Ochrona wiernych przed przestępstwami przeciwko sakramentowi pokuty i pojednania


ISBN: 978-83-7972-953-1    ISBN (online): 978-83-7972-954-8 OAI    DOI: 10.18276/978-83-7972-954-8
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / nr 58

Rok wydania:2025
Dziedzina:Dziedzina nauk teologicznych
Dyscyplina:nauki teologiczne
Słowa kluczowe: sakrament pokuty i pojednania ochrona penitentów przestępstwa kościelne sankcje karne formacja kapłańska formacja stała spowiedników
Autorzy: Dariusz Mazurkiewicz ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Informacje

Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: czerwiec 2025

Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/

Abstrakt

Prawodawca kościelny, tworząc przepisy karne, ma między innymi na celu ochronę wiernych przed przestępstwami. Prewencyjny charakter noszą również kanony dotyczące przestępstw godzących w sakramenty. Szczególną ochroną objęty jest sakrament pokuty i pojednania, jest on bowiem znakiem, za pomocą którego Bóg udziela swojego miłosierdzia, a jego przestępcze naruszenie może skutkować trudnymi do naprawienia szkodami duchowymi dotykającymi penitenta i spowiednika, a także zgorszeniem wiernych. Z tej racji ustawodawca kanoniczny penalizuje czyny naruszające tajemnicę spowiedzi, pojawiające się podczas celebracji sakramentu pokuty zachowania godzące w VI przykazanie Dekalogu i sprawowanie tego sakramentu skutkujące nieważnością lub niegodziwością aktu prawnego. Prawodawca potwierdził te przestępstwa przy okazji ostatniej nowelizacji księgi VI KPK. Wydaje się jednak, że mogą one ulegać dalszym modyfikacjom. Mając na uwadze, że przepisy karne nie wyczerpują ochrony wiernych przed możliwymi przestępstwami, autor postuluje zaakcentowanie tego zagadnienia w formacji do kapłaństwa i w formacji stałej spowiedników. Kluczowe jest przy tym dopuszczanie do spowiadania wiernych jedynie tych prezbiterów, którzy odznaczają się nie tylko wiedzą teologiczną, prawnokanoniczą czy humanistyczną, ale przede wszystkich dojrzałością ludzką i właściwie ukształtowaną duchowością. W celu zapewnienia bezpieczeństwa penitentów i spowiedników proponowane jest również stworzenie katalogu dobrych praktyk, zawierającego opis bezpiecznego miejsca sprawowania sakramentu pokuty, zasady wyrażające troskę o penitentów i procedurę postępowania w przypadkach zgłaszania ewentualnych przestępstw i nadużyć.

Bibliografia

1.ŹRÓDŁA
2.Benedykt XIV, Constitutio Sacramentum Poenitentiae (01.06.1741), AAS 9 (1917), pars II, p. 505–508.
3.Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium, Auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 82 (1990), s. 1148–1259, tłum. polskie, Lublin 2002.
4.Codex Iuris Canonici Pii X Pontificis Maximi iussu digestus Benedicti Papae XV auctoritate promulgatus, AAS 9 (1917), pars II, s. 1–593.
5.Codex Iuris Canonici, auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 75 (1983), pars II, s. 1–317, tłum. polskie, Poznań 1984.
6.Codex Iuris Canonici, auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, przekład na język polski zatwierdzony podczas 391. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski uchwałą nr 19/391/2022 z dnia 14 marca 2022 r., Poznań 2022.
7.Corpus Iuris Canonici, Lugduni 1605, zbiory biblioteki w Gościkowie-Paradyżu (S1009).
8.Dekretały Grzegorza IX, http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost13/GregoriusIX/ gre_5t38.html [dostęp: 1.09.2024].
9.Dokumenty soborów powszechnych, tekst łaciński i polski, t. 4 (1511–1870), red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2005.
10.Dykasteria ds. Tekstów Prawnych, Le sanzioni penali nella Chiesa. Sussidio applicativo del Libro VI del Codice di Diritto Canonico (31.05.2023), https://www.delegumtextibus.va/content/dam/testilegislativi/ TESTI%20NORMATIVI/Testi%20Norm%20CIC/Libro%20VI/LibroVIsussidio/ Sanzioni%20penali%20Sussidio.pdf [dostęp: 2.11.2024].
11.Franciszek, Konstytucja apostolska „Pascite Gregem Dei”, (23.05.2021), AAS 63 (2021) 6, s. 534–537.
12.Franciszek, Konstytucja apostolska „Vos estis lux mundi”, https://www.vatican.va/content/francesco/pl/ motu_proprio/documents/20230325-motu-proprio-vos-estis-lux-mundi-aggiornato.html [dostęp: 10.10.2024].
13.Franciszek, Rescript from 17.12.2019 of the Holy Father Francis to introduce some amendments to the „Normae de gravioribus delictis”, https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/ pubblico/2019/12/17/191217a.html [dostęp: 5.09.2024].
14.Franciszek, Rescritto con cui approva le Norme sui delitti riservati della Congregazione per la Dottrina della Fede, (07.12.2023), https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/ 2021/12/07/0825/01732.html [dostęp: 5.09.2024].
15.Jan Paweł II, Adhortacja apostolska „Reconciliatio et paenitentia” (2.12.1984 r.), AAS 77 (1985), s. 265–266.
16.Jan Paweł II, Adhortacja posynodalna „Pastores dabo vobis” (25.03.1992), AAS 84 (1992), s. 657–804.
17.Jan Paweł II, List apostolski motu proprio „Sacramentorum sanctitatis tutela”, AAS 93 (2001), s. 737–739.
18.Jan Paweł II, List apostolski w formie motu proprio „Misericordia Dei” o niektórych aspektach sprawowania sakramentu pokuty (7.04.2002), AAS 94 (2002), s. 452–459.
19.Jan Paweł II, Posynodalna adhortacja apostolska „Pastores gregis” o biskupiej posłudze Ewangelii Jezusa Chrystusa dla nadziei świata (16.10.2003), AAS 96 (2004), s. 825–924.
20.Justynian, Digesta, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/Corpus/digest.htm [dostęp: 2.01.2025].
21.Justynian, Instytucje, przeł. C. Kunderewicz, Warszawa 1986.
22.Justynian, Kodeks, https://www.thelatinlibrary.com/justinian/codex1.shtml [dostęp: 2.01.2025].
23.Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 1994.
24.Konferencja Episkopatu Polski, Instrukcja dla duchowieństwa dotycząca wprowadzenia w życie nowych obrzędów pokuty (11.12.1982), w: C. Krakowiak, L. Adamowicz (red.), Dokumenty duszpastersko- -liturgiczne Episkopatu Polski (1966–1998), Lublin 1999, s. 98–105.
25.Konferencja Episkopatu Polski, Uchwała nr 23/388/2021 w sprawie przyjęcia dokumentu „Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia”, (11.03.2021), „Akta Konferencji Episkopatu Polski” 33 (2021), s. 3.
26.Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dar powołania do kapłaństwa Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis (8.12.2016), https://www.clerus.va/content/dam/clerus/documenti/ratio-2026/testo-polacco. pdf [dostęp: 3.05.2025].
27.Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dekret w sprawie zatwierdzenia dokumentu „Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia” (10.04.2021), „Akta Konferencji Episkopatu Polski” 33 (2021), s. 1–3.
28.Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów „Tota Ecclesia”, (31.01.1994), Watykan 1994, tekst polski: https://www.synodlublin.pl/wp-content/uploads/2020/09/3a. dyrektorium-o-posludze-i-zyciu-kaplanow-1994.pdf [dostęp: 4.01.2025].
29.Kongregacja ds. Duchowieństwa, Instrukcja „Kapłan pasterz i przewodnik wspólnoty parafialnej” (04.08.2002), tekst polski: „Wiadomości Archidiecezjalne. Organ Urzędowy Kurii Metropolitalnej w Katowicach” 70 (2002) 12, s. 517–562.
30.Kongregacja ds. Duchowieństwa, Kapłan – szafarz miłosierdzia Bożego. Pomoce dla spowiedników i kierowników duchowych, Tarnów 2011.
31.Kongregacja ds. Duchowieństwa, List okólny „Kapłan głosiciel słowa, szafarz sakramentów i przewodnik wspólnoty w drodze do Trzeciego Tysiąclecia chrześcijaństwa” (19.03.1999), „Enchiridium Vaticanum” 18 (2002), s. 289–376.
32.Kongregacja Edukacji Katolickiej, Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis (6.01.1970), AAS 62 (1970), s. 321–384.
33.Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja o obronie godności sakramentu pokuty „Sacra Congregatio”, (23.03.1973), AAS 65 (1973), s. 678.
34.Kongregacja Nauki Wiary, Dekret o ekskomunice, której podlegają ujawniający treść spowiedzi, (23.09.1988), AAS 80 (1988), s. 1367.
35.Kongregacja Nauki Wiary, Epistula a Congregatione pro Doctrina Fidei missa ad totius Catholicae Ecclesiae Episcopos aliosquae Ordinarios et Hierarchos interesse habentes: de delictis gravioribus eidem Congregationi pro Doctrina Fidei reservatis (18.05.2001), AAS 93 (2001), s. 785–788, tekst polski: „Miesięcznik Pasterski Płocki” 68 (2001) 10, s. 415–417.
36.Kongregacja Nauki Wiary, Normae de delictis Congregationi pro Doctrina Fidei reservatis seu Normae de delictis contra fidem necnon de gravioribus delictis (21.05.2010), AAS 102 (2010), s. 419–434.
37.Kongregacja Nauki Wiary, Norme sui delitti riservati della Congregazione per la Dottrina della Fede, (07.12.2021), https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_ doc_2 0211011_norme-delittiriservati-cfaith_pl.html [dostęp: 5.09.2024].
38.Kongregacja Nauki Wiary, Okólnik do Konferencji Episkopatów w sprawie opracowania Wytycznych dotyczących sposobów postępowania w przypadku nadużyć seksualnych popełnionych przez duchownych wobec osób niepełnoletnich, https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/ rc_con_cfaith_doc_20110503_abuso-minori_pl.html [dostęp: 25.11.2024].
39.Kongregacja Nauki Wiary, Un interpretazione autentica, „L’Osservatore Romano” nr 69 z 25.03.1973.
40.Kongregacja św. Oficjum, Instrukcja o sposobie postępowania w sprawach dotyczących przestępstwa nakłaniania, Watykan 1962, https://www.vatican.va/resources/resources_crimen-sollicitationis-1962_ en.html [dostęp: 13.08.2024].
41.Kongregacja Świętego Oficjum, Instructio (9.07.1915), „Monitor Ecclesiasticus” 29 (1917), s. 199–201.
42.Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997, tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 114 poz. 946.
43.Księgi pokutne (tekst łaciński, grecki i polski), A. Baron, H. Pietras (red.), Kraków 2011.
44.Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów polskich, wyd. 2, Katowice 2010.
45.Papieska Rada ds. Interpretacji Tekstów Prawnych, Responsa ad propositum dubium: de loco excipiendi sacramentales confessiones, AAS 90 (1998), s. 711.
46.Papieska Rada ds. Rodziny, Vademecum dla spowiedników o niektórych zagadnieniach moralnych dotyczących życia małżeńskiego (12.02.1997), Łomianki 1997.
47.Penitencjaria Apostolska, Nota o ważności forum wewnętrznego i nienaruszalności pieczęci sakramentalnej (01.07.2019), Niepokalanów 2019.
48.Sekretariat Jedności Chrześcijan, Directorium ad ea quae a Concilio Vaticano Secundo de re oecumenica promulgata sunt exsequenda, AAS 59 (1967), s. 574–592.
49.Sobór Laterański IV, Konstytucja 21.5, w: A. Baron, H. Pietras (red.), Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, t. 2 (869–1312), Kraków 2002.
50.Sobór Watykański II, Constitutio dogmatica „Lumen gentium” de Ecclesia (21.11.1964), AAS 57 (1965), s. 5–75, n. 13, tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Poznań 2002, s. 104–166.
51.Sobór Watykański II, Decretum de Ecclesiis Orientalibus Catholicis Orientalium Ecclesiarum (21.11.1964), AAS 57 (1965), s. 76–89, tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Poznań 2002, s. 177–186.
52.Sobór Watykański II, Decretum de oecumenismo Unitatis redintegratio (21.11.1964), AAS 57 (1965), s. 90–112, tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Poznań 2002, s. 193–208.
53.Sobór Watykański II, Dekret o formie kapłańskiej „Optatam totius”, AA 58 (1966), s. 713–727, tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje, Dekrety, Deklaracje, Poznań 2002, s. 288–301.
54.Sobór Watykański II, Dekret o posłudze i życiu kapłanów „Presbyterorum Ordinis”, AAS 58 (1966), s. 991–1024, tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje, Dekrety, Deklaracje, Poznań 2002, s. 478–508.
55.Ustawa z 14.06.1960 Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 2000, 2185.
56.Ustawa z 17.11.1964 Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 1, 366, 480, 807, 830, 974, 1098, 1301, 1371, 1692, 1855, 1967, 2127, 2140, 2180, 2339, 2436.
57.Ustawa z 23.12.1994 o Najwyższej Izbie Kontroli, tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 623.
58.Ustawa z 29.08.1997 Ordynacja podatkowa, tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 835, 974, 1265, 1301, 1933, 2180.
59.Ustawa z 6.06.1997 Kodeks postępowania karnego, tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 1375, 1855.
60.LITERATURA
61.Abate A., Il matrimonio nella nuova legislazione canonica, Rzym 1985, s. 57–63.
62.Astigueta D., Ultime modfiche al motu proprio delicta graviora, w: S. Szuromi (red.), Il quindicesimo anniversario dell’ istituto di diritto canonico „Ad instar facultatis” dell’Universita Cattolica Pazmany Peter, Budapeszt 2011, s. 69–87.
63.Ballerini A., Palmieri D., Opus theologicum morale in Busembaum medullam, t. 2, Prato 1889. Bar J., Kałowski J., Prawo o instytutach życia konsekrowanego, Warszawa 1985.
64.Bączkowicz F., Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa, t. 1, wyd. 3, Opole 1957.
65.Bączkowicz F., Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa, t. 2, wyd. 3, Opole 1958.
66.Bączkowicz F., Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa, t. 3, wyd. 3, Opole 1958.
67.Bernal Pasqual J., Komentarz do kan. 1311–1399, w: P. Majer (red.), Kodeks prawa kanonicznego. Komentarz, Kraków 2011.
68.Bonnet P.A., Il consenso, w: J.M. Serrano Ruiz i in. (red.), Matrimomnio canonico fra tradizione e rinnovamento, Bolonia 1985, s. 190–205.
69.Borek D., Przestępstwa zastrzeżone dla Kongregacji Nauki Wiary (normy materialne i proceduralne), Tarnów 2019.
70.Cappello F., Tractatus canonico – moralis de sacramentis, t. 2, cz. 1, de penitentiae, Rzym 1929.
71.Cito D., Il delitto di sollecitazione in confessione, „Ius Missionale” 7 (2016), s. 71–83.
72.Cito D., Las nuevas normas sobre los «delicta graviora», „Ius Canonicum” 50 (2010), s. 643–658.
73.Coletti D., Formazione permanente del clero: come, a quali condizioni e per quale scopo, „Seminarium” 45 (2005), s. 701–716.
74.Composta Don D., Commento al can. 232–297, w: P.V. Pinto (red.), Commento al. Codice di Diritto Canonico, Rzym 1985.
75.Coronata M., Institutiones Iuris Canonici, t. 4, de delictis et poenis, Taurini–Romae 1955.
76.Daly B., Dismissal from de Clerical Statu, „The Canonist” 11 (2010) 1, s. 31–54.
77.Damizia G., Commento al Codice di Diritto Canonico, can. 897–997, A. Pinto (red.), Rzym 1985, s. 579–580.
78.Dezzuto C., Delicta reservata contro la fede e contro i sacramenti, „Ius Missionale” 3 (2014), s. 47–77.
79.Dohnalik J., Prawo kanoniczne wobec nadużyć seksualnych duchownych względem dzieci i młodzieży, „Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka” 14 (2015) 1, s. 50–66.
80.Dohnalik J., Znaczenie zasady «supplet ecclesia». Od kan. 209 KPK z 1917 roku do kan. 144 obecnego KPK – interpretacja i aplikacja, „Prawo Kanoniczne” 60 (2017) 4, s. 15–40.
81.Drożdż A., Sakrament pojednania z Bogiem i Kościołem. Teologia moralna szczegółowa, Tarnów 1994.
82.Derdziuk A., Tajemnica spowiedzi świętej, „Teologia i Moralność” 11 (2016) 1, s. 179–191.
83.Dzięgielewska A., Przynależność do Kościoła a problem zbawienia według „Lumen Gentium” i „Dominus Iesus”, „Rocznik Teologii Katolickiej” 8 (2009), s. 149–166.
84.Galed D.O., The Periculum Mortis and the Juridical Norms of the Catholic Church Regarding the Sacraments. Canonical Perspective, „International Journal of Indonesian Philosophy & Theology” 3 (2022) 2, s. 55–70.
85.Genicot E., Salsmans I., Institutione Theologiae Moralis, wyd. 15, L’Édition Universelle, Bruksela 1942.
86.Góralski W., Wymiar ekumeniczny „Kodeksu prawa kanonicznego” Jana Pawła, „Roczniki Nauk Prawnych” (1991–1992) 1–2, s. 17–28.
87.Grabowski I., Prawo kanoniczne, wyd. 4, Warszawa 1948.
88.Gręźlikowski J., Zdrada tajemnicy spowiedzi w obowiązującym prawodawstwie kościelnym, „Teologia i Człowiek” 32 (2015) 4, s. 105–125.
89.Grocholewski Z., Sacerdote e formazione al sacerdozio tra l’Optatam totius e il Presbyterorum ordinis, „Seminarium” 3 (2005), s. 831–844.
90.Hanc W., Interkomunia – możliwości i perspektywy, w: L. Górka, W. Hryniewicz (red.), Eucharystia i posłannictwo. Wieczerza Pańska w dialogu chrześcijan, Warszawa 1987, s. 104–123.
91.Hryniewicz W., Czy wspólnota Stołu Pańskiego jest już możliwa?, w: L. Górka (red.), To czyńcie na moją pamiątkę. Eucharystia w perspektywie ekumenicznej, Warszawa 2005, s. 220–254.
92.Huet S., Sakrament pokuty w świetle teologii i psychohigieny, cz. 2, Warszawa 1959.
93.Janczewski Z., Ważność sprawowania sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego, uzdrowienia i święceń w porządku prawnym Kościoła katolickiego, Warszawa 2011.
94.Jone P.H., Commentarium in Codicem Iuris Canonici, t. 1, Paderborn 1950.
95.Jone P.H., Commentarium in Codicem Iuris Canonici, t. 2, Paderborn 1954.
96.Jone P.H., Commentarium in Codicem Iuris Canonici, t. 3, Paderborn 1955.
97.Kielar-Turska M., Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia, w: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 1, Gdańsk 2000, s. 285–332.
98.Kimes J.P., Crimes Against the Sacrament of Penance in the Two Codes, „Ius Missionale” 7 (2016), s. 57–70.
99.Komentarz do „Kodeksu prawa kanonicznego”, t. 2, Księga II. Lud Boży, J. Krukowski i in. (red.), Poznań 2005.
100.Komentarz do „Kodeksu prawa kanonicznego”, t. 3, cz. 2, Księga IV. Uświęcające zadania Kościoła, W. Góralski i in. (red.), Poznań 2011.
101.Komentarz do „Kodeksu prawa kanonicznego”, t. 4, cz. II, Księga VI. Sankcje w Kościele zreformowane przez papieża Franciszka, J. Krukowski, P. Kaleta (red.), Poznań 2022.
102.Krakowiak C., Udzielanie sakramentów w obliczu śmierci, „Teologia i Człowiek” 10 (2007), s. 165–179.
103.Krukowski J., Prawa wiernych do dobrej opinii i do własnej intymności: komentarz do kan. 220 KPK z 1983 r., „Prawo Kanoniczne” 39 (1996), s. 227–236.
104.Krukowski J., Wymierzanie kar w trybie administracyjnym, „Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich” 21 (2011) 24, s. 76–84.
105.Kury U., Kościół starokatolicki. Historia, nauka, dążenia, Warszawa 1996.
106.Lempa F., Kanoniczna ochrona karna małoletnich przed nadużyciami seksualnymi, Białystok 2013.
107.Lempa F., Przestępcze nadużycie władzy kościelnej w prawie powszechnym Kościoła łacińskiego, Lublin 1991.
108.Majer P., Prawnokanoniczna ochrona dziecka przed nadużyciami seksualnymi, w: P. Kroczek (red.), Prawa dziecka: perspektywa Kościoła, Kraków 2015, s. 99–134.
109.Majer P., Problem wykorzystywania seksualnego małoletnich w Kościele. Perspektywa prawnokanoniczna, w: A. Żak, E. Kusz (red.), Seksualne wykorzystywanie małoletnich w Kościele. Problem – odpowiedź Kościoła – doświadczenie polskie, Kraków 2018, s. 209–241.
110.Marcozzi V., II diritto alla propria intimità nel nuovo Codice di diritto canonico, „La Civiltà Cattolica” 134 (1983) 4, s. 573–580.
111.Mazurkiewicz D., Kanoniczne środki zapobiegawcze w przypadku oskarżeń o czyny contra sextum Decalogi praeceptum z osobami małoletnimi, „Studia Paradyskie” 31 (2021), s. 143–161.
112.Mazurkiewicz D., Posługa spowiednika wobec wiernych dotkniętych karami kościelnymi, przeszkodami małżeńskimi i nieprawidłowościami do wykonywania święceń, „Paradyskie Studia i Rozprawy”, t. 1, Poznań 2021.
113.Mazurkiewicz D., Przestępstwa seksualne wobec małoletnich w świetle znowelizowanej księgi VI „Kodeksu prawa kanonicznego”, „Studia Paradyskie” 33 (2023), s. 135–149.
114.Mazurkiewicz D., Przyczyny odmowy wszczęcia dochodzenia wstępnego w przypadkach oskarżeń wobec duchownych o czyny contra sextum z osobami małoletnimi, „Studia Paradyskie” 32 (2022), s. 121–143.
115.Merkelbach B.H., Summa theologiae moralis ad mentem d. Thomae et ad normam iuris novi, t. 1, De principiis, Paryż 1935.
116.Miziński A., Elementy kanonicznego procesu karno-administracyjnego, „Roczniki Nauk Prawnych” 13 (2003) 2, s. 127–159.
117.Miziński A., Natura, przedmiot i podmioty dochodzenia wstępnego w kanonicznym postępowaniu karnym, „Prawo, Administracja, Kościół” 5 (2001), s. 53–89.
118.Miziński A., Poczytalność elementem subiektywnym przestępstwa, „Roczniki Nauk Prawnych” 15 (2005) 1, s. 417–435.
119.Montini P., La tutela del sacramento della penitenza. I delitti nella celebrazione del sacramento (cann. 1378; 1387, 1388), w: Le sanzioni nella Chiesa, „Quaderni della Mandolla”, t. 5, Mediolan 1987.
120.Morgante M., I sacramenti nel Codice do Diritto Canonico. Commento giuridico-pastorale, Mediolan 1986.
121.Nowicka U., Uprawnienie szafarza sakramentu pokuty i pojednania przy spowiedzi wiernego innego obrządku, „Seminare” 30 (2011), s. 51–63.
122.Nykiel K., Il sigillo sacramentale nella normativa canonica, „Teka Kom. Praw. – OL PAN” 2014, s. 81–91.
123.Ortega-Uhing J., De delicto sollicitationis, evolutio historica, documenta, commentarius, Waszyngton 1954, s. 149.
124.Palazzini P., Imputabilitas, w: Dictionarium morale et canonicum, t. 2, Rzym 1965.
125.Paolis De V., Formazione giuridica civilistica e canonistica, „Seminarium” 43 (2003), s. 153–196.
126.Paolisa De V., Cito D., Le sanzioni nella Chiesa. Commento al Codice di Diritto Canonico, Libro VI, Rzym 2000.
127.Papale C., Registrazione e divulgazione delle confessione sacramentale, „Ius Misionale” 7 (2016), s. 85–101.
128.Pastuszko M., Kapłan szafarzem sakramentu pokuty, „Prawo Kanoniczne” 31 (1988) 3–4, s. 59–74.
129.Pastuszko M., Obowiązki szafarza sakramentu pokuty i pojednania: (kanon 983–986), „Prawo Kanoniczne” 39 (1996) 1–2, s. 17–67.
130.Pastuszko M., Sakrament pokuty i pojednania, Kielce 1999.
131.Pastuszko M., Udzielanie sakramentów braciom oddzielonym (kan. 884 §§ 1–5 KPK 1983), „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 34 (2001), s. 194–215.
132.Pieron B., Ochrona tajemnicy spowiedzi w prawie polskim, „Kieleckie Studia Teologiczne” 11 (2012), s. 321–334.
133.Płatek J., Sprawowanie sakramentu pokuty i pojednania, wyd. 2, Częstochowa 2001.
134.Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa 1992.
135.Rakoczy B., Tajemnica spowiedzi w polskim postępowaniu cywilnym, karnym i administracyjnym, „Przegląd Sądowy” 11–12 (2003), s. 126–138.
136.Reinhardt H., Volk Gottes: Die Christgläubigen, w: K. Lüdicke (red.), Münsterischer Kommentar zum Codex Iuris Canonici, t. 3, Essen 1988‒2001.
137.Rincón-Pérez T., Komentarz do kan. 959–997, w: P. Majer, Kodeks prawa kanonicznego. Komentarz, Kraków 2011.
138.Romanowska-Tołłoczko A., Kompetencje miękkie – dyspozycje niezbędne do pracy w zawodach społecznych, Wrocław 2020.
139.Romańczuk-Grącka M., Zakaz dowodowy co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi, „Studia Prawnoustrojowe” 49 (2020), s. 247–263.
140.Rybarczyk J., Directorium Oecumenicum, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 16 (1969) 5, s. 11–24.
141.Rybczyk J., Duch pokuty źródłem odnowy dyscypliny postnej, „Studia Płockie” 1 (1973), s. 139–152.
142.Rypar F., La Pastores dabo vobis alla luce del pensiero conciliare sul sacerdozio e la formazione sacerdotale, „Seminarium” 32 (1992), s. 530–549.
143.Saj M., Obowiązki i uprawnienia ordynariusza podczas dochodzenia wstępnego w procesie karnym. Zarys problematyki, „Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich” 32 (2022) 35, s. 141–162.
144.Salij J., Prawo naturalne i prawa stanowione w ujęciu św. Tomasza z Akwinu, „Łódzkie Studia Teologiczne” 26 (2017) 2, s. 103–110.
145.Selejdak R., Aktualne aspekty formacji przyszłych kapłanów, „Teologia i Człowiek” 17 (2011), s. 111–136.
146.Skorupa A., Kwalifikacje wymagane od kandydatów do święceń, „Studia Salvatoriana Polonica” 5 (2011), s. 87–98.
147.Smet de A., Tractatus de casibus reservatis necnon de sollicitatione et absolutione complicis, Brugia 1914.
148.Sobański R., Eklezjologia nowego „Kodeksu prawa kanonicznego”, „Prawo Kanoniczne” 28 (1985) 1–2, s. 3–30.
149.Syryjczyk J., Kanoniczne prawo karne, część szczególna, Warszawa 2003.
150.Syryjczyk J., Ochrona tajemnicy spowiedzi w świetle kanonicznego prawa karnego, „Prawo Kanoniczne” 44 (2001) 102, s. 111–124.
151.Świto L., Tomkiewicz M., Czy, kiedy i jak można żądać od duszpasterza ujawnienia informacji uzyskanych przy pełnieniu posługi?, „Annales Canonici” 18 (2022) 2, s. 73–94.
152.Tarantino D., Confesión y sigilo sacramental en el Concilio Lateranense iv: de la normativa a la reflexión doctrinal, „Vergentis” (2016) 3, s. 173–192.
153.Tarantino D., Note intorno al sigillo sacramentale. Legislazione e dottrina dal Concilio Lateranense IV alla codificazione del diritto canonico, „Stato, Chiese e pluralismo confessionale” 32 (2016), s. 1–17.
154.Tirimanna V., A Brief History and Theology of the Sacrament of Reconciliation. A Study with References to the Seal of Confession, „Periodica” 109 (2020), s. 549–580.
155.Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, https://zwola-old.karmelicibosi.pl/p/z/formacja/summa.html [dostęp: 2.02.2025].
156.Walentini N., Di Meglio C., Il sesso in confessionale. Registrate su nastro oltre 600 confessioni riguardanti i rapporti prematrimoniali ed extraconiugali, i „giochi di amore” tra coniugi, l’autoeccitazione e il controllo delle nascite, Padwa 1973.
157.Witek S., Sakrament pojednania, Warszawa–Poznań 1979.
158.Wróbel M., Przestępstwo podsłuchiwania (nagrywania) spowiedzi oraz rozpowszechnianie jej treści w środkach społecznego przekazu w świetle prawodawstwa Kościoła katolickiego, „Prawo Kanoniczne” 54 (2011) 3–4, s. 287–304.