ISBN: 978-83-8419-093-7
ISBN (online): 978-83-8419-094-4
ISSN: 0860-2751
OAI
DOI: 10.18276/978-83-8419-094-4
Lista wydań / T. (MDV) 1431
| Rok wydania: | 2026 |
| Dziedzina: | Dziedzina nauk społecznych |
| Dyscyplina: | pedagogika |
| Słowa kluczowe: | nowe media edukacja bezpieczeństwo cyfrowe internet szans zagrożenia |
| Autorzy: |
Anita
Karyń
Uniwersytet Szczeciński |
Informacje
Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: marzec 2026
Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/
Abstrakt
Publikacja poświęcona jest zagadnieniu edukacji w zakresie bezpiecznego korzystania z internetu i nowych mediów w kontekście dzieci i młodzieży szkolnej. Całość problematyki została ujęta w sposób kompleksowy – od refleksji teoretycznych, przez projekt badań empirycznych, po praktyczne rekomen dacje.
W rozdziale pierwszym omówiono kluczowe pojęcia związane z nowymi mediami, cyberprzestrzenią oraz przemianami społecznymi zachodzącymi w dobie cyfryzacji. Przeanalizowano zmiany w modelach komunikacji, wychowania i edukacji, podkreślając wyzwania, jakie funkcjonowanie dzieci „zanurzonych w sieci” stawia przed szkołą i rodziną. Rozważania teoretyczne w rozdziale drugim zostały pogłębione poprzez odwołanie do koncepcji filozoficznych, psychologicznych i pedagogicznych. Opisano wpływ środowiska cyfrowego na tożsamość, emocjonalność oraz relacje społeczne młodych użytkowników, akcentując znaczenie rozwoju kompetencji cyfrowych i krytycznego myślenia. W rozdziale trzecim szczegółowo przedstawiono projekt badań empirycznych opartych na triangulacji metod jakościowych i ilościowych. Czwarty rozdział zawiera analizę danych zebranych w toku badań własnych. Przedstawiono postawy młodzieży wobec internetu, poziom świadomości zagrożeń oraz oczekiwania wobec dorosłych. Uzyskane wyniki wskazały na zróżnicowany poziom wiedzy badanych oraz wyraźną potrzebę wsparcia edukacyjnego. W części końcowej zaprezentowano wnioski z badań oraz model edukacji oparty na dialogu, zaufaniu i współpracy. Sformułowano rekomendacje dla nauczycieli i rodziców, podkreślając znaczenie empatycznej komunikacji, modelowania bezpiecznych postaw oraz wspólnego działania na rzecz rozwoju kompetencji cyfrowych dzieci i młodzieży
Bibliografia
| 1. | Aftab P., Internet a dzieci. Uzależnienia i inne niebezpieczeństwa, Warszawa 2003. |
| 2. | Aghaei Z.S., Kian M., The role of contextual factors in cyberspace harm, anxiety, aggression, and students’ academic performance, „Journal of Social Behavior Research & Community Health” 2021, https://doi.org/10.18502/sbrh.v5i1.6734. |
| 3. | AI HLEG, A Definition of AI: Main Capabilities and Disciplines, Bruksela 8.04.2019 r., s. 1, https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/ definition-artificial-intelligence-main-capabilities-and-scientific-disciplines (8.04.2020). |
| 4. | Arsari M.H.A.A., The importance of digital literacy to enhance students’ ability in english language, „Jambura Journal of English Teaching and Literature” 2022, nr 3 (1), s. 12–18, https://doi.org/10.37905/jetl.v3i1.13939. |
| 5. | Asieieva Y., Kirsho S., Akimova L., Bogach O., Kovalska N., Demonstration of inclination to suicide, anxiety, and depression among young people with cyber addiction, „Revista Romaneasca Pentru Educatie Multidimensionala” 2022, nr 14 (1), s. 2 –68, https://doi.org/10.18662/rrem/14.1/507. |
| 6. | Balan C., Virtual autism and its effects on the child’s evolution, „Scientific research and education in the Air Force” 2018, nr 5, s. 323–328. |
| 7. | Baltezarević B.V., The dark horizon of Artificial Intelligence and ChatGPT: a transhumanistic perspective, „Knowledge – International Journal” 2023, nr 60 (1), s. 157–160. https://doi.org/10.35120/kij6001157b. |
| 8. | Bargh J.A., McKenna K.Y.A., Internet a życie społeczne, w: W.J. Paluchowski (red.), Internet a psychologia. Możliwości i zagrożenia, Warszawa 2009. |
| 9. | Barlińska J., Edukacja na rzecz bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w Internecie, w: Jak reagować na cyberprzemoc. Poradnik dla szkół (wyd. 2), red. Ł. Wojtasik, Fundacja Dzieci Niczyje, DEJA VU. |
| 10. | Baudrillard J., Symulakry i symulacja. Rzeczywistość nie istnieje, Warszawa 2005. |
| 11. | Bauman Z., Kultura w płynnej nowoczesności, Warszawa 2011. |
| 12. | Berard M., Peries M., Loubersac J., Picot M., Bernard J.Y., Münir K., Baghdadli A., Screen time and associated risks in children and adolescents with autism spectrum disorders during a discrete COVID-19 lockdown period, „Frontiers in Psychiatry” 2022, nr 13, https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1026191. |
| 13. | Beyari H., Alrusaini O., The two-step cluster analysis of pre-COVID-19 experience and cybersecurity concerns about online education for academic staff in Saudi Universities, „International Journal of Advanced And Applied Sciences” 2023, nr 10 (3), s. 37–45, https://doi.org/10.21833/ijaas.2023.03.005. |
| 14. | Bezpieczeństwo dzieci korzystających z Internetu na zlecenie Telekomunikacji Polskiej przygotowany przez Fundację Dzieci Niczyje, wrzesień 2008, s. 10, http://www.wirtualnelekcje. pl/sites/default/files/FND/Raport_Bezpieczenstwo_dzieci_korzystajac_ ch_z_Internetu.pdf. |
| 15. | Bigaj M., Wychowanie przy ekranie. Jak przygotować dziecko do życia w sieci, Warszawa 2023. |
| 16. | Blažič, B.J., Cybersecurity skills in EU: New educational concept for closing the missing workforce gap, „Cybersecurity Threats With New Perspectives” 2021, https://doi. org/10.5772/intechopen.97094. |
| 17. | Cabaj K., Domingos D., Kotulski Z., Respício A., Cybersecurity education: evolution of the discipline and analysis of master programs, „Computers & Security” 2018, nr 75, s. 24–35, https://doi.org/10.1016/j.cose.2018.01.015. |
| 18. | Carr N., Płytki umysł. Jak Internet wpływa na nasz mózg, Gliwice 2013. |
| 19. | Carroll N., Sadowski A., Laila A., Hruska V., Nixon M., D.W.L. Ma., Haines J., The impact of COVID-19 on health behavior, stress, financial and food security among middle to high income Canadian families with young children, „Nutrients” 2020, nr 12 (8), 2352, https://doi.org/10.3390/nu12082352. |
| 20. | Castells M., Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Poznań 2003. |
| 21. | Castells M., Społeczeństwo sieci, Warszawa 2008. |
| 22. | Chandarman, R. Niekerk B., Students’ cybersecurity awareness at a private tertiary educational institution, „The African Journal of Information and Communication (AJIC)” 2017, nr 20, https://doi.org/10.23962/10539/23572. |
| 23. | Children’s physical health, „Human Behavior & Emerging Technologies” 2019, nr 1, s. 169– 175, https://doi-org.ezproxy.hkr.se/10.1002/hbe2.145. |
| 24. | Chłopecki A., Sztuczna inteligencja – szkice prawnicze i futurologiczne, Warszawa 2018. |
| 25. | Chuang L., Liu H., An exploration of key success factors for enterprises implementing online education training based on the unified theory of acceptance and use of technology, „Advances in Management and Applied Economics” 2024, nr 2 (14), s. 1–12, https://doi.org/10.47260/amae/1421. |
| 26. | Chudleigh J., Chinnery H., Bonham J., Olander E.K., Moody L., Simpson A., Southern K.W., Qualitative exploration of health professionals’ experiences of communicating positive newborn bloodspot screening results for nine conditions in England, „BMJ Open” 2020, nr 10 (10), e037081, https://doi.org/10.1136/bmjopen-2020-037081. |
| 27. | Chyła W., Media jako biotechnosystem. Zarys filozofii mediów, Poznań 2008. |
| 28. | Czerepaniak-Walczak M., Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka, Gdańsk 2006. |
| 29. | Czerpaniak-Walczak M., Emancypacja w codzienności i przez codzienność. Egzemplifikacje edukacyjne, w: M. Dudzikowa, M. Czerepaniak-Walczak (red.), Wychowanie. Pojęcia, procesy, konteksty, t. 5, Gdańsk 2010. |
| 30. | Davis R.A., Poznawczo-behawioralny model patologicznego używania Internetu, w: W.J. Paluchowski (red.), Internet a psychologia. Możliwości i zagrożenia, Warszawa 2009. |
| 31. | Delors J., Edukacja: jest w niej ukryty skarb. Raport UNESCO Międzynarodowej komisji ds. Edukacji dla XXI wieku pod przewodnictwem Jascques’a Delorsa, przeł. W. Rabczuk, SOP–UNESCO, Warszawa 1998. |
| 32. | Dębski M., Nałogowe korzystanie z telefonów komórkowych. Szczegółowa charakterystyka zjawiska fonoholizmu w Polsce. Raport z badań – skrót, Gdynia 2017. |
| 33. | Domoff S., Borgen A., Foley R., Maffett A., Excessive use of mobile devices and children’s physical health, „Human Behavior & Emerging Technologies” 2019, nr 1, s. 169–175, https://doi-org.ezproxy.hkr.se/10.1002/hbe2.145. |
| 34. | Duch W., Fascynujący świat komputerów, Poznań 1997. |
| 35. | Dylak S., Konstruktywizm jako obiecująca perspektywa kształcenia nauczycieli, www.cen.uni.wroc.pl/teksty/konstrukcja.pdf. |
| 36. | El-Asam A., Colley-Chahal L.J., Katz A., Social isolation and online relationship-risk encounters among adolescents with special educational needs, „Youth” 2023, nr 3 (2), s. 671–688, https://doi.org/10.3390/youth3020044. |
| 37. | Elliott A., Współczesna teoria społeczna, Warszawa 2011. |
| 38. | Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 7, Warszawa 2008. |
| 39. | Facer K., Learning Futures. Education, technology and social change, Routledge, London–New York 2011. |
| 40. | Fazlagić J. (red.), Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotowywać się na szanse i wyzwania społeczno-gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją? Warszawa 2022. |
| 41. | Fondop J., Tsatedem Faustin A., Kitouk L.A.K.A., Christisme A.E.M., Djam C.A., Dogmo A., Fuentes S., Knowledge attitudes and practices in ergometry among nurses at the bafoussam regional hospital, „Journal of Clinical Research and Clinical Trials” 2023, nr 2 (3), https://doi.org/10.59657/2837-7184.brs.23.014. |
| 42. | Freire P., Pedagogy of freedom: ethics, democracy and civic courage, Lanham 1998. |
| 43. | Fromm E., Współczesne społeczeństwo technologiczne, w: M. Hopfinger (red.), Nowe media w komunikacji społecznej XX wieku, Warszawa 2005. |
| 44. | Garbula-Orzechowska J., Perspektywa konstruktywistyczna w dydaktyce, w: L. Huryło, D. Klus-Stańska, M. Łojko (red.), Paradygmaty współczesnej dydaktyki, Kraków 2009. |
| 45. | Gawkowski K., Cyberkolonializm, Gliwice 2018. |
| 46. | Giddens A., Nowoczesność i tożsamość, Warszawa 2012. |
| 47. | Głomb K., Kompetencje 4.0. Cz.1. Cyfrowa transformacja rynku pracy i przemysłu w perspektywie 2030, Warszawa 2020, s. 15, https://arp.pl/documents/41/Kompetencje_ cyfrowe_ARP_part_I.pdf. |
| 48. | Goban-Klas T., Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Warszawa 2009. |
| 49. | Goban-Klas T., Wartki nurt mediów. Ku nowym formom społecznego życia informacji, Kraków 2011. |
| 50. | Golka M., Bariery w komunikowaniu i społeczeństwo (dez)informacyjne, Warszawa 2008. |
| 51. | Goodman M.D., Brenner S.W., The emerging consensus on criminal conduct in cyberspace, http://www.lawtechjournal.com/articles/2002/03_020625_goodmanbrenner. php?ref=s0d.org. |
| 52. | Griffiths M.D., Does Internet and computer – “addiction” exist? Some case study evidence, „CyberPsychology and Behavior” 2000, nr 3 (2), s. 211–219. |
| 53. | Guerreschi C., Nowe uzależnienia, Kraków 2010. |
| 54. | Guo J., Psychological harm to underage children in the era of new media, Proceedings of the 2022 5th International Conference on Humanities Education and Social Sciences (ICHESS 2022), 2021–2028, https://doi.org/10.2991/978-2-494069-89-3_231. |
| 55. | Guo H., Tinmaz H., A survey on college students’ cybersecurity awareness and education from the perspective of China, „Journal for the Education of Gifted Young Scientists” 2023, nr 11 (3), s. 351–367, https://doi.org/10.17478/jegys.1323423. |
| 56. | Harari Y.N., Nexus. Krótka historia informacji. Od epoki kamienia do sztucznej inteligencji, Kraków 2024. |
| 57. | Helsper E., Deursen A.J.A.M., Do the rich get digitally richer? Quantity and quality of support for digital engagement, „Information, Communication & Society” 2016, nr 20 (5), s. 700–714, https://doi.org/10.1080/1369118x.2016.1203454. |
| 58. | Howe A., Heath A. M., Lawrence J., Galland B., Gray A., Taylor B., Taylor R.W., Parenting style and family type, but not child temperament, are associated with television viewing time in children at two years of age, „Plos One” 2017, nr 12 (12), e0188558, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0188558. |
| 59. | Ingarden R., Książeczka o człowieku, Kraków 1987. |
| 60. | Janowski J., Cyberkultura prawa. Współczesne problemy filozofii i informatyki prawa, Warszawa 2012. |
| 61. | Jason A., Winterfeld S., Cyber warfare: techniques, tactics and tools for security practitioners, Elsevier 2011. |
| 62. | Jaszczak A., Poczucie uzależnienia od Internetu a poczucie kontroli u adolescentów, w: B. Szmigielska (red.), Psychologiczne konteksty Internetu, Kraków 2009. |
| 63. | Javidi G., Sheybani E., K-12 cybersecurity education, research, and outreach. 2018 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE), s. 1–5, https://doi.org/10.1109/ fie.2018.8659021. |
| 64. | Jenkins H., Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, Warszawa 2006. |
| 65. | Jędrzejko M.Z., Taper A., Kozłowski T., Cyberzaburzenia. Cyberuzależnienia, Oficyna Wydawnicza von Velke, Warszawa–Ostrowiec Świętokrzyski 2020. |
| 66. | Kaczmarek A., Edukacja medialna wobec zagrożeń cyberprzemocy i cyfrowego wykluczenia, „Kultura – Media – Teologia” 2013, nr 13, s. 68–81. |
| 67. | Kaplan J., Sztuczna inteligencja. Co każdy powinien wiedzieć, Warszawa 2019. |
| 68. | Karski J.B., Tomaszewska E., Teoria i praktyka wzmacniania działań w promocji zdrowia, Warszawa 1997. |
| 69. | Keen A., Kult amatora. Jak Internet niszczy kulturę, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007. |
| 70. | Kirwil L., Polskie dzieci w Internecie. Zagrożenia i bezpieczeństwo na tle danych dla UE, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa 2010. |
| 71. | Kisielewicz A., Sztuczna inteligencja i logika, Warszawa 2017. |
| 72. | Knösel M., Jung K., Bleckmann A., Youtube, dentistry, and dental education, „Journal of Dental Education” 2011, nr 75 (12), s. 1558–1568, https://doi.org/10.1002/j.0022-0337.2011.75.12.tb05215.x. |
| 73. | Ko M., Chi S., Lee J. H., Suh S., Lee M.S., Altered functional connectivity of the nucleus accumbens and amygdala in cyber addiction: a resting state functional magnetic resonance imaging study, „Clinical Psychopharmacology and Neuroscience” 2023, nr 21 (2), s. 304–312, https://doi.org/10.9758/cpn.2023.21.2.304. |
| 74. | Kola V., The liberating effect of AI in organizations, „Advances in Economics, Business and Management Research” 2023, s. 275–282, https://doi.org/10.2991/978-94-6463-328-3_34. |
| 75. | Kołodziejczyk A., Podejście użytkowania i korzyści w badaniu skutków oddziaływania mediów, w: D. Kubicka, A. Kołodziejczyk (red.), Psychologia wpływu mediów. Wybrane teorie, metody, badania, Kraków 2007. |
| 76. | Komunikat Komisji Do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Sztuczna inteligencja dla Europy”, s. 1. |
| 77. | Kowalski M., Internet i zdrowie, w: M. Kowalski (red.), Internet między edukacją, bezpieczeństwem a zdrowiem, Tychy 2008. |
| 78. | Kowalski R.M., Giumetti G.W., Schroeder A.N., Lattanner M.R., Bullying in the digital age: a critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth, „Psychological Bulletin” 2014, nr 140 (4), s. 1073–1137, https://doi.org/10.1037/a0035618. |
| 79. | Kowalski R.M., Limber S.P., Agatston P.W., Cyberbullying: Bullying in the Digital Age, Blackwell Publishing, Malden-Oxford-Victoria 2008. |
| 80. | Kozak S., Patologie komunikowania w Internecie. Zagrożenia i skutki dla dzieci i młodzieży, Warszawa 2011. |
| 81. | Kritzinger E., Short-term initiatives for enhancing cyber-safety within South African schools, „South African Computer Journal” 2016, nr 28 (1), https://doi.org/10.18489/sacj.v28i1.369. |
| 82. | Krzysztofek K., Czy społeczności przeniosą się do sieci? Kilka pytań i hipotez badawczych, w: B. Jałowiecki, W. Łukowski (red.), Społeczności lokalne: teraźniejszość i przyszłość, Warszawa 2006. |
| 83. | Kubicka D., Trzy spojrzenia na media masowe, w: D. Kubicka, A. Kołodziejczyk (red.), Psychologia wpływu mediów. Wybrane teorie, metody, badania, Kraków 2007. |
| 84. | Kulesza J., Ius internet. Między prawem a etyką, Warszawa 2012. |
| 85. | Kurpacz A., Rola Internetu w procesie zdobywania wiedzy – wybrane aspekty, w: E. Czarnecki, S. Kowalski, A. Schultz (red.), Internet. Szanse i zagrożenia. Materiały I Międzynarodowej konferencji Naukowej, Płock 2011. |
| 86. | Ledzińska M., Czerniawska E., Psychologia nauczania. Ujęcie poznawcze, Warszawa 2011. |
| 87. | Lennox J.C., 2084. Sztuczna inteligencja i przyszłość ludzkości, Warszawa 2023. |
| 88. | Leśniak-Moczuk K., Przemiany więzi społeczeństwa w kontekście postępu cywilizacyjnego, w: L.W. Zacher (red.), Wirtualizacja. Problemy, wyzwania, skutki, Warszawa 2013. |
| 89. | Levinson P., Nowe nowe media, Wydawnictwo WAM, Kraków 2010. |
| 90. | Lister M., Dovery J., Giddings S., Grant I., Kelly K., New media: a critical introduction, Nowy Jork 2003. |
| 91. | Litwiński P., Świadome użytkowanie bezpiecznego Internetu, w: G. Szpor (red.), Internet. Ochrona wolności, własności i bezpieczeństwa, Warszawa 2011. |
| 92. | Livingston S., Haddon L., Görzig A., Ólafsson K., Risks and safety on the Internet. The perspective of European children, www.eukidsonline.net. |
| 93. | Loska K., Dziedzictwo McLuhana – między nowoczesnością a ponowoczesnością, Kraków 2001. |
| 94. | Machimbarrena J.M., Calvete E., Fernández-González L., Álvarez-Bardón A., Álvarez- -Fernández L., González-Cabrera J., Internet risks: an overview of victimization in cyberbullying, cyber dating abuse, sexting, online grooming and problematic internet use, „International Journal of Environmental Research and Public Health” 2018, nr 15 (11), 2471, https://doi.org/10.3390/ijerph15112471. |
| 95. | McLuhan M., Fiore Q., War and peace in the global village, New York 1968. |
| 96. | McLuhan M., Wybór pism, Warszawa 1975. |
| 97. | Melosik Z., Szkudlarek T., Kultura, tożsamość i edukacja. Migotanie znaczeń, Kraków 2010. |
| 98. | Mikulski K., Mikołajczyk J., Kompetencje cyfrowe w edukacji w kontekście proksemiki, Bydgoszcz 2023. |
| 99. | Mojtahedzadeh R., Mousavi A., Shirazi M., Mohammadi A., Factors creating an educational atmosphere in cyberspace: a qualitative study, „Strides in Development of Medical Education” 2017, nr 14 (2), https://doi.org/10.5812/sdme.66898. |
| 100. | Morańska D., Kompetencje cyfrowe nauczycieli. Raport z badań, „Dydaktyka Informatyki” 2023, nr 18, s. 92–102. |
| 101. | Mountrouidou X., Li X., Burke Q., Cybersecurity in liberal arts general education curriculum, ITiCSE 2018: Proceedings of the 23rd Annual ACM Conference on Innovation and Technology in Computer Science Education, s. 182–187, https://doi. org/10.1145/3197091.3197110. |
| 102. | Murtafi’ah B., Putro N.H.P.S., Digital literacy in the English curriculum: models of learning activities, „Acta Informatica Malaysia” 2019, nr 3 (2), s. 10–13, https://doi.org/10.26480/aim.02.2019.10.13. |
| 103. | Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców, (red.) R. Lange, A. Wrońska, A. Ładna, K. Kamiński, M. Błażej, A. Jankiewicz, K. Rosłaniec, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2023. |
| 104. | Neset, T., Andersson, L., Uhrqvist, O., Navarra, C., Serious gaming for climate adaptation– assessing the potential and challenges of a digital serious game for urban climate adaptation. „Sustainability” 2020, nr 12 (5), 1789, https://doi.org/10.3390/su12051789. |
| 105. | Nowak A., Krejtz K., Internet z perspektywy nauk społecznych, w: M. Batorski, M. Marody, A. Nowak (red.), Społeczna przestrzeń Internetu, Warszawa 2006. |
| 106. | Ntalindwa T., Nduwingoma M., Uworwabayeho A., Nyirahabimana P., Karangwa E., Soron T.R., Hansson H., Adapting the use of digital content to improve the learning of numeracy among children with autism spectrum disorder in Rwanda: thematic content analysis study, „JMIR Serious Games” 2022, nr 10 (2), e28276, https://doi.org/10.2196/28276. |
| 107. | O’Sullivan T., Montgomery M., Fiske J., Hartley J., Saunders D., Kluczowe pojęcia w komunikowaniu i badaniach kulturowych, Wrocław 2005. |
| 108. | Pankowska K., Kultura – sztuka – edukacja w świecie zmian, Warszawa 2013. |
| 109. | Paska L.M., Yan Z., Internet addiction in adolescence and emerging adulthood: a comparison between the United States and China, w: H.O. Price (red.), Internet Addiction editorial office, New York 2011. |
| 110. | Pawlak A.F., Świat (nie)odległy? Nowe zjawiska związane z AI, w: J. Pyżalski, A. Łuczyńska (red.), Sztuczna inteligencja. Prawdziwe zmiany w edukacji?, Warszawa 2024. |
| 111. | Perälä P., Lehto M., Educating cybersecurity experts: analysis of cybersecurity education in Finnish universities, „European Conference on Cyber Warfare and Security” 2024, 23 (1), s. 371–378, https://doi.org/10.34190/eccws.23.1.2256. |
| 112. | Pervin L.A., John O.P., Osobowość, teorie i badania, Kraków 2002. |
| 113. | Pietrowicz K., Badania Internetu w ujęciu konstruktywistycznym, w: Ł. Jonak, P. Mazurek, M. Olcoń, A. Przybylska, A. Tarkowski, J.M. Zając (red.), Internet – społeczne aspekty medium. Polskie konteksty i interpretacje, Warszawa 2006. |
| 114. | Plebańska M., Szyller A., Sieńczewska M., O edukacji cyfrowej, Warszawa 2020. |
| 115. | Popularna encyklopedia mass mediów, J. Skrzypczak (red.), Poznań 1999. |
| 116. | Poradnik Fundacji Orange: Dzieci i ekrany. Rodzice pytają – psychologowie odpowiadają. Zapobieganie problemowi nadużywania i uzależnienia, https://fundacja. orange.pl/files/user_files/user_upload/Poradnik_Dzieci_i_ekrany.pdf. |
| 117. | Pravitasari E., Pamungkas G.A., The influence of information services and educational strategies on the public’s understanding of drugs, „Journal of World Science” 2023, nr 2 (7), s. 1123–1129, https://doi.org/10.58344/jws.v2i7.345 |
| 118. | Prensky M., Digital Natives. Digital Immigrants Part 2: Do They Really Think Differently?, „On the Horizon” 2001, nr 9 (6), s. 1–6, https://doi.org/10.1108/10748120110424843. |
| 119. | Przybysz-Zaręba M., Internet zagrożeniem dla dzieci i młodzieży, w: M. Jeziński (red.), Nowe media w systemie komunikowania. Edukacja i cyfryzacja, Toruń 2001. |
| 120. | Ptaszek G., Bigaj M., Dębski M., Pyżalski J., Stunża G.D., Zdalna edukacja – gdzie byliśmy, dokąd idziemy? Wstępne wyniki badania naukowego „Zdalne nauczanie a adaptacja do warunków społecznych w czasie epidemii koronawirusa”, Warszawa 2020. |
| 121. | Pulak I., Dzieci i młodzież w sieci. Aspekt pedagogiczny, w: M. Kowalski (red.), Internet między edukacją, bezpieczeństwem a zdrowiem, Tychy 2008. |
| 122. | Pyżalski J., Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży, Kraków 2012. |
| 123. | Pyżalski J., Agresja elektroniczna wśród dzieci i młodzieży, Sopot 2011. |
| 124. | Pyżalski J., Agresja rówieśnicza online i offline wśród gimnazjalistów – wybrane uwarunkowania i konsekwencje, w: B. Szmigielska (red.), Edukacja w dwóch światach offline i online, Kraków 2011. |
| 125. | Pyżalski J., Łuczyńska A., Sztuczna inteligencja. Prawdziwe zmiany w edukacji? Warszawa 2024. |
| 126. | Pyżalski J., Polscy nauczyciele i uczniowie a agresja elektroniczna – zarys teoretyczny i najnowsze wyniki badań, w: M. Jędrzejko, D. Sarzała (red.), Człowiek i uzależnienia, Pułtusk–Warszawa 2010. |
| 127. | Rahman N.A.A., Sairi I.H., Zizi N.A.M., Khalid F., The importance of cybersecurity education in school, „International Journal of Information and Education Technology” 2020, nr 10 (5), s. 378–382, https://doi.org/10.18178/ijiet.2020.10.5.1393. |
| 128. | Ramezanian S., Niemi V., Cybersecurity education in universities: a comprehensive guide to curriculum development. „IEEE Access” 2024, nr 12, s. 61741–61766, https://doi.org/10.1109/access.2024.3392970. |
| 129. | Raport o stanie bezpieczeństwa cyberprzestrzeni RP, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Warszawa 2023, https://csirt.gov.pl/cer/publikacje/raporty-o-stanie-bezpi/ 980,Raport-o-stanie-bezpieczenstwa-cyberprzestrzeni-RP-w-2023-roku.html. |
| 130. | Robinson T N., Banda J.A., Hale L., Lu A.S., Fleming-Milici F., Calvert S.L., Wartella E., Screen media exposure and obesity in children and adolescents, „Pediatrics” 2017, nr 2 (140), s. 97–101, https://doi.org/10.1542/peds.2016-1758k. |
| 131. | Roguska A., Media globalne – media lokalne. Zagadnienia z obszaru pedagogiki medialnej i edukacji regionalnej, Kraków 2012. |
| 132. | Rowicka M., Bujalski M., Raport z badania: „Brzdąc w sieci – zjawisko korzystania z urządzeń mobilnych przez dzieci w wieku 0–6 lat”, 2020. |
| 133. | Rowiński T., Determinanty dysfunkcjonalnego korzystania z Internetu, w: B. Aouil, K. Czerwiński, D. Wosik-Kawala (red.), Internet w psychologii – psychologia w Internecie, Toruń 2011. |
| 134. | Rutkowski T., Hartikainen H., Richards K.E., Wiśniewski P., Family communication: examining the differing perceptions of parents and teens regarding online safety communication. „Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction” 2021 nr 5, s. 1–23, https://doi.org/10.1145/3479517. |
| 135. | Rywczyńska A., Jaroszewski P., Internet zabawek. Wsparcie dla rozwoju dziecka czy zagrożenie, Warszawa 2018, s. 2. |
| 136. | Sajidan S., Atmojo I.R.W., Desstya A., Parmin P., Saputri D.Y., Salimi M., The level of digital literacy ability of elementary school students, „World Journal on Educational Technology: Current Issues” 2023, nr 15 (1), s. 91–103, https://doi.org/10.18844/wjet.v15i1.8192. |
| 137. | Searle J.R., Minds, brains, and programs, „The Behavioral and Brain Sciences” 1980, nr 3, s. 417–457. |
| 138. | Shah H., Harnessing customized built-in elements: empowering component-based software engineering and design systems with html5 web components. Artificial Intelligence, „Soft Computing and Applications” 2023, https://doi.org/10.5121/csit.2023.132219. |
| 139. | Shah S., Diwan S., Kohan L., Rosenblum D. S., Gharibo C., Soin A., Provenzano D., The technological impact of COVID-19 on the future of education and health care delivery, „Pain Physician” 2020, nr 23 (4S), s. 367–380, https://doi.org/10.36076/ppj.2020/23/s367. |
| 140. | Shay A.F., Mediated learning experience: choosing cognitive modifiability, „Psychology and Behavioral Science International Journal” 2017, nr 2 (2), https://doi.org/10.19080/pbsij.2017.02.555583. |
| 141. | Shim J.W., Punishing disposition: sting operations on the internet, „The Open Communication Journal” 2011, nr 5 (1), s. 18–22, https://doi.org/10.2174/1874916x01105010018. |
| 142. | Siemieniecki B., Pedagogika medialna, t. 1, Warszawa 2008. |
| 143. | Sienkiewicz P., Wirtualizacja cyberprzestrzeni i jej bezpieczeństwo, w: L.W. Zacher (red.), Wirtualizacja. Problemy wyzwania skutki, Warszawa 2013. |
| 144. | Skórska H., Systemy i zastosowania rzeczywistości rozszerzonej, „Przegląd Mechaniczny” 2017, nr 1 (7–8), s. 48–52, 10.15199/148.2017.7-8.7. |
| 145. | Słownik języka polskiego PWN, oprac. E. Sobol, Warszawa 2005. |
| 146. | Słysz A., Arcimowicz B., Przyjaciele w Internecie, Gdańsk 2009. |
| 147. | Stiglic N., Viner R., Effects of screentime on the health and well-being of children and adolescents: a systematic review of reviews, „BMJ Open” 2019, nr 9 (1), e023191. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-023191. |
| 148. | Strykowski W., Edukacyjne walory Internetu, w: B. Kędzierska, J. Migdałek (red.), Informatyczne przygotowanie nauczycieli. Internet w procesie kształcenia, Kraków 2004. |
| 149. | Szczepaniec M., Typy przestępstw komputerowych, w: G. Szpor (red.), Internet. Ochrona wolności, własności i bezpieczeństwa, Warszawa 2011. |
| 150. | Szkudlarek T., Media. Szkic z filozofii i pedagogiki dystansu, Kraków 2009. |
| 151. | Szmigielska B., Internet jako środowisko edukacyjne, w: B. Szmigielska (red.), Psychologiczne konteksty Internetu, Kraków 2009. |
| 152. | Szmigielska B., Rola internetu w biegu życia ludzkiego, w: B. Szmigielska (red.), Całe życie w sieci, Kraków 2008. |
| 153. | Śliwerski B., O nowym modelu szkoły alternatywnej, www.gazeta.edu.pl/Profesor_Sliwerski_ o_nowym_modelu_szkoly_alternatywnej-95_560-0.html. |
| 154. | Tanaś M., Medyczne skutki uboczne kształcenia wspomaganego komputerowo, „Toruńskie Studia Dydaktyczne” 1993, t. 3, s. 127–132. |
| 155. | Tanaś M., Pedagogika środki informatyczne i media, Kraków 2004. |
| 156. | Tapscott D., Cyfrowa dorosłość. Jak pokolenie sieci zmienia nasz świat, Warszawa 2010. |
| 157. | Tchorzewski A.M., Edukacja wobec problemów transformacji, integracji i globalizacji, w: U. Ostrowska, A M. de Tchorzewski (red.), Etos pedagogów i edukacji wobec problemów globalizacji, Bydgoszcz–Olsztyn 2002. |
| 158. | Tegmark M., Życie 3.0. Człowiek w erze sztucznej inteligencji, Warszawa 2019. |
| 159. | Thatcher J., The shallows: what the internet is doing to our brains. Contemporary Sociology: „A Journal of Reviews” 2011, nr 40 (6), s. 772–774, https://doi.org/10.1177/0094306111425021d. |
| 160. | Thompson R., Maja. Świat jako rzeczywistość wirtualna, Warszawa 2004. |
| 161. | Toffler A., Zmiana władzy, Poznań 2003. |
| 162. | Tomaszewska H., Młodzież, rówieśnicy i nowe media. Społeczne funkcje technologii komunikacyjnych w życiu nastolatków, Warszawa 2012. |
| 163. | Triplett W.J., Addressing cybersecurity challenges in education, „International Journal of STEM Education for Sustainability” 2023, nr 3 (1), s. 47–67, https://doi.org/10.53889/ijses.v3i1.132. |
| 164. | Twenge J.M., Pokolenia. Prawdziwe różnice między pokoleniem X, Y, Z, baby boomersami i cichym pokoleniem oraz co one oznaczają dla przyszłości zachodniego świata, Sopot 2024. |
| 165. | Wachowicz M.J., Ujęcie teoretyczne pojęcia dezinformacji, „Wiedza Obronna” 2019, t. 266–267, nr 1–2, s. 226–252. |
| 166. | Wallace P., Psychologia Internetu, Poznań 2004. |
| 167. | Weber P., Discussions in the comments section: factors influencing participation and interactivity in online newspapers’ reader comments, „New Media & Society” 2013, nr 16 (6), s. 941–957, https://doi.org/10.1177/1461444813495165. |
| 168. | Wendland M., Historia historii komunikacji w zarysie, „Media – Kultura – Komunikacja Społeczna” 2014, t. 10, nr 1, s. 11–27. |
| 169. | Wieczorek-Płochocka W., Autyzm cyfrowy – przyczyny, objawy i walka. „Journal of Modern Science” 2023, t. 53, nr 4, s. 622–638, doi: 10.13166/jms/175992. |
| 170. | Windschitl M., Framing Constructivism in Practice as the Negotiation of Dilemmas: An Analysis of the Conceptual, Pedagogical, Cultural, and Political Challenges Facing Teachers, „Review of Educational Research” 2002, nr 2 (72), s. 131–175. |
| 171. | Witkowska M., Fomo i problemowe używanie Internetu. Poradnik dla nauczycieli. Bezpieczni w sieci z OSE, Warszawa 2021. |
| 172. | Wojtasik Ł., Dziemidowicz E., Urządzenia ekranowe w rękach dzieci w wieku 0–6 lat – zagrożenia, szanse, postulaty profilaktyczne, „Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka” 2019, nr 18 (2), s. 106–119. |
| 173. | Wolski K., Preferowane style komunikowania się młodzieży a specyfika korzystania z Internetu, w: B. Szmigielska (red.), Psychologiczne konteksty Internetu, Kraków 2009. |
| 174. | Wołoszyn W., Istota odpowiedzialności, w: A.M de Tchorzewski (red.), Odpowiedzialność jako wartość i problem edukacyjny, Bydgoszcz 1998. |
| 175. | Wrzosek M., Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej, Warszawa 2019. |
| 176. | Yu Z., Sustaining student roles, digital literacy, learning achievements, and motivation in online learning environments during the COVID-19 pandemic, „Sustainability” 2022, nr 14 (8), 4388, https://doi.org/10.3390/su14084388. |
| 177. | Zheng R., Badarch T., Research on applications of Artificial Intelligence in education, „American Journal of Computer Science and Technology” 2022, nr 5 (2), https://doi.org/10.11648/j.ajcst.20220502.17. |
| 178. | Zhuang P., Research and application of intelligent technology in teaching knowledge of basic subjects in higher vocational colleges. Proceedings of the 2023 4th International Conference on Big Data and Informatization Education (ICBDIE 2023), s. 372–378, https://doi.org/10.2991/978-94-6463-238-5_51. |
| 179. | Zybertowicz A., Przemoc i poznanie. Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy, Toruń 1995. |
| 180. | Źródła internetowe |
| 181. | http://www.superkid.pl. |
| 182. | https://aibusiness.pl/silna-i-slaba-sztuczna-inteligencja-czym-sie-roznia/ |
| 183. | https://dbamomojzasieg.pl/. |
| 184. | https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/smartfony-w-szkolach-jak-technologia-wplywa- na-edukacje/?cn-reloaded=1. |
| 185. | https://kampaniespoleczne.pl/wystartowala-kampania-dopamina-fundacji-dajemy- -dzieciom-sile. |
| 186. | https://legal-telematics.pl/autonomiczne-pojazdy-dzieki-sztucznej-inteligencji/ |
| 187. | https://spidersweb.pl/plus/2024/08/glupiejemy-przez-smartfony-mediahttps:// uodo.gov.pl/pl/404/224. |
| 188. | https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/cyberbullying--nekanie-w-sieci. |
| 189. | https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej- panstwa-w-roku-szkolnym-20232024. |
| 190. | https://www.szkolazklasa.org.pl/obszary/asy-internetu/ |
| 191. | https://www.youtube.com. |
| 192. | https://zszywka.pl/sciaga/jezyk-polski/szkola-srednia/55719/sztuczna-inteligencja-jako- generator-tresci-ewoluc?gad_source=1&gclid=Cj0KCQjw3bm3BhDJARIsAKn- HoVXvUQvoLs3CQMJm2m_0bOrW4sBuICdOu40tNXX0xfQ5BtwBPGqEoWQa- AhwQEALw_wcB. |