Colloquia Theologica Ottoniana


ISSN: 1731-0555    eISSN: 2353-2998    OAI    DOI: 10.18276/cto.2024.40-11
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Issue archive / 40/2024
Lęk jako stan i cecha u osób praktykujących kult miłosierdzia Bożego
(Anxiety as a state and personality trait in people practising the cult of the Divine Mercy)

Authors: Sławomir Bukalski ORCID
Uniwersytet Szczeciński, Polska | Instytut Nauk Teologicznych
Keywords: trait anxiety state anxiety religiousness the Divine Mercy.
Whole issue publication date:2024-12-10
Page range:24 (211-234)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The theoretical part of the article presents reflections on religiosity marked by God’s mercy and on the issue of anxiety. Anxiety as a state and as a personality trait refers to the concept presented by Charles D. Spielberger. Religiosity is presented from the perspective of Stefan Huber. In its psychological aspect, the cult of the Divine Mercy appears as a form of religiosity that takes into account the cognitive, emotional and behavioural spheres of man. The modified Religiosity Centrality Scale is used to examine religiosity characterized by God’s mercy, while state anxiety and trait anxiety are measured with the State-Trait Anxiety Inventory. The study group consists of 175 people practicing the cult of the Divine Mercy (individually and in religious groups): 80 males (46% of the study group) and 95 females (54% of the study group). All of the correlations are negative ones. In males, state anxiety correlates with religious experience, while in females it correlates with prayer and religious experience. State anxiety, among younger participants, correlates with religious belief, religious experience, prayer and the overall score. In males, trait anxiety only correlates with religious belief. In females, trait anxiety correlates with religious belief, prayer, religious experience, participation and the overall religiosity score. In younger participants, trait anxiety appears together with religious belief, religious experience, participation and the overall religiosity score. In older participants, trait anxiety exhibits a connection with religious experience, religious belief and the overall religiosity score. The key pastoral conclusion is that practicing religiosity marked by the Divine mercy is beneficial in minimalizing various anxieties regarding God’s forgiveness, conversion, making key decisions or dying and death. Connecting faith and mind is more beneficial in pastoral activity than connecting faith and emotions, especially in people for whom anxiety appears to be an important personality trait. Focusing on the denotations of religious terms (the Divine Mercy) rather than on their connotation is an important challenge in shaping mature religiosity. This strategy is more effective in minimalizing anxiety-inducing situations but also trait anxiety.
Download file

Article file

Bibliography

1.Allport G.W., Osobowość i religia, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1988.
2.Bazylak J., Lęk a postawy religijne młodzieży, „Studia Philosophiae Christianae” 18 (1982) 2, s. 7–14.
3.Bazylak J., Postawy religijne młodzieży i ich związek z wybranymi elementami osobowości, ATK, Warszawa 1984.
4.Bąk W., Pomiar stanu, cechy, ekspresji i kontroli złości. Polska adaptacja kwestionariusza STAXI-2, „Polskie Forum Psychologiczne” 21 (2016) 1, s. 93–122.
5.Borkowski T., Homo religiosus we współczesnym świecie – pojęcie religijności, „Fides et Ratio” 2 (2015), s. 6–16.
6.Bukalski S., Dojrzała religijność drogą do świętości. Reguła veritatis testum, w: R. Nęcek, W. Misztal (red.), Modlitwa – Zdrowie – Komunikacja. Praca i życie sióstr felicjanek, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieża Jana Pawła II, Kraków 2019, s. 57–79.
7.Bukalski S., Żurek A., Dynamika religijności rodziców dzieci pierwszokomunijnych. Studium psychologiczno-pastoralne, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2023.
8.Chlewiński Z., Religijność dojrzała, w: Z. Chlewiński (red.), Wybrane zagadnienia z psychologii pastoralnej, Wydawnictwo KUL, Lublin 1989, s. 9–39.
9.Dola T., Teologia miłosierdzia Bożego według bulli Misericordiae vultus papieża Franciszka, „Roczniki Teologiczne” 63 (2016) 9, s. 5–19.
10.Franciszek, Bulla ustanawiająca nadzwyczajny Jubileusz Miłosierdzia Misericordiae vultus, Wydawnictwo TUM, Watykan 2015.
11.Golan Z., Pojęcie religijności, w: S. Głaz (red.), Podstawowe zagadnienia psychologii religii, WAM, Kraków 2006, s. 71–79.
12.Góźdź K., Teologia miłosierdzia Bożego, „Teologia w Polsce” 10 (2016) 1, s. 3–15.
13.Grom B., Psychologia religii, WAM, Kraków 2009.
14.Huber S., Dimensionen der Religiosität. Skalen, Messmodelle und Ergebnisse einer empirisch orientierten Religionspsychologie, Academic Press Fribourg, Bern 1996.
15.Huber S., Huber O.W., The Centrality of Religiosity Scale (CRS), „Religions” 3 (2012), s. 710–724.
16.Jan Paweł II, Encyklika Dives in misericordia, Pallottinum, Poznań 2015.
17.Jan Paweł II, Encyklika Fides et ratio, Pallottinum, Poznań 2022.
18.Kamiński R., Tożsamość współczesnej teologii pastoralnej, „Roczniki Pastoralno-Katechetyczne” 4 (2012), s. 21–36.
19.Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 2002.
20.Kowalska F., Dzienniczek. Miłosierdzie Boże w duszy mojej, Promic, Kraków 2014.
21.Krasiński J., Homo religiosus. Podmiotowo-personalistyczne ujęcie fenomenu religijnego, Wydawnictwo Diecezjalne, Sandomierz 2002.
22.Krok D., Religijność a jakość życia w perspektywie mediatorów psychospołecznych, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2009.
23.Krok D., Psychologiczna koncepcja poszukiwania sacrum w religijności i duchowości, „Analecta Cracoviensia” 44 (2012), s. 39–53.
24.Kuczkowski S., Psychologia religii, WAM, Kraków 1998.
25.Kulesz Z., Religijność w perspektywie psychologicznej, „Studia Elbląskie” 14 (2013), s. 185–197.
26.Lewis M., Haviland-Jones J.M., Psychologia emocji, GWP, Gdańsk 2005.
27.Mariański J., Religijność, w: E. Gigilewicz (red.), Encyklopedia Katolicka, t. 16, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2012, k. 1416–1418.
28.Mikołajec J., Problem metody teologii pastoralnej, „Studia Pastoralne” 1 (2005), s. 21–34.
29.Nowak A.J., Homo religiosus. Studium porównawczo-krytyczne, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003.
30.Pargament K.I., The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice, The Guilford Press, New York 1997.
31.Podsiad A., Słownik terminów i pojęć filozoficznych, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 2000.
32.Prężyna W., Funkcja postawy religijnej w osobowości człowieka, Wydawnictwo KUL, Lublin 1981.
33.Przygoda W., Paradygmaty postępowania badawczego w teologii praktycznej, w: W. Przyczyna (red.), Metodologia teologii praktycznej, Wydawnictwo „M”, Kraków 2011, s. 97–113.
34.Reber A.S., Słownik psychologii, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000.
35.Rusecki M., Homo religiosus, w: M. Rusecki, K. Kaucha, I. Ledwoń, J. Mastej (red.), Leksykon teologii fundamentalnej, Wydawnictwo „M”, Lublin–Kraków 2002, s. 522–524.
36.Rybarski R.J., Religijność i lęk przed śmiercią a jakość życia osób z rozpoznaną chorobą nowotworową. Rozprawa doktorska, Lublin 2018, https://repozytorium.kul.pl/server/api/core/bitstreams/ec565b88-e2ef-4e18-9003-8b662876f991/content [dostęp: 15.02.2024].
37.Seligman M., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, Zysk i S-ka, Poznań 2003.
38.Słomka W., Miłosierdzie Boże, w: M. Chmielewski (red.), Leksykon duchowości katolickiej, Wydawnictwo „M”, Lublin–Kraków 2002, s. 522.
39.Spielberger C.D., Theory and Research on Anxiety, w: C.D. Spielberger (red.), Anxiety and Behavior, Academic Press, New York 1966, s. 3–20.
40.Spielberger C.D., Anxiety as an Emotional State, w: C.D. Spielberger (red.), Anxiety: Current Trends in Theory and Research, Academic Press, New York 1972.
41.Spielberger C.D., Cross-Cultural Assessment of Emotional States and Personality Traits, „European Psychologist” 11 (2006), s. 297–303.
42.Spielberger C.D., Reheiser E.C., Assessment of Emotions: Anxiety, Anger, Depression, and Curiosity, „Applied Psychology: Health and Well-Being” 1 (2009), s. 271–302.
43.Szostek B., Religijność a lęk u członków neokatechumenatu, „Warszawskie Studia Pastoralne” 15 (2012), s. 123–132.
44.Szostek B., Lęk w perspektywie psychologii pastoralnej, „Warszawskie Studia Pastoralne” 19 (2013), s. 215–233.
45.Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, wyd. polskie, t. 19, tłum. F.W. Bednarski, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, London 1971.
46.Tokarski S., Psychologiczne źródła religijności, w: S. Głaz (red.), Podstawowe zagadnienia psychologii religii, WAM, Kraków 2006, s. 92–108.
47.Walesa C., Wyjaśnianie religijności człowieka (analiza psychologiczna), w: P. Francuz, P. Oleś, W. Otrębski (red.), Studia z psychologii w KUL, t. 11, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, s. 21–38.
48.Wejman H., Miłosierdzie Boga a duch skruchy i przebaczenia w życiu człowieka, „Colloquia Theologica Ottoniana” 2 (2016), s. 185–200.
49.Wichrowicz J., Cnota religijności w Katechizmie Kościoła Katolickiego, „Studia Theologica Varsaviensia” 2 (1996), s. 135–149.
50.Wielebski T., Tutak M., Meandry interdyscyplinarności teologii pastoralnej. Przyczynek do dyskusji, „Teologia Praktyczna” 17 (2016), s. 25–46.
51.Wrześniewski K., Sosnowski T., Jaworowska A., Fecenec D., Inwentarz Stanu i Cechy Lęku STAI. Polska Adaptacja. Podręcznik, Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 2011.
52.Wójtowicz A., Człowiek jako capax Dei w ujęciu Z.J. Zdybickiej, „Studia Gilsoniana” 6 (2017), s. 249–267.
53.Zarzycka B., Skala Centralności Religijności Stefana Hubera, „Roczniki Psychologiczne” 1 (2007), s. 133–157.
54.Zinnbauer B.J., Pargament K.I., Religiousness and Spirituality, w: R.F. Paloutzian, C.L. Park (red.), Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality, The Guilford Press, New York 2005, s. 21–42.
55.Zdybicka Z.J., Religia, w: A. Maryniarczyk (red.), Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 8, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2007, s. 720–732.
56.Zyzak W., Miłosierdzie jako termin teologiczny, „Polonia Sacra” 19 (2015) 1, s. 133–154.