Analiza i Egzystencja


ISSN: 1734-9923    eISSN: 2300-7621    OAI    DOI: 10.18276/aie.2026.73-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Lista wydań / 73 (2026)
Skandal śmierci: Simone de Beauvoir o ludzkiej skończoności

Autorzy: Katarzyna Bartosiak ORCID
Uniwersytet Zielonogórski
Słowa kluczowe: śmierć egzystencjalizm afirmacja heroiczna autotanatografia opresja dyskryminacja odsłanianie świata
Data publikacji całości:2026
Liczba stron:27 (95-121)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Śmierć i skończoność stanowiły dla egzystencjalistów, w tym także dla Simone de Beauvoir, ważną charakterystykę kondycji ludzkiej. Określając ludzką aktywność jako odsłanianie świata (nadawanie mu sensu), filozofka spełniała to zadanie poprzez akt pisania. Temat śmierci w jej pracach pojawiał się często, zaś jej pamiętniki uznać można za przykład (auto)tanatografii. Bycie świadkinią czyjegoś umierania zmuszało ją do kontemplacji skończoności, co pozwala wyłuskać z jej prac pewną filozoficzną koncepcję śmierci, opartą z jednej strony na buncie i strachu przed śmiercią (śmierć jako „skandal”, „wypadek”, „naruszenie”), z drugiej – na uldze, że jesteśmy śmiertelni (śmierć jako nadająca sens całokształtowi życia człowieka). Strach przed śmiercią jest zjawiskiem naturalnym, jednak uporczywe przerażenie staje się obsesją, którą na punkcie finalności przejawiała sama Beauvoir. Źródłem tej obsesji było doświadczenie opresji, dyskryminacji zarówno ze względu na płeć, jak i na wiek. Ostatecznie jednak egzystencjalistka proponuje postawę heroicznej afirmacji wobec śmierci, podpowiada także sposoby, na jakie możemy pokonać strach i zaakceptować własną skończoność.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Arp, K. (2008–2009). Simone de Beauvoir and the Joys of Existence. Simone de Beauvoir Studies, 25, 38–49. https://www.jstor.org/stable/45170664.
2.Bainbrigge, S. (2005). Writing against Death: The Autobiographies of Simone de Beauvoir. Editions Rodopi.
3.Barnes, H.E. (1992). Translator’s Introduction. W: J.-P. Sartre, Being and Nothingness (s. viii–xliii). Washington Square Press.
4.Bartosiak, K. (2018). Między filozofią a literaturą: Simone de Beauvoir koncepcja powieści metafizycznej, Sensus Historiae. Studia interdyscyplinarne: O egzystencji. Między filozofią i literaturą, 31 (2), 101–124.
5.Bauman, Z. (1998). Śmierć i nieśmiertelność. O wielości strategii życia. Tłum. N. Leśniewski. Wydawnictwo Naukowe PWN.
6.Beauvoir, S. de. (1964). W sile wieku. Tłum. H. Szumańska-Grossowa. Państwowy Instytut Wydawniczy.
7.Beauvoir, S. de. (1967a). Siłą rzeczy, 1. Tłum. J. Pański. Państwowy Instytut Wydawniczy.
8.Beauvoir, S. de. (1967b). Siłą rzeczy, 2. Tłum. J. Pański. Państwowy Instytut Wydawniczy.
9.Beauvoir, S. de. (1976). The Ethics of Ambiguity. Citadel Press.
10.Beauvoir, S. de. (1978). A Very Easy Death. Penguin Books.
11.Beauvoir, S. de. (1983). Preface to the English translation. W: S. de Beauvoir, When Things of The Spirit Come First (s. 7–8). Flamingo, Fontana Paperbacks.
12.Beauvoir, S. de. (1984). All Said and Done. Penguin.
13.Beauvoir S. de. (1988). Adieux. A Farewell to Sartre. Penguin Books.
14.Beauvoir, S. de. (2002). Pamiętnik statecznej panienki. Tłum. H. Szumańska- -Grossowa. Wydawnictwo Jacek Santorski & Co.
15.Beauvoir, S. de. (2003). Druga płeć. Tłum. G. Mycielska, M. Leśniewska. Wydawnictwo Jacek Santorski & Co.
16.Beauvoir, S. de. (2004a). Introduction to an Ethics of Ambiguity. W: S. de Beauvoir, Philosophical Writings. Red. M.A. Simons, M. Timmermann, B. Mader (s. 289– 298). University of Illinois Press.
17.Beauvoir, S. de. (2004b). Literature and Metaphysics. W: S. de Beauvoir, Philo- sophical
18.Writings. Red. M.A. Simons, M. Timmermann, B. Mader (s. 269–277). University of Illinois Press.
19.Beauvoir, S. de. (2004c). Pyrrhus and Cineas. W: S. de Beauvoir, Philosophical Writings. Red. M.A. Simons, M. Timmermann, B. Mader (s. 41–75). University of Illinois Press.
20.Beauvoir, S. de. (2006). Diary of a Philosophy Student. Vol. 1: 1926–27. B. Klaw, S. Le Bon de Beauvoir, M.A. Simons, M. Timmermann. University of Illinois Press.
21.Beauvoir, S. de. (2011). Starość. Tłum. Z. Styszyńska. Wydawnictwo Czarna Owca.
22.Beauvoir, S. de. (2013). All Men Are Mortal. Virago.
23.Beauvoir, S. de, Gobeil, M. (1965). The Art of Fiction No. 35 (interview). The Paris Review, 34 (Spring–Summer). Pobrano z: https://www.theparisreview.org/ interviews/4444/simone-de-beauvoir-the-art-of-fiction-no-35-simone-debeauvoir.
24.Bostrom, N. (2003). The Transhumanist FAQ. A General Introduction. https:// nickbostrom.com/views/transhumanist.pdf
25.Brennan, F. (2004). „As vast as the world” – reflections on A Very Easy Death by Simone de Beauvoir. Medical Humanities, 30 (2), 85–90. https://doi.org/10.1136/ jmh.2004.000163.
26.Callus, I. (2005). (Auto)Thanatography or (Auto)Thanatology?: Mark C. Taylor, Simon Critchley and the Writing of the Dead. Forum for Modern Language Studies, 41 (4), 427–438. https://doi.org/10.1093/fmls/cqi030.
27.Camus, A. (1974). Mit Syzyfa. W: A. Camus. Eseje. Tłum. J. Guze (s. 91–206). Państwowy Instytut Wydawniczy.
28.Collins, P.H. (2000). Black Feminist Thought. Routledge.
29.Dolske, G. (2015). Embodiment and Contemplation of Death: A Beauvoirian Analysis. W: T. Pettersen, A. Bjørsnøs (red.), Simone de Beauvoir – A Humanist Thinker (s. 111–126). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004294462_009.
30.Epikur (1984). Główne myśli. W: D. Laertios. Żywoty i poglądy słynnych filozofów, tłum. K. Leśniak (s. 651–658). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
31.Fisher, L. (2014). The Other Without and the Other Within. The Alterity of Ageing and the Aged in Beauvoir’s The Coming of Age. W: S. Stoller (red.), Simone de Beauvoir’s Philosophy of Age (s. 107–121). De Gruyter.
32.Gray, J.G. (1951). The Idea of Death in Existentialism. The Journal of Philosophy, 48 (5), 113–127. https://doi.org/10.2307/2020575.
33.Heidegger, M. (1994). Bycie i czas. Tłum. B. Baran. Wydawnictwo Naukowe PWN.
34.Heinämaa, S. (2015). The Many Senses of Death: Phenomenological Insights into Human Mortality. W: O. Hakola, S. Heinämaa, S. Pihlström (red.), Death and Mortality: from Individual to Communal Perspectives (s. 100–117). [Collegium: Studies across Disciplines in the Humanities and Social Sciences, 19]. Helsinki Collegium for Advanced Studies.
35.Hölderlin, F. (2003). Do Parek. W: F. Hölderlin, Co się ostaje, ustanawiają poeci, tłum. A. Libera (s. 31). Wydawnictwo Znak.
36.Jaspers, K. (1978). Sytuacje graniczne, tłum. M. Skwieciński, W: R. Rudziński, Jaspers (s. 186–242). Wiedza Powszechna.
37.Kaufmann, W. (1959). Existentialism and Death. Chicago Review, 13 (2), 75–93. https://doi.org/10.2307/25293517.
38.Kierkegaard, S. (1972). Choroba na śmierć. W: S. Kierkegaard, Bojaźń i drżenie; Choroba na śmierć, tłum. J. Iwaszkiewicz. PWN.
39.Kosman, M. (2019). Choroba i strata jako regulator tożsamości: „Rok magicznego myślenia”. Ogrody Nauk i Sztuk, 9, 491–498.
40.Kubiak, A.E. (2014). Inne śmierci. Antropologia umierania i żałoby w później nowoczesności. Universitas (ebook).
41.La Caze, M. (2004). Simone de Beauvoir: Freedom and The Scandal of Death. Simone de Beauvoir Studies, 21, 142–154. http://www.jstor.org/stable/45170610.
42.Lacoste, G. de. (1987). Simone de Beauvoir: from the Creation of a „New Man” to Obsession with Death. Philosophy Today, 31, 306–335.
43.Linsenbard, G. (2010). Starting with Sartre. Continuum International Publishing Group.
44.Marks, E. (1973). Simone de Beauvoir: Encounters with Death. Rutgers University Press.
45.Moi, T. (1994). Simone de Beauvoir: The Making of an Intellectual Woman. Blackwell.
46.Mussett, S.M. (2006). Ageing And Existentialism: Simone De Beauvoir And The Limits Of Freedom. W: C. Tandy (red.), Death And Anti-Death. Vol. 4: Twenty Years After De Beauvoir, Thirty Years After Heidegger (s. 231–255). Ria University Press.
47.Olkowski D. (2014). Letting go the Weight of the Past: Beauvoir and the Joy of Existence. W: S. Stoller (red.), Simone de Beauvoir’s Philosophy of Age: Gender, Ethics, and Time (s. 147–160). De Gruyter.
48.Pettersen, T. (2015). Existential Humanism and Moral Freedom in Simone de Beauvoir’s Ethics. W: T. Pettersen, A. Bjørsnøs (red.), Simone de Beauvoir – A Humanist Thinker (s. 67–91). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004294462 _007.
49.Pilardi, J-A. (1999). Simone de Beauvoir Writing the Self. Philosophy Becomes Autobiography. Greenwood Press.
50.Sartre, J-P. (2007). Byt i nicość. Tłum. J. Kiełbasa (i in.). Zielona Sowa.
51.Schulz, R. (2020). Jak umieramy. Co powinniśmy wiedzieć o śmierci. Tłum. V. Grotowicz. Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza (ebook).
52.Stoller, S. (2014). We in the Other, and the Child in Us. W: S. Stoller (red.), Simone de Beauvoir’s Philosophy of Age (s. 195–210). De Gruyter.
53.Thomas, D. (1974). Nie wchodź łagodnie do tej dobrej nocy. W: D. Thomas, Wiersze wybrane, tłum. S. Barańczak (s. 183). Wydawnictwo Literackie.
54.Ubertowska, A. (2014). Holokaust. Auto(tanato)grafie. Instytut Badań Literackich PAN (ebook).
55.Weiss, G. (2014). The Myth of Woman Meets the Myth of Old Age. An Alienating Encounter with the Ageing Female Body. W: S. Stoller (red.), Simone de Beauvoir’s Philosophy of Age (s. 47–64). De Gruyter.
56.Yalom, I. (2008). Psychoterapia egzystencjalna. Tłum. A. Tanalska-Dulęba. Instytut Psychologii Zdrowia, Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
57.Załuski, W. (2014). Przeciw rozpaczy. O tragicznej wizji świata i sposobach jej przezwyciężania. Copernicus Center Press (ebook).