Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie


ISSN: 1230-0780    eISSN: 2719-4337    OAI    DOI: 10.18276/skk.2026.33-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Liste der Ausgaben / nr 33 2026
Josepha Ratzingera zasada chrystologiczno-pneumatologiczna w hermeneutyce biblijnej

Autoren: Sławomir Zatwardnicki ORCID
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu
Schlüsselbegriffe: Joseph Ratzinger Benedykt XVI interpretacja chrystologiczno-pneumatologiczna hermeneutyka biblijna sens duchowy sens dosłowny litera a duch cztery sensy Pisma Świętego Stary Testament a Nowy Testament
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2026
Seitenanzahl:29 (67-95)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

Ratzinger jako pasterz podkreślał konieczność chrystologiczno-pneumatologicznej lektury Pisma Świętego. Za decydujące uznawał przejście od litery do ducha tekstów biblijnych i wskazywał, że sens biblijny należy wyprowadzać mając na uwadze wewnętrzną dynamikę Biblii, której jedność nadaje Chrystus. W artykule zbadano spuściznę Ratzingera–teologa pod kątem poszukania głębszego uzasadnienia i scharakteryzowania zasady chrystologiczno-pneumatologicznej w hermeneutyce biblijnej. Autor artykułu korzystał z mniej znanych publikacji bawarskiego teologa, które pozwalają na teologiczne wyjaśnienie stanowiska Ratzingera–pasterza. Zwrócono uwagę na Ratzingera rozumienie „jedności w wielości” chrześcijańskiego kanonu, pojmowanie złożonej relacji Starego do Nowego Testamentu, omówiono także, na czym polega duchowe odczytanie starotestamentowych ksiąg („uduchowienie” Starego Testamentu, ale według paradygmatu inkarnacyjnego). Ratzinger sprzeciwia się bezpośrednio chrystologicznej interpretacji Starego Testamentu, a sens duchowy wywodzi z sensu dosłownego i rozumie go jako kolejny wymiar jednego słowa. Zamiast tradycyjnego sensu alegorycznego preferuje mówienie o interpretacji chrystologiczno-pneumatologicznej jako lepiej wyrażającej specyfikę przejścia od Starego do Nowego Przymierza. Tego rodzaju lektura jest niedostępna dla metody historyczno-krytycznej.
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Aquino de Thomas. Summae theologiae. Opera Omnia 4–12. Romae: Editio Leonina, 1888–1906 = STh.
2.Benedict XVI – Joseph Ratzinger. „In the Beginning…”: A Catholic Understanding of the Story of Creation and the Fall. Tłum. Boniface Ramsey. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1990.
3.Benedykt XVI, „Spotkanie z przedstawicielami świata kultury w Kolegium Bernardynów «Fundamentem prawdziwej kultury jest poszukiwanie Boga»”, 12.09.2008. L’Osservatore Romano, wyd. polskie 10–11 (2008): 12–16.
4.Benedykt XVI. „Benedykt XVI – Arie Folger. Wymiana korespondencji sierpień–wrzesień 2018”. Tłum. Robert Skrzypczak. W: Benedykt XVI, Co to jest chrześcijaństwo? Testament duchowy, 109–119. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2023.
5.Benedykt XVI. „Dialog chrześcijańsko-muzułmański”. Tłum. Adam Błyszcz. W: Benedykt XVI, Co to jest chrześcijaństwo? Testament duchowy, 57–60. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2023.
6.Benedykt XVI. „Katolickie kapłaństwo”. Tłum. Robert Skrzypczak. W: Benedykt XVI, Co to jest chrześcijaństwo? Testament duchowy, 139–178. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2023.
7.Benedykt XVI. „Łaska i powołanie bez nawrócenia”. Tłum. Robert Skrzypczak. W: Benedykt XVI, Co to jest chrześcijaństwo? Testament duchowy, 73–107. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2023.
8.Benedykt XVI. „O znaczeniu komunii”. Tłum. Robert Skrzypczak. W: Benedykt XVI, Co to jest chrześcijaństwo? Testament duchowy, 179–202. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2023.
9.Benedykt XVI. Adhortacja „Verbum Domini”. Vatican: Libreria Editrice Vaticana, 2010 = VD.
10.Bossu, Nicolas, Advani Sameer, „Resolving the Dualism between Exegesis and Theology: Joseph Ratzinger and the Rediscovery of Tradition. A case study of the Purification of the Temple (Jn 2:13–25)”. Alpha Omega 1 (2020): 47–79.
11.Farkasfalvy, Denis, „Jesus of Nazareth and the Renewal of New Testament Theology”. Communio, English Edition 34, 3 (2007): 438–453.
12.Gaál de, Emery. The Theology of Pope Benedict XVI: The Christocentric Shift. New York: Palgrave Macmillan, 2010.
13.Gadamer, Hans Georg. Truth and Method. New York: Crossroad, 1985.
14.Gegenwart der Offenbarung: Zu den Bonaventura-Forschungen Joseph Ratzingers. red. Marianne Schlosser and Franz-Xaver Heibl. Regensburg: Pustet, 2011.
15.Hahn, Scott. Przymierze i komunia. Teologia biblijna papieża Benedykta XVI. Tłum. Dominika Krupińska. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2021.
16.Heereman, Nina Sophie, „Joseph Ratzinger’s Christological-Pneumatological Exegesis of the Old Testament”, Verbum Vitae 42 (2024), Special issue: 121–124.
17.Hermeneutyka Pisma Świętego w Kościele. Wokół adhortacji „Verbum Domini” Benedykta XVI. O słowie Bożym w życiu i misji Kościoła. Red. Roman Pindel, Sylwester Jędrzejewski. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II. Wydawnictwo Naukowe, 2012.
18.Jenson, Robert W. Canon and Creed. Louisville: Westminster John Knox Press, 2010.
19.Katechizm Kościoła Katolickiego. Poznań: Pallottinum, 2008 = KKK.
20.Martin, Francis, „Revelation and Understanding Scripture: Reflections on the Teaching of Joseph Ratzinger, Pope Benedict XVI”. Nova et Vetera, English Edition 1 (2015): 253–272.
21.O’Reilly, Kevin E. „Theological Hermeneutics of St. Thomas and Benedict XVI”. Angelicum 97, 1 (2020): 37–66.
22.Opening Up the Scriptures: Joseph Ratzinger and the Foundations of Biblical Interpretation, red. José Granados, Carlos Granados, Luis Sánchez-Navarro. Grand Rapids: Eerdmans, 2008.
23.Papieska Komisja Biblijna. „Interpretacja Biblii w Kościele”. W: Interpretacja Biblii w Kościele. Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej z komentarzem biblistów polskich, red. Ryszard Rubinkiewicz, 25–100. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Vocatio, 1999.
24.Papieska Komisja Biblijna. Naród żydowski i jego Święte Pisma w Biblii chrześcijańskiej. Tłum. Ryszard Rubinkiewicz. Kielce: Verbum, 2002.
25.Pidel, Aaron, „Joseph Ratzinger on Biblical Inerrancy”. Nova et Vetera, English Edition 12,1 (2014): 307–330.
26.Porosło, Krzysztof, „Sacramentality in the Perspective of Joseph Ratzinger/Benedict XVI”. Verbum Vitae 93, 4 (2023): 53–83. DOI: 10.21697/ct.2023.93.4.06.
27.Przyślak, Przemysław. „Benedict XVI in Dialogue with Judaism”. W: Postscripta: The Voice of Pope Emeritus Benedict XVI on Current Challenges for Theology and the Church, red. Bogdan Ferdek, Julian Nastałek, 129–158. Wrocław: Wydawnictwo TUM, 2022.
28.Ramage, Matthew J. Dark Passages of the Bible: Engaging Scripture with Benedict XVI & Thomas Aquinas. Washington: The Catholic University of America Press, 2013.
29.Ratzinger, Joseph. „«Bogu pięknie śpiewajcie». Biblijne podstawy muzyki kościelnej”. W: Teologia liturgii. Sakramentalne podstawy życia chrześcijańskiego. Opera omnia 11, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 549–567. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.
30.Ratzinger, Joseph. „Antropologiczne uzasadnienie pojęcia Tradycji”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 1. Opera omnia 9/1, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 423–441. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
31.Ratzinger, Joseph. „Czy katechizm Kościoła Katolickiego odpowiada na wyzwania swego czasu? Refleksje w dziesiątą rocznicę jego publikacji”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 2. Opera omnia 9/2, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 938–953. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
32.Ratzinger, Joseph. „Duch liturgii”. W: Teologia liturgii. Sakramentalne podstawy życia chrześcijańskiego. Opera omnia 11, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 23–182. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.
33.Ratzinger, Joseph. „Jedność wiary a pluralizm teologiczny. Wprowadzenie i komentarz do tez I–VIII i X–XII Międzynarodowej Komisji Teologicznej”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 1. Opera omnia 9/1, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 142–186. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
34.Ratzinger, Joseph. „Kryteria przepowiadania Ewangelii dzisiaj”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 2. Opera omnia 9/2, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 794–807. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
35.Ratzinger, Joseph. „O pojęciu sakramentu”. W: Teologia liturgii. Sakramentalne podstawy życia chrześcijańskiego. Opera omnia 11, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 202–218. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.
36.Ratzinger, Joseph. „Od chrztu w Jordanie do Przemienienia”. W: Jezus z Nazaretu. Studia o chrystologii. Cz. 1. Opera omnia 6/1, red. Krzysztof Góźdź. Tłum. Marzena Górecka, Wiesław Szymona, 117–378. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.
37.Ratzinger, Joseph. „Próba zdefiniowania pojęcia Tradycji”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 1. Opera omnia 9/1, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 349–383. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
38.Ratzinger, Joseph. „Prolog: Historie dzieciństwa”. W: Jezus z Nazaretu. Studia o chrystologii. Cz. 1. Opera omnia 6/1, red. Krzysztof Góźdź. Tłum. Marzena Górecka, Wiesław Szymona, 35–116. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.
39.Ratzinger, Joseph. Przedmowa do Papieska Komisja Biblijna, Das jüdische Volk und seine Heilige Schrift in der christlichen Bibel [Naród żydowski i jego święte Pismo w Biblii chrześcijańskiej], Rom 2001”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 2. Opera omnia 9/2, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 725–730. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
40.Ratzinger, Joseph. „Spór o interpretację Pisma Świętego. Kwestia podstawy i drogi egzegezy dzisiaj”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 2. Opera omnia 9/2, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 696–721. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
41.Ratzinger, Joseph. „Teologia historii świętego Bonawentury”. W: Rozumienie objawienia i teologia historii według Bonawentury. Rozprawa habilitacyjna i studia nad Bonawenturą. Opera omnia 2, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 367–576. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2014.
42.Ratzinger, Joseph. „Teologia liturgii”. W: Teologia liturgii. Sakramentalne podstawy życia chrześcijańskiego. Opera omnia 11, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 601–617. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.
43.Ratzinger, Joseph. „Teologiczne fundamenty muzyki kościelnej”. W: Teologia liturgii. Sakramentalne podstawy życia chrześcijańskiego. Opera omnia 11, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 469–493. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.
44.Ratzinger, Joseph. „Uwagi do schematu De fontibus revelationis”. W: O nauczaniu II Soboru Watykańskiego. Formułowanie, przekaz, interpretacja. Cz. 1. Opera omnia 7/1, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Wiesław Szymona, 140–155. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2016.
45.Ratzinger, Joseph. „Znaczenie Ojców w strukturze wiary”. W: Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Cz. 1. Opera omnia 9/1, red. Krzysztof Góźdź, Marzena Górecka. Tłum. Jarosław Merecki, 442–462. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2018.
46.Sciglitano, Jr. Anthony C. „Pope Benedict XVI’s Jesus of Nazareth: Agape and Logos”. Pro Ecclesia 17, 2 (2008): 159–185.
47.Słowo Boże w życiu i misji Kościoła. Wokół adhortacji apostolskiej Benedykta XVI „Verbum Domini”, red. Dominik Ostrowski. Świdnica: Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Świdnickiej, 2012.
48.Sobór Watykański II. Konstytucja o Liturgii świętej „Sacrosanctum Concilium”. 1965.
49.Staudt, R. Jared. „Reality and Sign: Thomas Aquinas and the Christological Exegesis of Pope Benedict XVI”, Nova et Vetera, English Edition 12/1 (2014): 331–363.
50.Szymik, Stefan, „Benedykta XVI hermeneutyka wiary”, The Biblical Annals 2 (2012): 217–228.
51.Thomas de Aquino. In Psalmos Davidis expositio. W: Opera Omnia 14, 148–312. Parmae, 1863 = In Ps..
52.Tomasz z Akwinu. Wykład Księgi Psalmów/Expositio in Psalmos Davidis, red. Piotr Roszak. Tłum. Wiesław Dąbrowski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2021.
53.Vagaggini, Cipriano. Teologia. Pluralizm teologiczny. Tłum. Jacek Partyka. Kraków: Wydawnictwo „Homini”, 2005.
54.Voderholzer, Rudolf. „Revelation”. W: The Cambridge Companion to Joseph Ratzinger, 75–91, red. Daniel Cardó, Uwe Michael Lang. Cambridge University Press, 2024.
55.Wicks, Jared, „Six Texts by Prof. Joseph Ratzinger as Peritus before and during Vatican Council II”. Gregorianum 89, 2 (2008): 233–311.
56.Woźniak, Robert J., „Mutuality of Scripture, Metaphysics and Dogmatics. A Basic Hermeneutical Insight in Pope Benedict XVI's Jesus of Nazareth”. Verbum Vitae 42, special issue (2024): 199–216.
57.Wright IV, William M. „Pre-Gospel Traditions and Post-Critical Interpretation in Benedict XVI’s Jesus of Nazareth: Volume 2”. Nova et Vetera, English Edition 10, 4 (2012): 1015–1028.
58.Zatwardnicki, Sławomir. „«Regula Fidei» in the Light of Joseph Ratzinger’s Writings”. Verbum Vitae 42, special issue (2024): 7–46.
59.Zatwardnicki, Sławomir. Apostolski Kościół a Pismo apostolskie. Lublin: Wydawnictwo Academicon, 2024.
60.Zatwardnicki, Sławomir. Hermeneutyka wiary w nauczaniu papieża Benedykta XVI. Wrocław: Wydawnictwo TUM Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, 2014.
61.Zatwardnicki, Sławomir. Księgi natchnione i ich interpretacja. Inspirujące przesłanie Josepha Ratzingera – Benedykta XVI. Lublin: Wydawnictwo Academicon, 2021.