T. (MXXIV) 950 - Rozprawy i Studia - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego

ISBN: 978-83-7972-089-7 ISBN (online): 978-83-8419-098-2 ISSN: 0860-2751 OAI DOI: 10.18276/978-83-8419-098-2

Issue archive / T. (MXXIV) 950

Year:	2016
Field:	Field of Social Sciences
Discipline:	pedagogy
Authors:	Małgorzata Wałejko Uniwersytet Szczeciński

Information

Date of release of the digital version under CC-BY-SA licence: February 2026

Download issue

Issue File

Abstract

Separately and together. Personalistic education towards solitude and communitivity

The main topic of the monograph is the dialectics of solitude and communitivity encapsulated in the challenge of education. A man who on the one hand carries an inerasable scar of aloneness and on the other is not capable of living without love needs a balance between his/her ambivalent tendencies. Otherwise, excessive relational involvement or isolating loneliness may lead to irreversible consequences for personal development. Harmonious realization of solitude and communitivity, which enables maintaining individual boundaries and staying close with other people, requires education towards communitivity and solitude as equally important traits. Since the book highlights reciprocal relationship between the two traits, communitivity is determined by respecting solitude of an individual in particular and positive solitude in general to the extend it benefits the community.

The first part of the monograph, entitled In search of personal roots of solitude and communitivity, the author examines the origin of the two traits in a person, and at the same time provides anthropological grounds for the tendency to build relations and maintain solitude from the point of view of metaphysics, phenomenology and axiology, and theology. The second part, Separately or together? Solitude and communitivity in the view of personal fulfilment, analyzes both existential phenomena and the criterion of transcendence attributable to the personalism. The third and the final part of the study, Dialectics of solitude and communitivity as an educational challenge, formulates pedagogical guidelines for harmonizing positive tendencies towards solitude and communitivity in a given person. The presentation of conditions for positive or negative experience of existential solitude is followed by a description of personality shaping aspects of the complementary nature of solitude and communitivity while proposing education strategies preparing for that complementarity. The monograph ends with a comprehensive analysis of relations between correlation of solitude and communitivity and optimization of our relations with others, education relations including.

As regards methodology, the monograph presents a multi-faceted approach to a personalistic pedagogy and philosophy system in the context of a major existential issue of dialectics of solitude and communitivity. Although, to a large extent, it is a study of personalistic pedagogy, it is guided by an interdisciplinary approach. References to related areas enable developing a resilient subject oriented base for discussing such general terms as a person, solitude and communitivity, a base which helps drawing pedagogical conclusions.

Translated by Paweł Zimecki

Bibliography

1.	Abbs P., The Developement of Autobiography in Western Culture: from Augustine to Rousseau, mps dysertacji, Uniwersytet w Sussex, 1986.
2.	Abeln R., Kner A., Poszukaj samotnego. O dramacie osamotnienia i jego przezwyciężaniu, przeł. M. Żurawska, Kraków 2002.
3.	Adamska I.J., Fenomen samotności w życiu Edyty Stein, „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1.
4.	Albisetti V., Dobrodziejstwo samotności. Tysiąc powodów, aby dobrze się poczuć ze sobą samym, przeł. M. Radomska, Kielce 1999.
5.	Antonioli F., Samotność pełna Boga. Na ścieżkach pustelników, przeł. I. Burchacka, Warszawa 2000.
6.	Arystoteles, Polityka z dodaniem pseudo-Arystotelesowej ekonomiki, przeł. L. Piotrowicz, Warszawa 1964, ks. I.
7.	Auden W.H., The English Auden: Poems, Essays and Dramatic Writings, 1927–1939, red. E. Mendelson, XLI, London 1977.
8.	Augustyn J., Ostatnia koszula człowieczeństwa, „Życie Duchowe” nr 31, 2002 Lato.
9.	Balthasar H.U. von, Cordula albo o świadectwie chrześcijanina, przeł. F. Wycisk, Kraków 2002.
10.	Barańczak S., Chirurgiczna precyzja, Kraków 1998.
11.	Bardziejewska M., Okres dorastania. Jak rozpoznać potencjał nastolatków?, w: Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, red. A.I. Brzezińska, Sopot 2013.
12.	Bauman Z., Tester K., O pożytkach z wątpliwości. Rozmowy z Zygmuntem Baumanem, Warszawa 2003.
13.	Berenson B., Sketch for a Self-Portrait, Toronto 1949.
14.	Bonowicz W., Mistrz, który stawiał na wolność, w: Z tęsknoty za mistrzem, red. J. Kurek, K. Maliszewski, Chorzów 2007.
15.	Bosmans P., Vergiβ die Freude nicht, Freiburg 1976.
16.	Braun-Gałkowska M., Psychologia domowa (Małżeństwo – dzieci – rodzina), Olsztyn 1990.
17.	Breemen P. von, Jak Ojciec mnie posłał, przeł. J. Ożóg, Kraków 1992.
18.	Bréhant J., Thanatos. Chory i lekarz w obliczu śmierci, przeł. U. Sudolska, Warszawa 1980.
19.	Brihat D., Życie w świecie a kontemplacja. Jacques i Raïssa Maritain – prorocy naszych czasów, przeł. M. Tarnowska, Kraków 1993.
20.	Buber M., Problem człowieka, przeł. R. Reszke, Warszawa 1993.
21.	Burney Ch., Solitary Confinement, London 1952.
22.	Buttiglione R., Doświadczenie prawdy. Samostanowienie i dynamika psychiki, przeł. J. Merecki, w: tegoż, Etyka w kryzysie, Lublin 1994.
23.	Buttiglione R., Myśl Karola Wojtyły, przeł. J. Merecki, Lublin 1996.
24.	Byrd R.E., Alone, London 1958.
25.	Chałas K., Dwa oblicza samotności szkolnej wychowanka, „Roczniki Nauk Społecznych TN KUL. Pedagogika” 2002, z. 2.
26.	Cantalamessa R., Eucharystia nasze uświęcenie. Tajemnica Wieczerzy Pańskiej, przeł. A.J. Zębik, Warszawa 2004.
27.	Cheneviére L. (o. Maria Szczepan OCR), Rozmowy o milczeniu, przeł. siostry wizytki warszawskie, Kraków 1982.
28.	Chrostowski W., Samotność w Biblii, w: Samotność chciana i niechciana, red. A. Matusiak, Kraków 2009.
29.	Chudy W., Być a stawać się osobą, „Zeszyty Karmelitańskie” 2004, nr 4(29).
30.	Chudy W., Charakter jako wartość antropologiczno-etyczna, w: Wychować charakter, red. A. Piątkowska, K. Stępień, Lublin 2005.
31.	Chudy W., Człowiek niepełnosprawny w świetle filozofii, „Ethos” 2007, nr 3–4(79–80).
32.	Chudy W., Dialektyka, w: Powszechna encyklopedia filozofii (wersja internetowa), http://www.ptta.pl/pef/pdf/d/dialektyka.pdf.
33.	Chudy W., Filozofia kłamstwa. Kłamstwo jako fenomen zła w świecie osób i społeczeństw, Warszawa 2003.
34.	Chudy W., Filozofia wieczysta w czas przełomu. Gdańskie wykłady z filozofii klasycznej z roku 1981, red. M. Chuda, Lublin 2009.
35.	Chudy W., Godność człowieka jako wartość ontyczno-wychowawcza, w: Ja – człowiek. Wzrastanie w godności, miłości i miłosierdziu, red. M. Kalinowski, Kraków–Lublin 2004.
36.	Chudy W., Karol Wojtyła – Jan Paweł II: jedność myśli, wiary, słowa i czynu, „Zeszyty Naukowe KUL” 1980, nr 2.
37.	Chudy W., Oblicza personalizmu i ich konsekwencje, „Kwartalnik Filozoficzny” 1998, z. 3.
38.	Chudy W., Obszary filozoficzne Jana Pawła II teologii ciała, w: Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Chrystus odwołuje się do „początku”. O Jana Pawła II teologii ciała, red. T. Styczeń, Lublin 1998.
39.	Chudy W., Odchodzenie z nadzieją. U podstaw pedagogii umierania, w: tegoż, Pedagogia godności. Elementy etyki pedagogicznej, oprac. A. Szudra, Lublin 2009.
40.	Chudy W., Pedagogia godności. Elementy etyki pedagogicznej, oprac. A. Szudra, Lublin 2009.
41.	Chudy W., Prawda człowieka i prawda o człowieku, w: Człowiek. Wartości. Sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. K. Popielski, Lublin 1996.
42.	Chudy W., Prawda (prawdomówność) jako dobro konstytuujące wspólnotę, w: Codzienne pytania Antygony. Księga pamiątkowa ku czci Księdza Profesora Tadeusza Stycznia z okazji 70. urodzin, red. A Szostek, A.M. Wierzbicki, Lublin 2001.
43.	Chudy W., Realny trud i łatwość pozoru, „Zeszyty Karmelitańskie” 2003, nr 2.
44.	Chudy W., Rola refleksji w osobowym spełnianiu się człowieka, „Ethos” 1988, nr 2–3.
45.	Chudy W., Rozwój filozofowania a „pułapka refleksji”. Filozofia refleksji i próby jej przezwyciężenia, Lublin 1993.
46.	Chudy W., Społeczeństwo zakłamane. Esej o społeczeństwie i kłamstwie – 1, Warszawa 2007.
47.	Chudy W., Śniadanie u Sokratesa, czyli trzy, cztery rzeczy najważniejsze, Kraków 1999.
48.	Chudy W., W łupinie orzecha, czyli filozofia bez przesady, Marki-Struga k. Warszawy 1992.
49.	Chudy W., Wartości i świat ludzi niepełnosprawnych (Przyczynek do aksjologii osób niesłyszących), w: Nie głos, ale słowo. Przekraczanie barier w wychowaniu osób z uszkodzeniami słuchu, red. K. Krakowiak, A. Dziurda-Multan, Lublin 2006.
50.	Clark K., The Romantic Rebellion, London 1973.
51.	Cole B., Conner P., Pełnia chrześcijaństwa: teologia życia konsekrowanego, przeł. A.M. Nowak, D. Dowjat, Poznań 1997.
52.	Croissant J., Ciało świątynią Bożego piękna, przeł. R. Nehring, D. Adamski, Kraków 1999.
53.	Czapski J., Patrząc, Kraków 1996.
54.	Czy Kościół boi się psychologii? Z Józefem Augustynem rozmawia Jan Grosfeld, w: J. Augustyn, Rozmowy o ludzkich sprawach, Kraków 2000.
55.	Dawid J.W., O duszy nauczycielstwa, Lublin 1997.
56.	Dec B., Gajda M., Pustynia jest łaską. Katechezy z II Sesji Wspólnoty Miłości Ukrzyżowanej „Panie, naucz nas modlić się”, Szczecin 2000.
57.	Delsol C., Czym jest człowiek? Kurs antropologii dla niewtajemniczonych, przeł. M. Kowalska, Kraków 2011.
58.	Descouvemont P., Przewodnik po trudnościach życia małżeńskiego, przeł. T. Jania, Kraków 2000.
59.	Dębińska E., Samotność kobiety, w: Samotność i osamotnienie, red. M. Szyszkowska, Warszawa 1988.
60.	Domeracki P., Meandry filozofii samotności, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
61.	Donaldson F., P.G. Wodehouse, London 1982.
62.	Dowrick S., Intimacy and Solitude, New York 1995.
63.	Dubas E., Samotność – uniwersalny „temat” życia ludzkiego i wychowania, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
64.	Dzieci nie są własnością rodziców. Z Józefem Augustynem rozmawia Ewa Poliszot, w: J. Augustyn, Rozmowy o ludzkich sprawach, Kraków 2000.
65.	Eliade M., Religia, literatura i komunizm. Dziennik emigranta, przeł. A. Zagajewski, Londyn 1990.
66.	Elzenberg H., Kłopot z istnieniem, Kraków 1963.
67.	Erikson E.H., Insight and responsibility, New York 1964.
68.	Faber A., Mazlish E., Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, przeł. M. Więznowska, Poznań 2001.
69.	Faust-Siehl G. i in., Mit Kindern Stille entdecken, Frankfurt am Main 1990.
70.	Ferrière P., Meeûs-Michiels I., Prier 15 jours avec Etty Hillesum, „Nouvelle Cité” 2004, nr 91.
71.	Fijałkowski W., Dar rodzenia, Warszawa 1998.
72.	Filek J., Indywiduum a wspólnota, mps wykładu wygłoszonego w czasie sympozjum z cyklu Szczeciński Zalew Myśli, Szczecin 21.11.2015.
73.	Fischer M.V., Mit Kindern meditieren, [b.m.] [b.r.].
74.	Foltyn A., Słuchając Jego ciszy. Wywiad z s. Miriam od Krzyża, pustelnicą, audycja PR Szczecin, 1994.
75.	Freud S., Creatice Writers and Day Dreaming, t. 12, red. J. Strachey, London 1959.
76.	Gadacz T., List do Jacka Hołówki, „Znak” 2001, nr 7.
77.	Gadacz T., O umiejętności życia, Kraków 2002.
78.	Gadacz T., Samotność po Auschwitz. Od samotności ontologicznej do samotności wobec Boga u Emmanuela Lévinasa, „Znak” 1991, nr 4.
79.	Gajda J., Trzy aspekty samotności jako determinanty stylu życia i uczestnictwa w kulturze, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
80.	Gajda J., Wartości w życiu człowieka. Prawda, miłość, samotność, Lublin 1997.
81.	Gajdowie M. i M., Rodzice w akcji. Jak przekazywać dzieciom wartości, Częstochowa 2010.
82.	Galarowicz J., Człowiek jest osobą. Podstawy antropologii filozoficznej Karola Wojtyły, Kęty 2000.
83.	Gałdowa A., Powszechność i wyjątek. Rozwój osobowości człowieka dorosłego, Kraków 2000.
84.	Gałdowa A., Problem tożsamości w życiu duchowym, w: Jeśli Bóg jest… Księga jubileuszowa na siedemdziesiąte urodziny Ojca Profesora Jana Andrzeja Kłoczowskiego OP, red. J. Barcik, G. Chrzanowski OP, Kraków 2007.
85.	Gałkowski J. W., Jan Paweł II o godności człowieka, w: Zagadnienie godności człowieka, red. J. Czerkawski, Lublin 1994.
86.	Giertych W., Jak żyć łaską. Płodność Boża w czynach ludzkich, Pelplin 2014.
87.	Giussani L., Ryzyko wychowawcze jako tworzenie osobowości i historii, przeł. A. Surdej, Kielce 2002.
88.	Giussani L., Zmysł religijny, przeł. K. Borowczyk, Poznań 2000.
89.	Głód duchowości. Z Józefem Augustynem rozmawiają alumni WSD w Pelplinie, w: J. Augustyn, Rozmowy o ludzkich sprawach, Kraków 2000. Gogacz M., Wokół problemu osoby, Warszawa 1974.
90.	Gogola J.W., Przyjaźń pomiędzy osobami konsekrowanymi płci przeciwnej, w: W relacji z innymi, red. J.W. Gogola, Kraków 1999.
91.	Grabowski M., Samotność w świecie wartości, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
92.	Granat W., Osoba ludzka. Próba definicji, Sandomierz 1961.
93.	Granat W., Personalizm chrześcijański. Teologia osoby ludzkiej, Poznań 1985.
94.	Groeschel B.J., Duchowy rozwój. Psychologia a mistyka, przeł. E. Czerwińska, Warszawa 1998.
95.	Grün A., Cisza w rytmie życia, przeł. B. Grunwald-Hajdasz, Poznań 2014.
96.	Grün A., Potrzeba milczenia, przeł. Benedyktyni tynieccy, Kraków 1996.
97.	Grzegorczyk A., Próba treściowego opisu świata wartości i jej etyczne konsekwencje, Wrocław 1983.
98.	Guardini R., Wolność – łaska – los. Rozważanie o sensie istnienia, przeł. J. Bronowicz, Kraków 1995.
99.	Guntzelman J., Jak sobie poradzić z życiową tragedią, przeł. M. Rusiecka, Kraków 2004.
100.	Halbfas H., Religionsunterricht in der Grundschule. Lehrerhandbuch 1, Patmos 1989.
101.	Hansemann G., Wychowanie religijne, przeł. S. Szczyrbowski, Warszawa 1988.
102.	Heisenberg W., Ponad granicami, przeł. K. Wolicki, Warszawa 1979.
103.	Helming H., Montessori-Pädagogik, Freiburg 1958.
104.	Helming H., Montessori-Pädagogik, Freiburg 1989.
105.	Heschel A.J., Samotność, przeł. K. Toeplitz, „W drodze” 1991, nr 7–8.
106.	Hubaut M., Amour et solitude, „La Croix-Evenement” 20.07.1983.
107.	Ingarden R., Spór o istnienie świata, t. 2, Warszawa 1961.
108.	Jan Paweł II, Ad. Familiaris consortio, w: Posoborowe dokumenty Kościoła Katolickiego o małżeństwie i rodzinie, t. 1, Kraków 1999.
109.	Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Chrystus odwołuje się do „początku”, w: tegoż, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Chrystus odwołuje się do „początku”. O Jana Pawła II teologii ciała, red. T. Styczeń, Lublin 1981.
110.	Jan Paweł II, Tryptyk rzymski. Medytacje, Kraków 2003.
111.	Janocha M., Kultura i wiara; jak zszyć rozerwane przymierze?, mps referatu wygłoszonego w czasie X Zjazdu Gnieźnieńskiego, Gniezno 12.03.2016.
112.	Jaworski M., Metafizyka, Kraków 1998.
113.	Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Warszawa 1992.
114.	Jung C.G., Briefe III, Olten 1973.
115.	Jung C.G., Commentary on „Secret of the Golden Flower”, w: Alchemical Studies: Collected Works, XIII, London 1967.
116.	Jung C.G., Psychology and Religion. Collected Works, XI, London 1958.
117.	Jung C.G., Psychotherapists or the Clergy, w: Psychology and Religion. Collected Works, XI, London 1958.
118.	Jung C.G., The Aims of Psychotherapy, w: Practice of Psychotherapy: Collected Works, XVI, London 1954.
119.	Jung C.G., The developement of personality. Collected works, XVII, London 1954.
120.	Kaczmarek K., O samotności poprzez wieki, „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1(8).
121.	Kaczmarek K., Rozumienie samotności i jej wychowawcze aspekty na przestrzeni wieków, „Studia Edukacyjne” 1995, nr 1.
122.	Kamieńska A., Samotność [publ. wiersze], „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1(8).
123.	Kamiński S., O wartości jako kategorii antropologicznej, „Roczniki Filozoficzne” 1983, z. 2.
124.	Klimowicz G., Przeciwko bezradnej samotności, Warszawa 1988.
125.	Kłoczowski J.A., Wierzę Bogu, ufam człowiekowi. Rozmowy z o. Janem Andrzejem Kłoczowskim OP, Poznań 2015.
126.	Knotz K., Akt małżeński. Szansa spotkania z Bogiem i współmałżonkiem, Kraków 2001.
127.	Koestler A., Kaleidoscope, London 1981.
128.	Koncert charytatywny dla Marka Pacuły, http://lovekrakow.pl/aktualnosci/koncert-charytatywny-dla-marka-paculy_12772.html.
129.	Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et Spes.
130.	Korczak J., Jak kochać dziecko, Warszawa 1992.
131.	Korczak J., Jak kochać dziecko. Dziecko w rodzinie, Warszawa 2012.
132.	Korczak J., Szare dni. Pisma wybrane, t. 3, Warszawa 1978.
133.	Kowalczyk S., Wprowadzenie do filozofii J. Maritaina, Lublin 1992.
134.	Krasicki J., Samotność i osamotnienie w naszej cywilizacji, „Życie Duchowe” Lato 2002, nr 31.
135.	Krąpiec M.A., Ja – człowiek. Zarys antropologii filozoficznej, Lublin 1979.
136.	Krąpiec M.A. Kim jest człowiek?, w: M.A. Krąpiec i in., Wprowadzenie do filozofii, Lublin 1992.
137.	Krąpiec M. A., Metafizyka – ogólna teoria rzeczywistości, w: M.A. Krąpiec i in., Wprowadzenie do filozofii, Lublin 1992.
138.	Król J., Kultura masowa jako katalizator poczucia samotności, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
139.	Kunowski S., Podstawy współczesnej pedagogiki, Warszawa 1993.
140.	Lake T., Samotność. Jak sobie z nią radzić, [bez nazwiska tłumacza], Warszawa 1993.
141.	Lewis C.S., Cztery miłości, przeł. M. Wańkowiczowa, Warszawa 1993.
142.	Luijpen W.A., Fenomenologia egzystencjalna, przeł. B. Chwadeńczuk, Warszawa 1972.
143.	Łopatkowa M., Elementarz wychowania małego dziecka, Warszawa 1988.
144.	Łopatkowa M., O sztuce wychowywania, Warszawa 1974.
145.	Łopatkowa M., Samotność dziecka, Warszawa 1989.
146.	Łopatkowa M., We władzy ojca i… matki, „Prawo i Życie” 4.03.1995.
147.	Majka J., Filozofia społeczna, Wrocław 1982.
148.	Malraux A., Saturn. An Essay on Goya, London 1957.
149.	Mann I., Die Kraft geht von den Kindern aus [b.m.] [b.r.].
150.	Marcel G., Homo viator. Wstęp do metafizyki nadziei, przeł. P. Lubicz, Warszawa 1984.
151.	Maritain J., Pisma filozoficzne, przeł. J. Fenrychowa, Kraków 1988.
152.	Maritain J., The Degrees of Knowledge, New York 1959.
153.	Merton T., Chrześcijańska samotność, przeł. P. Ciesielski, „Znak” 1991, nr 4.
154.	Merton T., Nikt nie jest samotną wyspą, przeł. M. Morstin-Górska, Kraków 1983.
155.	Merton T., Twórcza cisza, przeł. W. Grzybowski, „Życie Duchowe” nr 31, 2002 Lato.
156.	Męskość to nie tylko płeć. Z Józefem Augustynem rozmawia Krzysztof Jedliński, w: J. Augustyn, Rozmowy o ludzkich sprawach, Kraków 2000.
157.	Miksza M., Zrozumieć Montessori, czyli Maria Montessori o wychowaniu dziecka, Kraków 2014.
158.	Miriam od Krzyża, Dlaczego milczę, „Więź” 2006, nr 11.
159.	Montenat C., Plateaux L., Roux P., Odkrywanie stworzenia w ewolucji, przeł. J.A. Żelechowska, Poznań 1993.
160.	Montessori M., Aphorismen, „Die Neue Erziehung” 1930/I.
161.	Montessori M., Die Entdeckung des Kindes [b.m.] [b.r.].
162.	Montessori M., Kinder sind anders, Stuttgart–Berlin [b.r.].
163.	Mounier W., Manifeste au service du personnalisme, w: tegoż, OEuvres, t. 1, Paris 1961.
164.	Musierowicz M., Feblik, Łódź 2015.
165.	Müller W., Być samemu nie znaczy być samotnym, przeł. B. Szlagor, Kraków 2006.
166.	Nabert J., Zgłębianie samotności, przeł. J. Fenrychowa, „Znak” 1991, nr 4.
167.	Nadzieja samotności i tragedia osamotnienia. Rozmowa z ks. Zbigniewem Pawlakiem, rozm. J. Iwaszkiewicz, „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1.
168.	Natoli S., Przedmowa, w: F. Antonioli, Samotność pełna Boga. Na ścieżkach pustelników, przeł. I. Burchacka, Warszawa 2000.
169.	Nédoncélle M., Istota miłości, przeł. K. Bukowski, Warszawa 1984.
170.	Niewiadomska I., Analiza zjawiska osamotnienia w świetle teorii dezintegracji pozytywnej, w: Rozwój osoby w Kazimierza Dąbrowskiego teorii dezintegracji pozytywnej. Materiały z konferencji, red. C. Cekiera, I. Niewiadomska, Lublin 1997.
171.	Norwid C.K., Liryki najpiękniejsze, Toruń 2014.
172.	Nouwen H.J.M., Od osamotnienia do samotności, przeł. J. Grzegorczyk, „W drodze” 1994, nr 4.
173.	Nowak M., Podstawy pedagogiki otwartej. Ujęcie dynamiczne w inspiracji chrześcijańskiej, Lublin 2001.
174.	Obuchowski K., Psychologia dążeń ludzkich, Warszawa 1983.
175.	Osińska K., Pustelnicy dziś. Samotność z wyboru ludzi świeckich, Warszawa 1988.
176.	Ossowska M., Normy moralne. Próba systematyzacji, Warszawa 1970.
177.	Ostrowska K., W poszukiwaniu wartości, cz. 2: Z Biblią przez życie, Gdańsk 1995.
178.	Oz A., Judasz, przeł. L. Kwiatkowski, Poznań 2015.
179.	Pasierb J., Wiersze wybrane, Warszawa 1988.
180.	Pawłowska R., Samotność człowieka – rozważania teoretyczne, w: R. Pawłowska, E. Jundziłł, Pedagogika człowieka samotnego, Gdańsk 2006.
181.	Philippe J., Wolność wewnętrzna. Moc wiary, nadziei i miłości, przeł. A. Graboń, Kraków 2003.
182.	Philippe M.D., O miłości, przeł. A. Kuryś, Kraków 1995.
183.	Platon, Uczta, przeł. W. Witwicki, Kęty 2002.
184.	Podrez E., Człowiek. Byt. Wartość. Antropologiczne i metafizyczne podstawy aksjologii chrześcijańskiej, Warszawa 1989.
185.	Przekonać Pana Boga. Z ks. Józefem Tischnerem rozmawiają Dorota Zańko i Jarosław Gowin, Kraków 1999.
186.	Rigoldi G., Potrzeba kochania, w: Serce kapłana. Wychowanie uczuciowe i emocjonalne prezbiterów, red. M. Garzonio, przeł. M. Wrana, Kraków 2010.
187.	Ringel E., Gdy życie traci sens. Rozważania o samobójstwie, przeł. E. Kaźmierczak, Szczecin 1987.
188.	Ritzer G., Magiczny świat konsumpcji, przeł. L. Stawowy, Warszawa 2001.
189.	Rodziński A., Na orbitach wartości, Lublin 1998.
190.	Rodziński A., Osoba, moralność, kultura, Lublin 1989.
191.	Rodziński A., Personalistyczna koncepcja kultury a prawo naturalne, „Roczniki Filozoficzne” 1970, z. 2.
192.	Rodziński A., Rozróżnienie między osobą a naturą jako punkt wyjścia w reinterpretacji antropologiczno-filozoficznych podstaw etyki, „Analecta Cracoviensia” 1970, nr 2.
193.	Rodziński A., U podstaw kultury moralnej, Warszawa 1980.
194.	Roger br., Otwarcie Soboru Młodych, 30 sierpnia 1974.
195.	Romanowska-Łakomy H., Przekraczanie murów samotności. Dlaczego i jak należy przekraczać poczucie duchowej samotności?, w: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
196.	Rurawski J., Presja społeczna a samotność, w: Samotność i osamotnienie, red. M. Szyszkowska, Warszawa 1988.
197.	Rusinek M., Nic zwyczajnego. O Wisławie Szymborskiej, Kraków 2016.
198.	Ryszard od św. Wiktora, De trinitate, 4, 24, w: J.P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series latina, vol. 196.
199.	Saint-Exupéry A. de, Mały Książę, przeł. W. i Z. Bieńkowscy, Warszawa 1961.
200.	Salij J., Nieszczęście samotności, w: Samotność chciana i niechciana, red. A. Matusiak, Kraków 2009.
201.	Schmitz-Meder L., Cisza jako zasada pedagogiki Montessori, mps wykładu wygłoszonego 24.06.1991 w oddziale Stowarzyszenia Montessori w Wiesbaden.
202.	Schoenebeck H. von, Posłannictwo wsłuchującego się w innych i w siebie. Komunikacja interpersonalna, przeł. B. Śliwerski, „W Korczakowskim Kręgu. Biuletyn Polskiego Komitetu Korczakowskiego” 1990, nr 27.
203.	Schoenebeck H. von, Rozstanie z pedagogiką, przeł. i oprac. B. Śliwierski, „Edukacja i Dialog” 1991, nr 3–4.
204.	Seifert J., Prawda a transcendencja człowieka, przeł. Z. Mazurczak, „Ethos” 1988, nr 2–3.
205.	Sękowska M., Neopsychoanalityczna koncepcja rozwoju psychospołecznego Erika H. Eriksona, w: Duchowy rozwój człowieka. Fazy życia – osobowość – wiara – religijność, red. P. Socha, Kraków 2000.
206.	Siadam na brzegu czyjejś samotności. Z Agnieszką Kalugą rozmawia Konrad Kruczkowski, „W drodze” 2015, nr 2(498).
207.	Smith J.E., We feed roses, don’t we? Further thoughts on passing of Terri Schiavo, „Mosaic. A magazine for friends of Sacred Heart Major Seminary” Autumn 2005.
208.	Smołka E., Profesor i nauczyciel, „Ethos” 2007, nr 79–80.
209.	Sobolewski T., Gdzie jest Bóg we współczesnej kulturze?, mps dyskusji panelowej podczas X Zjazdu Gnieźnieńskiego, Gniezno 12.03.2016.
210.	Social Anthropology, red. E. Leach, F. Kermode, London 1982.
211.	Solomon M., Beethoven, London 1978.
212.	Spaemann R., Osoby. O różnicy między czymś a kimś, przeł. J. Merecki, Warszawa 2001.
213.	Standing E.M., Maria Montessori. Leben und Werk, Frankfurt am Main [b.r.].
214.	Starczewska K., Wzory miłości w kulturze Zachodu, Warszawa 1975.
215.	Starnawski W., Bycie osobą. Podstawy moralności i wychowania, Warszawa 2011.
216.	Stein E., Pisma, t. 2, przeł. J.I. Adamska, Kraków 1982.
217.	Stępień A., Z problematyki doświadczenia wartości, „Zeszyty Naukowe KUL” 1980, nr 1.
218.	Storr A., Samotność. Powrót do jaźni, przeł. J. Prokopiuk, P.J. Sieradzan, Warszawa 2010.
219.	Stróżewski W., Medytacja o wyzwoleniu przez prawdę, „Ethos” 1988, nr 4.
220.	Styczeń T., Prawda o człowieku a etyka, „Roczniki Filozoficzne” 1982, z. 2.
221.	Styczeń T., Problem człowieka problemem miłości, w: tegoż, Wprowadzenie do etyki, Lublin 1995.
222.	Styczeń T., Urodziłeś się, by kochać, Lublin 1993.
223.	Styczeń T., Wolność w prawdzie, „Ethos” 1988, nr 2–3.
224.	Styczeń T., Wprowadzenie do etyki, Lublin 1995.
225.	Styczeń T., Szostek A., Uwagi o istocie moralności, „Roczniki Filozoficzne” 1974, z. 2.
226.	Sujak E., Życie jako zadanie, Warszawa 1989.
227.	Sujak E., Żyć lepiej, Warszawa 2002.
228.	Swieżawski S., Święty Tomasz na nowo odczytany, Kraków 1983.
229.	Szahaj A., Neoliberalizm a kryzys, mps wykładu wygłoszonego 19.11.2015 na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Szczecińskiego w ramach cyklu Szczecin Humanistyczny.
230.	Szawarski Z., Rozmowy o etyce, Warszawa 1987.
231.	Szczepański J., Sprawy ludzkie, Warszawa 1985.
232.	Szostek A., Wokół godności prawdy i miłości. Rozważania etyczne, Lublin 1995.
233.	Szudra A., Dialogiczna fenomenologia ks. Józefa Tischnera jako antropologiczna podstawa pedagogiki dialogu, „Paedagogia Christiana” 2003, nr 2.
234.	Szudra A., Personalistyczna filozofia wychowania jako fundament pedagogiki dialogu, mps pracy doktorskiej, promotor: prof. dr hab. W. Chudy, Lublin, Katolicki Uniwersytet Lubelski, 2007.
235.	Szudra A., Prawda – autentyczność – spotkanie, „Roczniki Nauk Społecznych TN KUL. Pedagogika” 2006, z. 2.
236.	Szudra A., Suplement. Dialogiczna etyka wychowawcza, w: W. Chudy, Pedagogia godności. Elementy etyki pedagogicznej, oprac. A. Szudra, Lublin 2009.
237.	Szymborska W., Wiersze wybrane, Kraków 2010.
238.	Szymczak M., Znaczenie samotności w rozwoju osobowym człowieka, mps pracy magisterskiej, promotor: prof. dr hab. W. Chudy, Lublin, Katolicki Uniwersytet Lubelski, 2001.
239.	Szyszkowska M., Ucieczki od samotności i osamotnienia, w: Samotność i osamotnienie, red. M. Szyszkowska, Warszawa 1988.
240.	Ślipko T., Rola rozumu w kształtowaniu moralności, „Studia Philosophiae Christianae” 1988, nr 24.
241.	Śliwerski B., Współczesne teorie i nurty wychowania, Kraków 2001.
242.	Śliwerski B., Wychowanie. Pojęcie – znaczenia – dylematy, w: Wychowanie. Pojęcia – procesy – konteksty, t. 1, red. M. Dudzikowa, M. Czerepaniak-Walczak, Gdańsk 2007.
243.	Tomasz z Akwinu, Suma Teologiczna, t. 16, Miłość, przeł. A Głażewski, Londyn 1967.
244.	Świderkówna A., Samotność i Komunia, „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1.
245.	Tardieu B., Z impasu do wzajemności: jak wytworzyć przymierze między najbardziej umniejszonymi a społeczeństwem, mps wykładu wygłoszonego w Poitiers, 1998.
246.	Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 3, Warszawa 1990.
247.	Thibon G., L’Echelle de Jacob, Lyon 1942.
248.	Tillich P., Osamotnienie i odosobnienie, przeł. K. Mech, „Znak” 1991, nr 4.
249.	Tischner J., Etyka solidarności oraz Homo sovieticus, Kraków 2005.
250.	Tischner J., Fenomenologia spotkania, Kraków 1978.
251.	Tischner J., Historia filozofii po góralsku, Kraków 1998.
252.	Tischner J., Myślenie według wartości, Kraków 1994.
253.	Troquer R., Kim jestem ja – człowiek?, Paryż 1968.
254.	Twardowski J., Wiersze, Białystok 1996.
255.	Tyrrell T.J., Udręki zakochania. Rozważania o zakochaniu, namiętności i wzniosłej miłości, przeł. P. Żak, Kielce 2000.
256.	Urbański S., Samotność mistyka, „Życie Duchowe” Lato 2002 nr 31.
257.	Uzar K., Wychowanie w perspektywie starości. Personalistyczne podstawy geragogiki, Lublin 2011.
258.	Vanier J., Odkryć nasze człowieczeństwo, przeł. K. i P. Wierzchosławscy, Kraków 2001.
259.	Vanier J., Wspólnota miejscem radości i przebaczenia, przeł. L. Rutowska, Paryż 1985.
260.	Wałejko M., Dynamika miłości i jej prawdziwość na gruncie personalizmu etycznego i metafizycznego. Implikacje pedagogiczne, „Roczniki Pedagogiczne”, t. 4(40), Lublin 2012.
261.	Wałejko M., Dziecko nie może być w centrum. Z Małgorzatą Wałejko o godzeniu powołania macierzyńskiego, małżeńskiego i zawodowego rozmawia Sławomir Zatwardnicki, wywiad zamieszczony na portalu Opoka, 27.09.2012, http://rodzina.opoka.org.pl/dwaplus/elementarz/5286.0,Dziecko_nie_moze_byc_w_centrum.prn.
262.	Wałejko M., Horyzont osobowego spełnienia – między osamotnieniem a samotnością osób starych. Perspektywa antropologiczno-etyczno-psychologiczna, w: Młodość i starość. Integracja pokoleń, red. B. Bugajska, Szczecin 2010.
263.	Wałejko M., Incognito. Pan Jezus niewierzących, „Tygodnik Powszechny” 2012, nr 31.
264.	Wałejko M., Jana Pawła II rekonstrukcja pierwotnego doświadczenia człowieczego samotności i jedności osobowej, „Roczniki Nauk Społecznych TN KUL. Pedagogika” 2006, z. 2.
265.	Wałejko M., Między metafizyką a praktyką. Ontyczne podstawy pedagogiki personalistycznej, w: Filozofia wychowania w praktyce pedagogicznej, red. A. Szudra-Barszcz, S. Sztobryn, Lublin 2012.
266.	Wałejko M., Nie-Dobra Nowina. Bóg polskich kazań, „Więź” 2015, nr 1.
267.	Wałejko M., O dialektyce samotności i miłości. Rozważania na marginesie relacji miłosnej mężczyzny i kobiety, „Homo Dei. Przegląd teologiczno-duszpasterski” 2009, nr 1.
268.	Wałejko M., O milczeniu jako bramie błogosławionej samotności, w: Młodzież nadzieją Kościoła i świata, red. ks. L. Balter, ks. S. Dusza, ks. S Pawłowski, ks. A. Piętka, Kolekcja Communio 18, Poznań 2008.
269.	Wałejko M., Razem czy osobno? Polemika z książką Zbigniewa Nosowskiego „Parami do nieba” dotycząca istoty duchowości małżeńskiej, „W drodze” 2008, nr 1.
270.	Wałejko M., Samotność a osamotnienie – osobowe stany egzystencjalne człowieka. Analiza etyczno-metafizyczna, „Roczniki Nauk Społecznych TN KUL. Pedagogika” 2007, z. 2.
271.	Wałejko M., Silny potrzebuje słabego, „Więź” 2009, nr 7(609).
272.	Wałejko M., Szukaj ciszy. W cyklu „Słuchajcie Franciszka”, „Tygodnik Powszechny” z 24.11.2013, nr 47(3359).
273.	Wałejko M., Transcendentna podstawa dialogu i miłości. Rozważania o samotności, która staje się przestrzenią komunii, „Communio. Międzynarodowy Przegląd Teologiczny” 2008, nr 1.
274.	Wałejko M., Współbrzmienie samotności i wspólnotowości a proces wychowawczy, w: Antropologiczna pedagogika ogólna, red. M. Nowak, P. Magier, I. Szewczak, Lublin 2010.
275.	Wałejko M., Nosowski Z., Protokół rozbieżności i zbieżności. Próba podsumowania polemik o duchowości małżeńskiej, „W drodze” 2008, nr 8.
276.	Wałejko M., Nosowski Z., „Razem czy osobno?” Polemika wokół książki Zbigniewa Nosowskiego „Parami do nieba”, red. W. Surówka OP, Poznań 2010.
277.	Wciórka L., Medytacje o samotności, „Zeszyty Karmelitańskie” 1995, nr 1.
278.	Weil S., Wybór pism, przeł. C. Miłosz, Warszawa 1983.
279.	Węgrzecki A., O wierności, w: Studia z teorii poznania i filozofii wartości, red. W. Stróżewski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.
280.	Widłak W., Ważne sprawy małych ludzi. Niezwykły przyjaciel, „Dziecko” 2005, nr 10.
281.	Witkowski L., Tożsamość i zmiana. Epistemologia i rozwojowe profile w edukacji, Wrocław 2010.
282.	Wojtyła K., Elementarz etyczny, Lublin 1999.
283.	Wojtyła K., Kazania 1962–1978, Kraków 1979.
284.	Wojtyła K., Miłość i odpowiedzialność, Lublin 1986.
285.	Wojtyła K., Ocena możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniach systemu Maksa Schelera, Lublin 1959.
286.	Wojtyła K., Osoba i czyn, Kraków 1985.
287.	Wojtyła K., Osoba i czyn, w: tegoż, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, red. T. Styczeń, W. Chudy, J.W. Gałkowski, A. Rodziński, A. Szostek, Lublin 2000.
288.	Wojtyła K., Osoba: podmiot i wspólnota, w: tegoż, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, red. T. Styczeń, W. Chudy, J.W. Gałkowski, A. Rodziński, A. Szostek, Lublin 2000.
289.	Wojtyła K., Osobowa struktura samostanowienia, w: tegoż, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, red. T. Styczeń, W. Chudy, J.W. Gałkowski, A. Rodziński, A. Szostek, Lublin 2000.
290.	Wojtyła K., Uczestnictwo czy alienacja?, w: tegoż, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, red. T. Styczeń, W. Chudy, J.W. Gałkowski, A. Rodziński, A. Szostek, Lublin 2000.
291.	Wordsworth W., The Prelude. The Complete Poetical Works of William Wordsworth, London 1950.
292.	Woroniecki L., Życie na granicy śmierci – nawiązanie dialogu, mps wystąpienia na sympozjum pt. Miejsce słabości w relacjach międzyludzkich, Szczecin 22.11.2008.
293.	Wójcik E., O wychowaniu dzieci i młodzieży, Pelplin 1993.
294.	Za słowem idzie wiara, a za wiarą łaska. Z Józefem Augustynem rozmawia Norbert Frejek, w: J. Augustyn, Rozmowy o ludzkich sprawach, Kraków 2000.
295.	Zachwyt nad fałdą spodni. Z dr. Bartłomiejem Dobroczyńskim rozmawia Grzegorz Sroczyński, „Wysokie Obcasy” [dodatek do Gazety Wyborczej] 31.12.2011.
296.	Zanussi K., Samotność twórcy, „Życie Duchowe” Lato 2002, nr 31.
297.	Zawada M., Dojrzałość osobowa w formacji zakonnej, w: Formacja zakonna 3, red. J. Gogola, Kraków 1997.
298.	Zawada M., Zaślubiny z samotnością. Znaczenie milczenia, samotności i ukrycia na drodze do Boga, Kraków 1999.
299.	Zdybicka Z.J., Wartości religijne a wartości moralne, „Zeszyty Naukowe KUL” 1979, nr 1–3.
300.	Ziółkowska B., Okres dorastania. Jak rozpoznać ryzyko i jak pomagać?, w: Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, red. A.I. Brzezińska, Sopot 2013.

Osobno i razem. Personalistyczne wychowanie do samotności i wspólnoty