Analiza i Egzystencja
Człowiek dwubiegunowy. Marcuse, akrazja i psychopatologia populizmu
DOI: 10.18276/aie.2022.59-05
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1734-9923 |
| eISSN: | 2300-7621 |
| Autorzy: |
Bartosz
Kuźniarz
Uniwersytet w Białymstoku |
| Słowa kluczowe: | Herbert Marcuse akrazja akratyk populizm kapitalizm kognitywny refleksyjność |
| Data publikacji całości: | 2022 |
| Liczba stron: | 19 (97-115) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
W 1964 roku Herbert Marcuse postawił słynną tezę o jednowymiarowości współczesnego człowieka. Stanowi ona jedną z jego najważniejszych koncepcji teoretycznych, a także rozwinięcie tezy postawionej przez Marcusego już w 1937 roku w eseju O afirmatywnym charakterze kultury. Celem mojego artykułu jest krytyczna rewizja tej koncepcji. Z jednej strony kapitalizm kognitywny wzmocnił mechanizmy kontroli zachowań konsumenckich. Z drugiej strony społeczeństwo ponowoczesne jest jednak refleksyjne: produkcja wiedzy i samowiedzy ma w nim charakter systemowy. Połączenie tych dwóch procesów prowadzi – jak twierdzę – do wytworzenia raczej dwubiegunowej niż jednowymiarowej jednostki oraz kultury. Represywna desublimacja idzie dziś w parze z refleksyjnością. W rezultacie, podmiot ponowoczesny to akratyk – człowiek systematycznie postępujący wbrew własnej woli. W drugiej części tekstu dowodzę, że dwubiegunowa struktura ponowoczesnego podmiotu tworzy warunki sprzyjające rozwojowi współczesnego populizmu.
Podgląd PDF
Bibliografia (31)
- Adorno, T.W. (2010). Osobowość autorytarna. Tłum. M. Pańków. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Ainslie, G. (2015). The Cardinal Anomalies that Led to Behavioral Economics: Cognitive or Motivational? Managerial and Decision Economics, 37, 1–273.
- Arystoteles. (2008). Etyka nikomachejska. Tłum. D. Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Berlin, I. (1999). The Roots of Romanticism. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Berman, M. (2006). Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu. Tłum. M. Szuster. Kraków: Universitas.
- Boltanski, L., Chiapello, È. (2007). Preface to the English Edition. W: L. Boltanski, È. Chiapello, The New Spirit of Capitalism. Tłum. G. Elliott (s. ix–xxvii). London-New York: Verso.
- Boutang, Y.M. (2011). Cognitive Capitalism. Tłum. E. Emery. Cambridge: Polity Press.
- Dawson, M., Foster, J.B. (1996). Virtual Capitalism: The Political Economy of the Information Highway. Monthly Review, 48, 3, 40–58.
- Duhigg, C. (2013). Siła nawyku. Dlaczego robimy to, co robimy i jak można to zmienić w życiu i biznesie. Tłum. M. Guzowska, Warszawa: PWN.
- Fisher, M. (2020). Postcapitalist Desire. The Final Lectures. London: Repeater.
- Fromm, E. (1984). The Working Class in Weimar Germany: A Psychological and Sociological Study. Tłum. B. Weinberger. Warwickshire: Berg Publishers.
- Fromm, E. (1993). Ucieczka od wolności. Tłum. O. i A. Ziemilscy. Warszawa: Czytelnik.
- Giddens, A. (2002). Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Tłum. A. Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Gurtowski, M. (2015). Wizja natury ludzkiej w filozofii oświecenia, neronauce i teorii socjologicznej. W: A. Zybertowicz, M. Gurtowski, K. Tamborska, M. Trawiński, J. Waszewski (red.), Samobójstwo oświecenia? Jak neuronauka i technologie pustoszą ludzki świat (s. 105–189). Kraków: Wydawnictwo Kasper.
- Habermas, J. (2005). Filozoficzny dyskurs nowoczesności. Tłum. M. Łukasiewicz. Kraków: Universitas.
- Hogg, M.A., Gøtzsche-Astrup, O. (2021). Self-Uncertainty and Populism. Why We Endorse Populist Ideologies, Identify With Populist Groups, and Support Populists. W: J.P. Forgas, W.D. Crano, K. Fiedler (red.), The Psychology of Populism. The Tribal Challenge to Liberal Democracy (s. 197–218). New York--Lonon: Routledge.
- Ignatow, G. (2012). Information Capitalism. W: G. Ritzer (red.), The Blackwell Encyclopedia of Globalization. London: Blackwell.
- Kosinski, M., Stillwell, D., Graepel, T. (2013). Private traits and attributes are predictable from digital records of human behavior. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 110, 15, 1036–1040.
- Kruglanski, A.W., Molinario, E., Sensales, G. (2021). Why Populism Attracts. On the Allure of Certainty and Dignity. W: J.P. Forgas, W.D. Crano, K. Fiedler (red.), The Psychology of Populism. The Tribal Challenge to Liberal Democracy (s. 158–173). New York-Lonon: Routledge.
- Mann, T. (2011). Poglądy człowieka antypolitycznego. Mieszczańskość. Tłum. E. Rzanna. Kronos, 2, 82–94.
- Marcuse, H. (1969). An Essay on Liberation. Boston: Beacon Press.
- Marcuse, H. (1968). Über den Affirmativen Charakter der Kultur. W: H. Marcuse, Kultur und Gesellschaft 1 (s. 75–137). Frankfurt: Suhrkamp.
- Marcuse, H. (1991). Człowiek jednowymiarowy. Badania nad ideologia rozwiniętego społeczeństwa przemysłowego. Tłum. W. Gromczyński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Sloterdijk, P. (2008). Krytyka cynicznego rozumu. Tłum. P. Dehnel. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
- Smil, V. (2015). Moore’s Curse. North American, Apr, 26.
- Smil, V. (2019). Growth. From Microorganisms to Megacities. Cambridge: MIT Press.
- Taibbi, M. (2022). Marcuse-Anon: Cult of the Pseudo-Intellectual. Pobrano z: https://taibbi.substack.com/p/marcuse-anon-cult-of-the-pseudo-intellectual-1d3?utm_source=url (22.02.2022).
- Urbinati, N. (2019). Me the People. How Populism Transforms Democracy. Cambridge, MA: Harvard University Press.
- Walsh, M. (2020). Algorytmiczny lider. Jak być inteligentnym, gdy maszyny są inteligentniejsze od nas. Tłum. M. Romanek. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
- Watson, M. (2022). The Memeing of Mark Fisher. How the Frankfurt School Foresaw Capitalist Realism and What To Do About It. Winchester: Zero Books.
- Zuboff, S. (2020). Wiek kapitalizmu inwigilacji. Walka o przyszłość ludzkości na nowej granicy władzy. Tłum. A. Unterschuetz. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.





