Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-12
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Issue archive / t. 24, 2025
Leksykalne wyznaczniki uczuć w kreacji wybranych postaci kobiecych w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej
(Lexical determinants of feelings in the creation of selected female characters in Eliza Orzeszkowa's Nad Niemnem)

Authors: Aleksandra Majka ORCID
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Keywords: emotions expressiveness vocabulary
Whole issue publication date:2026-02
Page range:21 (189-209)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The subject of the article are the ways of expressing the emotions of selected female characters - Marta Korczyńska, Justyna Orzelska and Emilia Korczyńska in Eliza Orzeszkowa's Nad Niemnem. Emotionality in the analyzed text is expressed through the characters' messages (statements), which are appropriately marked. Expression of emotions in Nad Niemnem takes place on two levels: 1) by communicating emotional states in Marta, Justyna and Emilia, through statements (lexemes) in which the sender speaks explicitly about his feelings, linguistic means and stylistic devices that have been used for this used; 2) the author's description of the heroines' non-verbal signs of joy or anger. In the article, I characterized and described two extreme emotions - anger and joy, which accompanied the heroines of Nad Niemnem.
Download file

Article file

Bibliography

1.Anusiewicz Janusz, Potoczność jako sposób doświadczania świata i jako postawa wobec świata, [w:] Janusz Anusiewicz, Franciszek Nieckula, „Język a Kultura”, t.5, Wrocław 1992.
2.Awdiejew Aleksy, Pragmatyczne postawy interpretacji wypowiedzi, Kraków 1987.
3.Data Krystyna, W jaki sposób językoznawcy opisują emocje?, „Język a Kultura”, . 40, Wrocław 2000, s. 245-253.
4.Grabias Stanisław, O ekspresywności języka, Lublin 1981.
5.Grabias Stanisław, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1994.
6.Grabias Stanisław, Pojęcie językowego znaku ekspresywnego, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, Wrocław 1978.
7.Grzegorczykowa Renata, Struktura semantyczna wyrażeń ekspresywnych, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978.
8.Grzesiuk Anna, Składnia, wypowiedzi emocjonalnych, Lublin 1995.
9.Jaros Violetta, Językowe wykładniki emocjonalności w listach emigracyjnych Joachima Lelewela, Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, 2016, z. XII.
10.Jędrzejko Ewa, O językowych wykładnikach pojęcia WSTYD w różnych koncepcjach opisu, [w:] „Język a Kultura”, t. 40, Wrocław 2000, s. 59-79.
11.Krauz Maria, Powtórzenie jako czynnik spajający tekst, [w:] Stanisław Gajda, Semantyzacja pojęć w stylistyce, Opole 1992, s. 247-252.
12.Kryk-Filar Dorota, Ironia jako działanie pragmatyczno- językowe, „Przegląd Humanistyczny”, 1992, z.4, s. 45-54.
13.Libura Agnieszka Analiza semantyczna wyrazów nazywających NIENAWIŚĆ i inne uczucia negatywne, „Język a Kultura”, t. 40, Wrocław 2000, s. 117-135.
14.Nowakowska-Kempna Iwona, Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć, Katowice 1986.
15.Nowakowska-Kempna Iwona, Język ciała czy ciało w umyśle, czyli o metaforyce uczuć, „Język a Kultura”, t. 40, Wrocław 2000, s. 25-59.
16.Puzynina Jadwiga, O elementach ocen w strukturze znaczeniowej wyrazów, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 1986, z. 40, s. 121-128.
17.Puzynina Jadwiga, Język wartości, Warszawa 1992.
18.Puzynina Jadwiga, Uczucia a postawy we współczesnym języku polskim, „Język a Kultura”, t. 40, Wrocław 2000, s. 9-25.
19.Rodak Renata, Frazemy jako emotywne operatory interakcyjne, „Język a Kultura’, t. 40, Wrocław 2000, s. 187-199.
20.Skubalanka Teresa, O ekspresywności języka, „Annales UMCS, sectio F”, 1972, s. 123-132.
21.Skubalanka Teresa, O stylu poetyckim i innych stylach języka. Studia i szkice teoretyczne, Lublin 1995.
22.Stokowska, Sylwia, Leksykalne wyznaczniki emocji w I tomie listów emigracyjnych Joachima Lelewela, [w:] Emocje, język, literatura, pod redakcją Diany Saniewskiej, Kraków cop. 2016, s. 53-61.
23.Szumska Dorota, O emocjach bez emocji, [w:] „Język a Kultura” t. 14, Wrocław 2000, s. 199-208.
24.Wierzbicka Anna, Praktyczna stylistyka, Warszawa 1969.
25.Wierzbicka Anna, Problemy ekspresji. Ich miejsce w teorii semantycznej, [w:] Dociekania semantyczne, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969.
26.Wokół Nad Niemnem, pod red. Jolanty Sztachelskiej, seria V, Białystok 2001.
27.Zdunkiewicz-Jedynak Dorota, Wykłady ze stylistyki polskiej, Warszawa 2008.
28.Orzeszkowa Eliza, Nad Niemnem, t. 1-3, Wrocław 1996.
29.WSJP PAN https://wsjp.pl/