ISSN: 1230-0780
eISSN: 2719-4337
OAI
DOI: 10.18276/skk.2025.32-01
Список вопросов /
nr 32 2025
Creatio ex nihilo jako problem kosmologiczny i egzegetyczny?
| Авторы: |
Janusz
Lemański
Uniwersytet Szczeciński, Szczecin, Instytut Nauk Teologicznych |
| Ключевые слова: | creatio ex nihilo początek wszechświata materia kosmologia |
| Дата публикации всего выпуска: | 2025 |
| Количество страниц: | 24 (11-34) |
Абстракт
Doktryna o creatio ex nihilo stanowi dziś fundamentalne przekonanie w katolickiej teologii stworzenia. Czasem podważa się je na podstawie „aktualnego” stanu wiedzy dostarczanego przez współczesną kosmologię fizykalną. Z drugiej strony sama teologia wskazuje na jej poparcie takie teksty, jak Prz 8,22–29; 2 Mch 7,28; Mdr 11,17; Rz 4,17; Hbr 11,3. W poniższym artykule autor wskazuje z jednej strony na brak sprzeczności pomiędzy współczesną wiedzą kosmologiczną i doktryną creatio ex nihilo, a z drugiej na fakt, że same teksty biblijne przywoływane na jej poparcie, nie wyrażają wprost takiego przekonania o początkach wszechświata. Wynika to z kontekstu tych wypowiedzi i stojącego za nimi przywiązania do tradycyjnego sposobu myślenia o początkach wszystkiego (Rdz 1,1–2: pierwotny chaos).
Скачать файл
Файл статьи
Библиография
| 1. | Altaner, Berthold, Alfred Stuiber. Patrologia. Tłum. Paweł Pachciarek. Warszawa: Pax, 1990. |
| 2. | Barbour, Ian. Issues in Science and Religion. New York: Harper and Row, 1971. |
| 3. | Barbour, Ian. Religion in an Age of Science. The Gifford Lectures 1989–1991. T. 1. San Francisco: Harper and Row, 1990. |
| 4. | Bauer, Walter, Kurt Aland, Barbara Aland. Griechisch-deutsche Wörtebuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der frühchristlichen Literatur. Berlin–New York: de Gruyter, 61988. |
| 5. | Baumann, Gerlinde. Die Weisheitgestalt in Proverbien 1–9. Traditionsgeschichtliche und theologische Studien. FAT 16. Tübingen: Mohr Siebeck, 1996. |
| 6. | Breviarium Fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, oprac. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1988. |
| 7. | Castevecchi, Davide. „Could JWST solve Cosmology’s big mystery? Phisicists debate. Universe-expansion data”. Nature 15 April 2024. Dostęp 27.05.2024. https://www.nature.com/articles/d41586-024-01115-3. |
| 8. | Copan, Paul. „Is «Creatio ex Nihilo» a Post-Biblical Invention? An Examination of Gerhard May’s Proposal”. Trinity Journal 17 (1996): 77–93. |
| 9. | Copan, Paul, William Lane Craig. „Craftsman or Creator? An Examination of the Mormons Doctrine of Creator and Defense of «Creation ex nihilo»”. W: The New Mormon Chellenge. Responding to the Latest Defense of a Fast-Growing Movement, red. Francis J. Beckwith, Carl Mosser, Paul Owen, 95–152. Grand Rapids: Zondervan, 2002. |
| 10. | Copan, Paul, William Lane Craig. Creation out of Nothing: A Biblical Philosophical, and Scientific Exploration. Grand Rapids: Baker Book, 2004. |
| 11. | Cranfield, Charles E.B. A Critical and Exegetical Commentary on the Epistle to the Romans. Inroduction and Commentary on Romans I–VIII. ICC. Edinburgh: Clarc, 1975. |
| 12. | Diels, Hermann, Walther Kranz. Die Fragmente der Vorsokratiker. Zürich: Weidmann, 1985. |
| 13. | Domański, Julian, „«Stworzenie z niczego». Kilka uwag o genezie i rozwoju pojęcia”. Rocznik Filozoficzny 27–28, 1 (1989–1990): 31–36. |
| 14. | Doran, Robert. 2 Maccabees. Minneapolis: Fortress Press, 2012. |
| 15. | Dunn, James D.G. Romans 1–8. WBC 38A. Dallas: Word, 1988. |
| 16. | Fergusson, David. Stworzenie. Tłum. Grażyna i Aleksander Gomola. Kraków: Wydawnictwo M, 2014. |
| 17. | Filon Aleksandryjski. „O stworzeniu”. W: Pisma. Tłum. Leon Jachimowicz, 33–81. Warszawa: PAX, 1986. |
| 18. | Fitzmyer, Joseph A. Romans. AB 33. New York: Doubleday, 1993. |
| 19. | Fox, Michael. Proverbs 1–9. AB18A. New York: Doubleday, 2000. |
| 20. | Frank, Daniel H., Oliver Leaman. Historia filozofii żydowskiej. Tłum. Paweł Sajdek. Kraków: WAM, 2009. |
| 21. | Gilbert, Maurice. „La relecture de Gn 1-3 dans le livre de la Sagesse”. W: La creation dans l’Orient ancient. Lectio divina 119, 323–344. Paris: Cerf, 1984. |
| 22. | Goldstein, Jonathan A. „The Origins of the Doctrine of «Creation Ex Nihilo»”. Journal of Jewish Studies 35 (1984): 127–135. |
| 23. | Goldstein, Jonathan A. II Maccabees. AB 41A. Garden City, New York: Doubleday, 1983. |
| 24. | Grecko-Polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi. Tłum. Remigiusz Popowski, Michał Wojciechowski. Warszawa: Vocatio, 1994. |
| 25. | Hahn, Scott W. List do Rzymian. KKPŚ. Tłum. Aleksander Gomola. Poznań: W drodze, 2021. |
| 26. | Healy, Mary. List do Hebrajczyków. KKPŚ. Tłum. Eliza Litak. Poznań: W drodze, 2023. |
| 27. | Heller, Michał. Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia wszechświata. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002. |
| 28. | Hofius, Otfried. „Eine altjüdische Parallele zu Röm.iv.17b”. New Testament Studies 18 (1971–1972): 93–94. |
| 29. | Japhets, Samuel Ch. „«Creatio Ex Nihilo»: The Omnipotent God still Creatis out of Nothing”. THEO 500: Christian Theology April 24 (2016). Dostęp 20.05.2024. https://www.researchgate.net/publication/306253832_Creatio_Ex_Nihilo_The_Omnipotent_God_Still_Creates_Out_of_Nothing. |
| 30. | „Judah Halewi”. W: Stanford Encyclopedia of Philosophy. Dostęp 20.05.2024. https://plato.stanford.edu/entries/halevi. |
| 31. | Koester, Craig R. Hebrew. AB 36. New York: Doubleday, 2001. |
| 32. | Landes, George M. „Creation Tradition in Proverbs 8,22–31 and Genesis 1”. W: A Light unto My Path. Studies in Honour of Jacob B. Meyers, red. Howard Bream, Ralph D. Heim, Corey A. Moore, 279–293. Philadelphia: Temple University Press, 1974. |
| 33. | Laskowski, Łukasz. 2 Księga Machabejska. NKB.ST XIV/2. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2017. |
| 34. | Lemański, Janusz. „Sprawisz, abym ożył!” (Ps 71,20b). Źródła nadziei na zmartwychwstanie w Starym Testamencie. RiS 532. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2004. |
| 35. | Lemański, Janusz. Księga Rodzaju, rozdziały 1–11. PŚST I.1. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2013. |
| 36. | Loader, James A. Proverbs 1–9. HCOT. Leuven, Paris, Walpole: Peters, 2014. |
| 37. | Malina, Artur. List do Hebrajczyków. NKB.NT XV. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2018. |
| 38. | Maryniarczyk, Andrzej. „«Creatio ex nihilo» (stworzenie z niczego)”. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 1–17. Dostęp 15.04.2024. www.ptta.pl/pdf/c/creatio.pdf. |
| 39. | May, Gerhard. Schöpfung aus dem Nicht. Die Entehung der Lehre von der creatio ex nihil. Arbeiten zur Kirchengeschichte 48. Berlin: De Gruyter, 1978; ang. tłumaczenie The Doctrine Creation out of Nothing in Early Christian Tought. Edinburg: T&T Clark, 1994. |
| 40. | Mazzinghi, Luca. Weisheit. IEKAT. Stuttgart: Kohlhammer, 2018. |
| 41. | Moo, Douglas J. Romans 1–8. Wycliffe Exegetical Commentary. Chicago: Moody, 1991. |
| 42. | Niechoff, Moren R. „«Creatio ex nihilo» Theology in Genesis Rabbah in Light of Christian Exegese”. Harward Theological Review 99 (2006): 37–64. |
| 43. | O’Neil, John C. „How Early is the Doctrine of «creatio ex nihilo»”. The Journal of Theological Studies 53, 2 (2002): 449–466. Dostęp 15.04.2024. https://www/academia.edu/64589506. |
| 44. | Ostler, Blake T. „Out of Nothing: A History of «Creation ex Nihilo» in Early Christian Thought. Review of Books on the Book of Mormon 1989–2011”. Forms Review 17, 2 (2005): 253–320. Dostęp 15.04.2024. https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent. cgi?article=1626&context=msr. |
| 45. | Pelikan, Jaroslav. „Creation and Causality in the History of Christian Thought”. W: Evolution After Darwin. T. 3, red. Sol Tax, Charles Callender, 29–40. Chicago: University of Chicago Press, 1960. Dostęp 30.05.2024. https://archive.org/ stream/evolutionafterda03taxs/evolutionafterda03taxs_djvu.txt. |
| 46. | Pierwsi apologeci greccy. Tłum. Leszek Misiarczyk. Kraków: Wydawnictwo M, 2004. |
| 47. | Poniży, Bogdan. Księga Mądrości. NKB.ST XX. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2012. |
| 48. | Potocki, Stanisław. Księga Przysłów. PŚST VIII/1. Poznań: Pallottinum, 2008. |
| 49. | Rose, Christian. Die Wolke der Zeugen: Eine exegetisch-traditionsgeschichtliche Untersuchung zu Hebrär 10,32–12,3. WUNT 60. Tübingen: Mohr Siebeck, 1994. |
| 50. | Scarpat, Giuseppe. Libro della Sapienza. T. 2. Brescia: Paideia, 1996. |
| 51. | Schreiner, Thomas R. Romans. Baker Exegetical Commentary on the New Testament. Grand Rapids: Baker Book, 1998. |
| 52. | Schuttermayr, Georg. „«Schöpfung aus dem Nichts» in 2 Makk 7,28”. Biblische Zeitschrift 17 (1973): 203–222. |
| 53. | Shamir, Lior. „An Empirical Consistent Redshift Bias: A Possible Direct Observation of Zwicky’s TL Theory”. Particles 7, 3 (2024): 703–716. DOI: 10.3390/particles7030041. |
| 54. | Sisti, Adalberto. Il libro della Sapienza. Assisi: Porziuncola, 1992. |
| 55. | Stasiak, Sławomir. List do Rzymian. NKB.NT VI. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2020. |
| 56. | Stoicorum vetereum fragmenta. T. 2: Chrisippi fragmenta logica et physica, red. Hans von Arnim. Berlin: De Gruyter, 1979 = SVF. |
| 57. | Susskind, Leonard. Kosmiczny krajobraz. Dalej niż teoria strun. Tłum. Urszula i Mariusz Seweryńscy. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011. |
| 58. | Tabaczek, Mariusz. „Vacuum Genesis oraz spontaniczne powstanie wszechświata z niczego a klasyczna koncepcja przyczynowości oraz stworzenia «ex nihilo»”. Science et Fides 7, 1 (2019): 127–162. Dostęp 20.04.2024. https://apcz.umk.pl/SetF/article/view/SetF.2019.007/17591. |
| 59. | Taylor, John G. Kiedy zaczął się czas. Tłum. Marek Przygocki. Warszawa: Amber, 1997. |
| 60. | The Old Testament Pseudepigrapha. T. 2, red. James H. Charlesworth. New York: Doubleday, 1985. |
| 61. | Vílchez Líndez, José. Sapienza. Roma: Borla, 1990. |
| 62. | Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, red. Ludwig Koehler, Walter Baumgartner, Johann J. Stamm. T. 1–2. Warszawa: Vocatio, 2008 = KBL. |
| 63. | Wilkens, Ulrich. Der Brief an die Römer. Röm 1–5. Evengelisch-Katholscher Kommentar zum Neuen Testament 6/1. Zürich: Benziger/Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 1978. |
| 64. | Winston, David. „«Creatio ex nihilo» revisited: A Reply to Jonathan Goldstein”. Journal of Jewish Studies 37 (1986): 88–91. Dostęp 21.05.2024. https://gospelstudies.org.uk/biblicalstudies/pdf/myers/landes.pdf. |
| 65. | Winston, David. „The Book of Wisdom’s Theory of Cosmogony”. History of Religions 11 (1971): 185–200. Dostęp 13.05.2024. https://www.jstor.org/stable/1061921. |
| 66. | Zeller, Eduard. Die Philosophie der Griechen in ihrer geschichtlichen Entwicklung. T. 2/1. Tübingen: Fues 1859, 21909. |