | Dielson Wiktor, Gienrich Niejgauz [Henryk Neuhaus], Moskwa 1966. |
| 11. | Dielson Wiktor, Oczierk żizni i tworcziestwa, Moskwa 1971. |
| 12. | Dybowski Stanisław, Słownik pianistów polskich, Warszawa 2003. |
| 13. | Engel Julij, A.N. Skriabin, w: Woprosy fortiepiannogo ispolnitielstwa, red. Michaił Gieorgijewicz Sokołow, t. I, Moskwa 1965. |
| 14. | Feinberg Samuił, Mastierstwo pianista, Moskwa 1978. |
| 15. | Feinberg Samuił, Pianizm kak isskustwo [Pianistyka jako sztuka], wyd. II, Moskwa 1969. |
| 16. | Fryderyk Chopin. Szkice do metody gry fortepianowej, teksty zebrał i przedstawił Jean-Jacques Eigeldinger, Kraków 1995. |
| 17. | Furmanowicz-Kurzyńska Helena, Władimir Władimirowicz Sofronicki pianista i pedagog (1901–1961) – w 50 rocznicę śmierci, w: Muzyka Fortepianowa. Refleksja teoretyczna. Sztuka pianistyki, red. Alicja Kozłowska-Lewna, Danuta Szlagowska, Teresa Błaszkiewicz, Gdańsk 2012. |
| 18. | Gakkel Leonid, Fortiepiannaja muzika XX wieka, Leningrad 1976. |
| 19. | Grigoriew Lew, Płatek Jakow, Sowriemiennyje pianisty, Moskwa 1990. |
| 20. | Kaiser Joachim, Grosse Pianisten in unserer Zeit, Monachium–Zurych 2009. |
| 21. | Kogan Grigorij, Izbrannyje stat’ii, cz. III, Moskwa 1985. |
| 22. | Kogan Grigorij, Repertuar pianistyczny S. Rachmaninowa, w: wybór, oprac., tłum. Jacek Gębski, Sergiusz Rachmaninow w literaturze, Toruń 2006 |
| 23. | Lhevinne Joseph, Podstawowe zasady gry na fortepianie, Bielsko-Biała, 2005. |
| 24. | Łobanow Paweł Wasiliewicz, A.N. Skriabin – interpretator swoich kompozycji, Moskwa 1995. |
| 25. | Martienssen Carl Adolf, Schöferischer Klavierunterricht, Lipsk 1954. |
| 26. | Michajłow Julij, „Swiet” w muzykie A.N. Skriabina. Sposoby wopłoszczienija nowatorskoj idiei w fortiepiannych sonatach kompozitora, w: Uczionyje zapiski, Wypusk 7, Kiniga 2, Moskwa 2014. |
| 27. | Mołodyje gody Rachmaninowa. Pis’ma. Wospominanija, red. Walerian Bogdanow-Bieriezowski, Leningrad–Moskwa 1949. |
| 28. | Neuhaus Harry, Razmyszlienija, wospominanija, dniewniki. Izbrannyje stat’i. Pis’ma k roditieliam, Moskwa 1983. |
| 29. | Neuhaus Harry, Sztuka pianistyczna, tłum. Artur Taube, Kraków 1970. |
| 30. | Niemienowa-Łunc Maria, Otrywki iz wospominanij o A.N. Skriabinie, „Muzykalnyj Sowriemiennik”, 1916, nr 4–5. |
| 31. | Niemienowa-Łunc Maria, A.N. Skriabin – pedagog, „Sowietskaja muzyka” 1948, nr 5. |
| 32. | Nikolski Jurij Sergiejewicz, Ze Wspomnień, w: Sergiusz Rachmaninow w literaturze, wybór, oprac., tłum. Jacek Gębski, Toruń 2006. |
| 33. | Ossowski Aleksander, Wospominanija. Issliedowanija, Leningrad 1968. |
| 34. | Perelman Nathan, W kłassie rojalia. Korotkije rozsużdienija, wyd. IV rozszerzone, Moskwa 1984. |
| 35. | Philipp Günter, Klavier, Klavierspiel, Improvisation, Lipsk 1984. |
| 36. | Pianisty rasskazywajut, wybór, red. Michaił Gieorgijewicz Sokołow, t. I, Moskwa 1990. |
| 37. | Presman Matwiej, Wospominanija, w: A.N. Skriabin. Sbornik k 25-letiju so dnja smierti, red. Stanisław Markus, Moskwa–Leningrad 1940. |
| 38. | Rottermund Bogusław, Aleksander Skriabin jako pianista, „Krytyka Muzyczna” 2012, z. VII. |
| 39. | Rottermund Bogusław, Aleksander Skriabin jako pianista, w: Muzyka fortepianowa. Refleksja teoretyczna. Sztuka pianistyki, red. Alicja Kozłowska- -Lewna, Danuta Szlagowska, Teresa Błaszkiewicz, Gdańsk 2012 |
| 40. | Rottermund Bogusław, Poszukując Chopina, Szczecin 2016. |
| 41. | Rüger Christof, Konzertbuch. Klaviermusik A–Z, Lipsk 1979. |
| 42. | Sabaniejew Leonid, Erinnerungen an Alexander Skrjabin, tłum. Ernst Kuhn, Berlin 2005. |
| 43. | Safonow Wasilij, Die neue Formeln für das Klavierspiel, tłum. Willy Rehberg, Moguncja b.r. |
| 44. | Schonberg Harold C., Die grossen Pianisten, Monachium 1972. |
| 45. | Skriabin Aleksander, Cały jestem pragnieniem nieskończonym!, Listy, wybór i tłum. Jadwiga Ilnicka, Kraków 1976. |
| 46. | Skriabin Aleksander, Połnoje sobranije fortiepiannych soczinienij, t. I, Moskwa 1947. |
| 47. | Skriabin Aleksander, Sonaten Nr. 1–5, red. Günter Philipp; Lipsk, E. P. 12588. |
| 48. | Skriabin Aleksander, Sonaten Nr. 6–10, red. Günter Philipp; wyd. Peters, Leipzig, E. P. 12652. |
| 49. | Skriabina Lubow Aleksandrowna, Wospominanija, w: A. N. Skriabin. Sbornik k 25-letiju so dnja smierti, red. Stanisław Markus, Moskwa–Leningrad 1940 |
| 50. | Smirnow M., Ob intierprietacii fortiepiannych soczinienij Skriabina, Moskwa 1976. |
| 51. | Szymanowski Karol, Pisma. Tom I – Pisma muzyczne, zebr. i opr.. Kornel Michałowski, Kraków 1984. |
| 52. | Woprosy fortiepiannogo ispolnitielstwa, red. Michaił Gieorgijewicz Sokołow, t. I, Moskwa 1965. |
| 53. | Woprosy fortiepiannogo ispolnitielstwa, red. Michaił Gieorgijewicz Sokołow, t. IV, Moskwa 1976. |
| 54. | Woprosy muzykalno-ispołnitielskogo iskusstwa, red J. Sazonowa, t. III, Moskwa 1962. |
| 55. | Żukowski Piotr, Ewolucja języka muzycznego w fortepianowej twórczości Aleksandra Skriabina, Poznań 2015. |
| 56. | Netografia |
| 57. | Grigorij M. Kogan, Rachmaninow i Skriabin, http://www.senar.ru/memoirs/Kogan/ Ossowski Aleksander, S.W. Rachmaninow, https://senar.ru/memoirs/Ossovsky/. |
| 58. | Dyskografia |
| 59. | Komplety sonat Aleksandra Skriabina |
| 60. | Aleksiejew Dmitrij – (8 CDs), nagr. 2008–2011, Wielka Brytania (West Sussex, Londyn); wyd. Brilliant Classics 94388. |
| 61. | Ashkenazy Vladimir – nagr. II Sonata – styczeń 1978 r.; IV Sonata i IX Sonata – październik 1974 r.; wyd. Decca 452 961-2 (2CD). |
| 62. | Austbø Håkon – nagr. 1990 r., studio; wyd. Brilliant Classics 99963. |
| 63. | Berman Boris – nagr. Nowy Jork, 1989–1990; wyd. Denon CD-865 (2CD), 1995 r. |
| 64. | Donohoe Peter – nagr. 26–28.09.2014 r. i 2–4.05.2015 r., Turner Sims Concert Hall w Southampton (Anglia); wyd. SOMMCD 262, wyd. grudzień 2016 r. |
| 65. | Fergus-Thompson Gordon – nagr. Henry Wood Hall, Londyn, 1990 r. (sonaty nr 4 i 9), 1994 (sonata nr 2); wyd. Decca 482 9034. |
| 66. | Glemser Bernd – nagr. 25–27.05.1994 r. w Radio Concert Hall Lugano; wyd. Naxos 8.553158 (sonaty nr 2 i 9). |
| 67. | Hamelin Marc-André – nagr. 25–29.06.1995 r., studio; wyd. Hyperion CDA67131/2 (2CD). |
| 68. | Lettberg Maria – nagr. 3.10.2004 r. (sonaty nr 2, 4, 9); Berlin, Deutschlandradio Kultur Studio 10; w ramach kompletu utworów fortepianowych Skriabina, wyd. Capriccio – 49586 (8 CD). |
| 69. | Maltempo Vincenzo – nagr. Westvest Church, Schiedam; wyd. Brilliant Classics/Piano Classics PCL 10168, 2019 r. |
| 70. | Ogdon John – nagr. 19–22 i 28.06.1971 r., Londyn – Abbey Road Studios – studio nr 1; wyd. EMI 7243 5 72652 2 5. |
| 71. | Ohlsson Garrick – wyd. Bridge 9468, 2016 r. |
| 72. | Ponti Michael – wyd. Turnabout Records 37029 S; VoxBox CDX 5184; 1971 r. |
| 73. | Szidon Roberto – nagr. Monachium, Residenz, Plenarsaal der Akademie der Wissenschaften, 9/1968; 4, 8 i 10/1970, 1/1971; wyd. DG– 477 049-2 (3 CD), 2004 r. |
| 74. | Ugorski Anatolij – nagr. listopad 2007 r., październik 2008 r., czerwiec/lipiec 2009 r., Studio 2 des Bayerischen Rundfunks, Monachium; wyd. DG, 2010 r. Avi-Music – 8553195 (2CD). |
| 75. | Woskriesienski Michaił – wyd. Classical Records/Triton DMCC-48001/2, 2004 r. |
| 76. | Żukow Igor – nagr. 1971 r., wznowienie: Melodia CD 10 01806; 2010 r. |
| 77. | Żukow Igor – nagr. 1999–2000, wyd. Telos Music Records – TLS 035. |
| 78. | II Sonata op. 19 |
| 79. | Block Michel – wyd. 1994 r., ProPiano – PPR224504. |
| 80. | Dawidowicz Bella – Melodia D-016073/4, wyd. 1965 r.; Philips/Decca 412 742- 2; wyd. 1986 r. |
| 81. | Demidenko Nikołaj – nagr. 5–6.12.1990 r.; wyd. Conifer 75605-51204-2. |
| 82. | Feinberg Samuił – nagr. 1947 r.; Melodia SM03037-8, wyd. 1971 r. |
| 83. | Fiorentino Sergio – nagr. 8.10.1994 r., Berlin, live; wyd. Piano Classics PCLM0033. |
| 84. | Igumnow Konstantin – nagr. pianolowe systemem Welte-Mignon, 1910 r., Moskwa, cz. I. |
| 85. | Lupo Benedetto – nagr. 15.11.1985 r., live, Pianoforum. |
| 86. | Neuhaus Stanisław – nagr. 10.06.1969 r., live, Moskwa; wyd. Vista Vera – VVCD-00227. |
| 87. | Nowickaja Jekaterina – Melodia SM 03533-4, wyd. 1973 r. |
| 88. | Oborin Lew – nagr. 1955 r.; wyd. Melodia 74321-33211-2. |
| 89. | Pogorelich Ivo – nagr. 1990 r., wyd. DG 429 391-2, 1992 r. |
| 90. | Richter Światosław – nagr. 24.09.1972 r., Praga, live, Le Chand du Monde CMX 356020.34. |
| 91. | Richter Światosław – nagr. 27.10.1972 r., Warszawa, live, wyd. Parnassus PACD 96053. |
| 92. | Sofronicki Vladimir – nagr. 11.12.1960 r., live; wyd. Le Chant du Monde LDX 78764/65. |
| 93. | Sudbin Jewgienij – nagr. sierpień 2006 r.; wyd. BIS SACD 1560, 2007 r. |
| 94. | Trifonow Daniił – nagr. live, Carnegie Hall, 5.02.2013 r.; wyd. DG 479 1728. |
| 95. | Wang Yuja – nagr. listopad 2008 r., Hamburg, wyd. DG B0012534-02, 2009 r. |
| 96. | Żukow Igor – nagr. 1997 r., London, live. |
| 97. | Żukowski Piotr – nagr. 30.06 i 1.07.2012 r., wyd. CD AM 0-51. |
| 98. | IV Sonata op. 30 |
| 99. | Berman Lazar – nagr. 16.02.1962 r., Moskwa, live; cz. I, https://www.youtube.com/watch?v=dRGGqhJlBa4&list=RDdRGGqhJlBa4&start_radio=1; cz. II, https://www.youtube.com/watch?v=sUkd6NgG12U&list=RDsUkd6NgG12U&start_radio=1. |
| 100. | Berman Lazar – nagr. 1972 r.; wyd. IDIS 6686. |
| 101. | Feinberg Samuił – nagr. 1947 r., studio; Melodia SM03037-8, wyd. 1971 r. |
| 102. | Fiorentino Sergio – nagr. Dortmund, 13.12.1993 r., live; wyd. April 7036. |
| 103. | Fiorentino Sergio – nagr. Berlin, 14–15.10.1994 r., live; wyd. Piano Classics PCLM0033. |
| 104. | Freire Nelson – nagr. Rio de Janeiro, 19.09.1980 r., live; wyd. Polydor 9943202. |
| 105. | Gawriłow Andriej – nagr. EMI 1984 r., studio; wyd. Angel Records CDC 7 47346 2. |
| 106. | Gilels Emil – nagr. 2.03.1957, Moskwa, live; wyd. Melodia – М10 47591 000; 1987 r. |
| 107. | Gilels Emil – nagr. 22.04.1957 r., Memorial Hall, Farringdon Street, Londyn, live; wyd. BBC L 4261-2; 2009 r. |
| 108. | Hough Stephen – nagr. 24–25.05.2011 r., wyd. Hyperion CDA 67895, 2015 r. |
| 109. | Kuerti Anton – wyd. Analekta FL 2 3047, 1995 r. |
| 110. | Kurzyński Grzegorz – nagr. studyjne ok. 1975 r., wyd. Muza SX 1362. |
| 111. | Neuhaus Stanisław – nagr. 1967 r., Moskwa, live. |
| 112. | Neuhaus Stanisław – nagr. 10.06.1969 r., Moskwa, live; wyd. Vista Vera – VVCD-00227. |
| 113. | Pletniow Michaił – nagr. 29–31.01.1996 r., St. George’s, Brandon Hill, Bristol, England; wyd. Virgin Classics – 7243 5 45247 2 1. |
| 114. | Pogorelich Ivo – nagr. 2005 r., Piacenza, live. |
| 115. | Sofronicki Władimir – nagr. 13.05.1960 r., live; Melodia 33D 0162357-8. |
| 116. | Wild Earl – nagr. 23–25.05.2004 r., Buffalo/stan NY/USA; wyd. Ivory Classics 64405-75002. |
| 117. | Żukow Igor – nagr. 1971 r. na fortepianie kompozytora marki Bechstein w Muzeum Skriabina w Moskwie; wyd. Melodia CD 10 01806, 2010 r. |
| 118. | IX Sonata op. 68 |
| 119. | Aimard Pierre-Laurent – nagr. 16–21.05.2011 r., Wiedeń, Konzerthaus; wyd. DG 00289 477 9439; kompilacja Decca 2011 r. |
| 120. | Gieseking Walter – nagr. 8.04.1947 r., live; zbiory Deutsches Rundfunkarchiv; wyd. Music and Arts CD 1070, wyd. 2000 r. |
| 121. | Godziszewski Jerzy – nagr. Muza SX 1191 1, wyd. 1974 r. |
| 122. | Hnat Zdenek – wyd. Supraphon; https://www.supraphonline.cz/ album/229804-zdenek-hnat-klavirni-recital?trackId=2734852. |
| 123. | Horowitz Vladimir – nagr. 25.02.1953 r., live; wyd. RCA Victor LD 7021. |
| 124. | Horowitz Vladimir – nagr. 6.05.1964 r., live; wyd. Sony Classical – 0904452001. |
| 125. | Hough Stephen – nagr. 1983 r.; wyd. Musicmasters MMD6 0108 Z, 1986 r. |
| 126. | Jablonski Peter – nagr. luty 1992 r.; wyd. Decca 440 281-2; 1993 r. |
| 127. | Liubimow Aleksiej – nagr. maj 1998 r., wyd. ECM Records 1679; 2005 r. |
| 128. | Magaloff Nikita – nagr. 1957 r.; wyd. SWR Classic Archive; https://www.youtube.com/ watch?v=OlCJq7q6aHE&list=RDOlCJq7q6aHE&start_radio=1. |
| 129. | Neuhaus Harry – nagr. live 2; https://www.youtube.com/ watch?v=byiVIQv9teo. |
| 130. | Nikołajewa Tatiana – nagr. 22.10.1961 r., live; https://www.youtube.com/watch?v=urenxvLn7cM. |
| 131. | Philipp Günter – wyd. Eterna 8 25 987, 1969 r.; reedycja 1998 r. |
| 132. | Richter Światosław – nagr. BBC, 19.06.1966 r., Aldeburgh, live; Music and Arts CD 755. |
| 133. | Rudy Michaił – nagr. marzec 1981 r., wyd. Calliope 9692; Kaliope CAL 1528. |
| 134. | Sienkiewicz Alexander – nagr. styczeń 1926 r., Berlin; https://www.youtube.com/watch?v=ZtZrcu-mtkU&list=RDZtZrcu-mtkU&start_radio=1. |
| 135. | Sofronicki Władimir – nagr. 8.06.1958 r., Mała Sala konserwatorium moskiewskiego, live; wyd. Vista Vera – VVCD-00136. |
| 136. | Sofronicki Władimir – nagr. 12.09.1958 r., Radio Moskwa; https://www.youtube.com/watch?v=Nue8eSG-8sI&list=RDNue8eSG-8sI&start_radio=1. |
| 137. | Sofronicki Władimir – nagr. 2.02.1960 r., Mała Sala konserwatorium moskiewskiego, live, wyd. Vista Vera – VVCD-00137. |
| 138. | Sokołow Grigorij – nagr. 15.03.1985 r., Leningrad/Petersburg, live; https://www.youtube.com/watch?v=qj1luIOQHLw&list=RDqj1luIOQHLw&start_radio=1. |
| 139. | Swann Jeffrey – wyd. Muza SX 1113. |
| 140. | Trifonow Daniił – transmisja strumieniowa; DG 2021 r.; https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/scriabin-piano-sonata-no-9-trifonov-12504. |
| 141. | Wiediernikow Anatolij – nagr. Moskwa 1969 r., Melodia; wyd. Denon COCQ 83659. |
| 142. | Żukow Igor – nagr. na fortepianie kompozytora marki Bechstein – Muzeum Skriabina, Moskwa, 1971 r.; wyd. MELODIA CD 10 01806, 2010 r. |