ISSN: 1230-0780
eISSN: 2719-4337
OAI
DOI: 10.18276/skk.2025.32-07
Список вопросов /
nr 32 2025
Synod o synodalności. Kontekst eklezjologiczny
| Авторы: |
Jan
Perszon
Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, Wydział Teologiczny |
| Ключевые слова: | synodalność Kościół klerykalizm reforma |
| Дата публикации всего выпуска: | 2025 |
| Количество страниц: | 39 (113-151) |
Абстракт
Na podstawie dokumentów i wypowiedzi Magisterium Kościoła, związane z XVI Zwyczajnym Zgromadzeniem Ogólnym Synodu Biskupów, niniejsze opracowanie podejmuje namysł nad istotą „synodalnego Kościoła”. Dlatego najpierw pokazano związek między postulowanym modelem Kościoła synodalnego a Eklezją ujętą w obrazie komunii i Ludu Bożego. Następnie zasygnalizowano relacje między zdiagnozowanym przez papieża Franciszka i ojców synodu współczesnym kryzysem Kościoła (nieadekwatność struktur – „piramida władzy”, klerykalizm, utrata wiarygodności, bierność laikatu) a propozycjami jego odnowy i odrodzenia poprzez implementację reform, obejmujących wszystkie poziomy eklezjalnego życia. Zaproponowana przez synod i systematycznie implementowana w całym Kościele reforma ma przynieść – poprzez powrót do communio w parafiach, diecezjach i w posłudze Piotrowej – odrodzenie wiary oraz rewitalizację zbawczej misji Chrystusowej rodziny.
Скачать файл
Файл статьи
Библиография
| 1. | XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. „Jak być synodalnym Kościołem misyjnym. «Instrumentum laboris» na Pierwszą Sesję (październik 2023), opublikowany 18 czerwca 2023 r.”. Tłumaczenie z oryginału włoskiego: Biuro ds. Komunikacji Zagranicznej Konferencji Episkopatu Polski. Dostęp 15.11.2024. https://www.synod.va/content/dam/synod/common/phases/universal-stage/il/POL_INSTRUMENTUM-LABORIS.pdf. |
| 2. | XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. „Jak być synodalnym Kościołem misyjnym. «Instrumentum laboris» na Drugą Sesję (październik 2024), 7–8, opublikowany 14 marca 2024 r.”. Dostęp 15.11.2024. https://www.synod.va/en/resources/documents/documents-for-the-third-phase/study-groups-for-questions-raised-in-the-first-session-of-the-xvi-assembly.html. |
| 3. | Acerbi, Antonio. „L’ecclesiologia sottesta del istituzioni ecclesiali postconciliari”. W: L’ecclesiologia del Vaticano II: Dinamismi e prospettive, red. Giuseppe Alberigo, 203–234. Bologna: Dehoniane, 1981. |
| 4. | Afanasiew, Nikolas. The Church of the Holy Spirit. Notre Dame: University Press, 2007. |
| 5. | Artemiuk, Przemysław. „Czym jest synodalność w Kościele?”. W: Przemysław Artemiuk, Wiara na peryferiach. Eseje o Kościele, 60–66. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2023. |
| 6. | Balthasar, Hans Urs von. Antyrzymski resentyment: papiestwo a Kościół. Przekł. Wiesław Szymona. Poznań: W drodze, 2004. |
| 7. | Bańka, Aleksander. „Synod – rozdział (nie)zamknięty”. Gość Niedzielny 3 listopada, 44 (2024): 4–6. |
| 8. | Bańka, Aleksander. „Wybór życia, nawrócenia i przebaczenia”. Gość Niedzielny 13 października, 41 (2024): 24–25. |
| 9. | Bartnik, Czesław S. Kościół. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2009. |
| 10. | Bloom, Allan. Umysł zamknięty. O tym, jak amerykańskie szkolnictwo wyższe zawiodło demokrację i zubożyło dusze dzisiejszych studentów. Tłum. Tomasz Bieroń. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2012. |
| 11. | Bortkiewicz, Paweł. „«Fiducia supplicans» – pytanie o ciągłość nauczania Kościoła w kwestii homoseksualizmu”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 35–54. Pelplin: Bernardinum, 2024. |
| 12. | Bujak, Janusz. „Eklezjologia trynitarno-eucharystyczna w dokumentach Międzynarodowej Komisji Mieszanej do dialogu teologicznego między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym”. Collectanea Theologica 73, 3 (2003): 77–103. |
| 13. | Burkhard, John. Apostolicity Then and Now. An Ecumenical Church in a Postmodern World. Collegeville: Liturgical Press, 2004. |
| 14. | Congar, Yves. Esquisses du mystere de l’Eglise. Paris: Éditions du Cerf, 21953. |
| 15. | Congar, Yves. I Believe in the Holy Spirit. Vol. 2. New York: Crossroad, 1997. |
| 16. | Congar, Yves. Lay People in the Church. A Study for a Theology of Laity. Westminster, MD: Newman, 1965. |
| 17. | Congar, Yves. „My Path-Findings in the Theology of Laity and Ministries”. The Jurist 32 (1972): 169–188. |
| 18. | Congar, Yves. O Kościół służebny i ubogi. Tłum. Agnieszka Kuryś. Kraków: Wydawnictwo Cerf–Kairos–Znak, 2000. |
| 19. | Congar, Yves. „Pneumatologie ou «christomonisme» dans la tradition latine?”. W: Ecclesia a Spiritu Sancto edocta. Melanges theologiques. Hommage a Mgr. Gerard Philips, 41–42. Gembloux: J. Duculot, 1970. |
| 20. | Congar, Yves. Prawdziwa i fałszywa reforma w Kościele. Tłum. Arkadiusz Ziemnicki. Kraków: Znak, 2001. |
| 21. | Congar, Yves. „Reception as an Ecclesiological Reality”. W: Election-Consensus-Reception, ed. Giuseppe Alberigo, Anton Weiler. Concilium v. 77: Church History, 43–68. New York: Herder and Herder, 1972. |
| 22. | Congar, Yves. Theology of Ministry. New York: Paulist, 1999. |
| 23. | Czaja, Andrzej. Credo in Spiritum Vivificantem. Pneumatologiczna interpretacja Kościoła jako komunii w posoborowej teologii niemieckiej. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2003. |
| 24. | Discovering Pope Francis. The Roots of Jorge Mario Bergolio’s Thinking, red. Brian Y. Lee, Thomas L. Knoebel. Collegeville, MN: Liturgical Press Academic, 2019. Dostęp 15.11.2024. https://www.academia.edu/40449985/Discovering_Pope_Francis_The_Roots_of_Jorge_Mario_Bergoglios_Thinking. |
| 25. | Dulles, Avery. „A Half Century of Ecclesiology”. Theological Studies 50 (1989): 419–442. |
| 26. | Dulles, Avery. The Resilient Church. The Necessity and Limits of Adaptation. Garden City–New York: Doubleday, 1977. |
| 27. | Faggioli, Massimo. A Council for the Global Church. Receiving Vatican II in History. Minneapolis: Fortress, 2015. |
| 28. | Fantappie, Carlo. Metamorfosi della synodalita. Dal Vaticano il a papa Francesco. Venezia: Marcianum Press, 2023. |
| 29. | Finucane, Daniel J. „Sensus Fidelium”. The Use of a Concept in the Post-Vatican II Era. San Francisco–London–Bethesda: International Scholars Publications, 1996. |
| 30. | Forte, Bruno. La Chiesa della Trinita. Saggio sul mistero della Chiesa, communione e missione. Simbolica ecclesiale 5. Cinisello Balsamo: Edizioni San Paolo, 21995. |
| 31. | Franciszek. „«Synodalność» konstytutywnym wymiarem Kościoła. 7 X 2015 – Przemówienie papieża Franciszka podczas uroczystości upamiętniającej 50. rocznicę ustanowienia Synodu Biskupów”. Dostęp 15.11.2024. https://opoka.org.pl/biblioteka/W.WP/franciszek_i/przemowienia/synodalnosc_17102015.html. |
| 32. | Franciszek. Evangelii gaudium. Rzym, 2013. |
| 33. | Franciszek. „List Apostolski «Ad theologiam promovendam» (1 listopada 2023 r.)”. Dostęp 15.11.2024. https://wiez.pl/2024/05/11/franciszek-potrzebujemy-teologii-fundamentalnie-kontekstualnej. |
| 34. | Franciszek. „List do Ludu Bożego (20 sierpnia 2018 r.)”. Dostęp 15.11.2024. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/letters/2018/documents/papa-francesco_20180820_lettera-popolo-didio.html. |
| 35. | Franciszek. XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja. Dokument końcowy. Rzym, 2024. |
| 36. | Gaillardetz, Richard R. How Does the Holy Spirit Assist the Church in Its Teaching?, January 31, 2014, Duquesne Union Ballroom, Pittsburgh, PA, Duquesne University, 4–28. DOI: 10.2307/J.CTV2D7X4XC.13. |
| 37. | Gaillardetz, Richard R. „Shifting Meanings in the Lay-Clergy Distinction”. Irish Theological Quaterly 64 (1999): 115–139. |
| 38. | Gaillardetz, Richard R. „The Office of the Bishop within the Communio Ecclesiarum: Insights from the Ecclesiology of Jean-Marie Tillard”. Science et Esprit 61, Mai–Dec. (2009): 175–194. |
| 39. | Gaillardetz, Richard R. „To Form a Priestly People: Toward a Non-Clerical Ministerial Priesthood”. Keynote address at the annual convention of the Association of U.S. Catholic Priests, St. Louis, MO, June 24th, 2019. |
| 40. | Gardocki, Dariusz. „Wyzwolenia teologia”. W: Encyklopedia katolicka. T. 20, red. Edward Gigilewicz i in., kol. 1107–1109. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2014. |
| 41. | Glaeser, Zygfryd. W jednym Duchu jeden Kościół. Pneumatologiczna eklezjologia Nikosa A. Nissiotisa. Opole: Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego, 1996. |
| 42. | Górny, Grzegorz, Krystian Kratiuk, Paweł Lisicki. Świat i Kościół w kryzysie. Kraków: Esprit, 2023. |
| 43. | „Gramy do jednej bramki. O synodzie i różnorodności Kościoła, która jest błogosławieństwem, a nie zagrożeniem, mówi bp Sławomir Oder”. Gość Niedzielny 40, 6 października (2024): 32–33. |
| 44. | Granfield, Patrick. Ecclesial Cybernetics. A Study of Democracy in the Church. New York: Macmillan, 1973. |
| 45. | Granfield, Patrick. The Limits of the Papacy. Authority and Autonomy in the Church. London: Darton, Longman & Todd, 1987. |
| 46. | History of Vatican II. Vol. IV, red. Alberigo, Giuseppe. Maryknoll: Orbis & Leuven: Peeters, 2003. |
| 47. | Hitchcock, James. The Decline & Fall of Radical Catholicism. New York: Herder and Herder, 1971. |
| 48. | Hryniewicz, Wacław. Nasza Pascha z Chrystusem. Zarys chrześcijańskiej teologii paschalnej. T. 2. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1987. |
| 49. | „Informacja o książce o. Leonardo Boffa OFM Chiesa: carisma e potere. Saggio di ecclesiologia militante”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski i Janusz Królikowski, 236–241. Tarnów: Biblos, 1995. |
| 50. | Jakimowicz, Marcin. „Zmarł «ojciec» teologii wyzwolenia”. Gość Niedzielny 44, 3 listopada (2024): 7. |
| 51. | Jan Paweł II. Adhortacja apostolska „Ecclesia in Europa”. Kraków: Wydawnictwo M, 2003. |
| 52. | Jan Paweł II. Centesimus annus. Rzym, 1991. |
| 53. | Jan Paweł II. Dominum et Vivificantem. Rzym, 1986. |
| 54. | Jan Paweł II. Fides et ratio. Rzym, 1998. |
| 55. | Jan Paweł II. Fides et ratio. Tarnów: Biblos, 1998. |
| 56. | Jan Paweł II. Novo millenio ineunte. Rzym, 2001. |
| 57. | Jan Paweł II. Pastores gregis. Rzym, 2003. |
| 58. | Jan Paweł II. Veritatis splendor. Rzym, 1993. |
| 59. | Jeliński, Edward. „O genezie statusu społeczno-politycznego Kościoła katolickiego jako instytucji (w Polsce) – próba spojrzenia historyczno-doktrynalnego”. Przegląd Religioznawczy 1, 283 (2022): 153–164. |
| 60. | Joy, John P. Disputed Questions on Papal Infallibility. Lincoln, NE: Os Justi Press, 2022. |
| 61. | Kasper, Walter. „Zur Theologie und Praxis des Bischoflichen Amtes”. W: Auf neue Art. Kirche Sein: Wirklichkeiten–Herausforderungen–Wandlungen, hrsg. Werner Schreer, Georg Steins, 32–48. München: Don Bosco, 1999. |
| 62. | Kasper, Walter. Die Kirche und ihre Amter. Freiburg–Basel–Wien: Herder, 2009. |
| 63. | Kehl, Medard. „Synodalitat-einwesentliches Strukturelement der Kirche”. W: Auf Christus getauft. Glaubenleben und verkunden im 21. Jahrhundert, red. Barbara Stuhlmeyer, 102–117. Kevelaer: Buton & Becker, 2019. |
| 64. | Kehl, Medard. Die Kirche. Eine katholische Ecclesiologie. Würzburg: Bechter, 1992. |
| 65. | Kempa, Jacek. „Teologiczne podstawy reformy władzy w Kościele według niemieckiej Drogi Synodalnej)”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 143–174. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024. |
| 66. | Kilmartin, Edward. „Office and Charism. Reflections on a New Study of Ministry”. Theological Studies 38 (1977): 547–554. |
| 67. | Kita, Marek. Zostać w Kościele. Zostać Kościołem. Warszawa: Więź, 2024. |
| 68. | Kloppenburg, Bonaventure. The Ecclesiology of Vatican II. Chicago: Franciscan Herald, 1974. |
| 69. | Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu. Poznań: Pallottinum, 2008. |
| 70. | Komonchak, Joseph A. „The Significance of Vatican Council II for Ecclesiology”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 69–92. Collegeville, MN: The Liturgical Press, 2000. |
| 71. | Kongregacja Nauki Wiary. „Instrukcja o chrześcijańskiej wolności i wyzwoleniu. «Libertatis conscientia»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 244–282. Tarnów: Biblos, 1995. |
| 72. | Kongregacja Nauki Wiary. „Instrukcja o niektórych aspektach «teologii wyzwolenia». «Libertatis nuntius»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 215–235. Tarnów: Biblos, 1995 |
| 73. | Kongregacja Nauki Wiary. „List do biskupów Kościoła katolickiego o niektórych aspektach Kościoła pojętego jako komunia. «Communionis notio»”. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994. Tłum. i oprac. Zygmunt Zimowski, Janusz Królikowski, 390–401. Tarnów: Biblos, 1995. |
| 74. | Krauze, Filip. „Korelatywny charakter posłuszeństwa wobec władzy w Kościele. Próba kontekstualizacji społeczno-eklezjalnej”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 175–191. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024. |
| 75. | Królikowski, Janusz. „«Sensus fidei» i «sensus fidelium» a zadania teologii”. W: O naturze teologii, red. Bogusław Kochaniewicz, 57–70. Poznań: UAM, Wydział Teologiczny. Redakcja Wydawnictw, 2013. |
| 76. | Królikowski, Janusz. „Wolność, władza i wspólnota w świetle nauczania II Soboru Watykańskiego”. Studia Socialia Cracoviensia 6, 2 (2014): 149–161. |
| 77. | Krzywda, Józef. Prymat papieski i Kolegium Biskupów w świetle nauki Vaticanum I i II. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT, 2008. |
| 78. | Kwasniewski, Peter. The Road from Hyperpapalism to Catholicism: Rethinking the Papacy in a Time of Ecclesial Desintegration. Waterloo, ON: Arouca Press, 2022. |
| 79. | Lakeland, Paul. The Liberation of the Laity. The Search of an Accountable Church. New York: Bloomsbury Academic, 2003. |
| 80. | Laun, Andreas. Kirche Jesu oder Kirche der Basis. Koeln: Adamas Verlag, 1996. |
| 81. | Lee, Brian Yong. „Discovering Pope Francis: The Roots of Jorge Mario Bergoglio’s Thinking”. Dostęp 15.11.2024. https://www.academia.edu/40449985/Discovering_Pope_Francis_The_Roots_of_Jorge_Mario_Bergoglios_Thinking. |
| 82. | Lohfink, Gerhard. Czy Bóg potrzebuje Kościoła? O teologii ludu Bożego. Tłum. Eliza Pieciul-Karmińska. Poznań: W drodze, 2005. |
| 83. | Lubac, Henri de. Kościoły partykularne w Kościele powszechnym. Tłum. Marek Spyra. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. |
| 84. | Lubac, Henri de. Medytacje o Kościele. Tłum. Izabela Białkowska-Cichoń. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1997. |
| 85. | Machinek, Marian. „Modyfikacja praktyki czy zmiana nauczania? Kontrowersje wokół wypowiedzi papieża Franciszka o małżeństwie”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 125–144. Pelplin: Bernardinum, 2024. |
| 86. | Machinek, Marian. „Znaczenie okoliczności łagodzących w adhortacji «Amoris laetitia» papieża Franciszka. Wielość interpretacji”. Studia Nauk Teologicznych 12 (2017): 266–279. |
| 87. | Magnani, Giovanni. „Does the So-Called Theology of the Laity Possess a Theological Status?”. W: Vatican II: Assesment and Perspectives. Vol. 1, red. Rene Latourelle, 597–603. New York: Paulist Press, 1988. |
| 88. | Mahoney, Jack. „From Clericalism to Synodality”. The Furrow. A Journal for the Contemporary Church 70 (2019): 647–653. |
| 89. | Małecki, Roman. Kościół jako wspólnota. Dogmatyczno-ekumeniczne studium eklezjologii Johna Zizioulasa. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 2000. |
| 90. | Mannion, P. Gerard. Ecclesiology and Postmodernity. Questions for the Church in Our Time, Collegeville: Liturgical Press, 2007. |
| 91. | Mastej, Jacenty. „Sensus fidei”. W: Leksykon Teologii Fundamentalnej, red. Marian Rusecki i in., 1097–1099. Lublin–Kraków: Wydawnictwo M, 2002. |
| 92. | Mattei, Roberto de. Dyktatura relatywizmu. Tłum. Piotr Toboła-Pertkiewicz, Emilia Turlińska. Warszawa: Prohibita, 2009. |
| 93. | Mattei, Roberto de. „Opór i wierność Kościołowi w czasach kryzysu”. W: Roberto de Mattei, Miłość do papiestwa a synowski opór wobec papieża w historii Kościoła, 134–162. Warszawa: key4.pl, 2020. |
| 94. | McBrien, Richard P. „The Papacy”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 315–336. Collegeville, MN: The Liturgical Press, 2000. |
| 95. | Milavec, Aaron. „Papal Politics, Paul VI, and Vatican II. The Reassertion of Papal Absolutism”. 28 July (2013). Dostęp 15.11.2024. https://www.e-ir.info/2013/07/28/papal-politics-paul-vi-and-vatican-ii-the-reassertion-of-papal-absolutism. |
| 96. | Moons, Jos. „A Comprehensive Introduction to Synodality: Reconfiguring Ecclesiology and Ecclesial Practice”. Roczniki Teologiczne 69, 2 (2022): 73–93. |
| 97. | Müller, Gerhard L. Katolicki czyli jaki? Prawdziwa i fałszywa reforma. Tłum. Robert Biel. Tarnów: Biblos, 2024. |
| 98. | Nagy, Stanisław. Chrystus w Kościele. Zarys eklezjologii fundamentalnej. Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, 1982. |
| 99. | Napiórkowski, Andrzej. „Powstawanie Kościoła: od eklezjogenezy chrystocentrycznej do eklezjogenezy trynitarnej”. Verbum Vitae 41, 1 (2023): 57–73. DOI: 10.31743. |
| 100. | Napiórkowski, Andrzej. „Władza w Kościele”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wąsek, Przemysław Artemiuk, 11–42. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024. |
| 101. | Napiórkowski, Andrzej. Reforma i rozwój Kościoła. Duch Boży i instytucja. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2012. |
| 102. | Nichols, Terence L. That all may be one. Hierarchy and participation in the Church. Collegeville: Michael Glazier Inc., 1997. |
| 103. | O’Malley, John W. „Reform in the Life of the Church. The Council of Trent and Vatican II”. W: For a Missionary Reform of the Church: the Civiltà Cattolica Seminar, ed. Antonio Spadaro, Carlos M. Galli, 77–100. Mahwah NJ: Paulist Press, 2017. |
| 104. | Ohlig, Karl H. Why We Need the Pope. St. Meinrad, Ind.: Abbey Press, 1975. |
| 105. | Osborne, Kenan B. Ministry: lay ministry in the Roman Catholic Church, its history and theology. New York: Paulist Press, 1993. |
| 106. | Pach. „Kard. George Pell w ostatnim tekście: Synodalność zamieniła się w toksyczny koszmar”. Dostęp 15.11.2024. https://pch24.pl/kard-george-pell-w-ostatnim-tekscie-synodalnosc-zamienila-sie-w-toksyczny-koszmar. |
| 107. | Pałucki, Jerzy. Trynitarny wymiar Kościoła. Studium patrystyczne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2007. |
| 108. | „Papież chwali wiarę Ludu Bożego i potępia klerykalizm szafarzy”. KAI 26 października (2023). Dostęp 15.11.2024. https://www.ekai.pl/papiez-chwali-wiare-ludu-bozego-i-potepia-klerykalizm-szafarzy. |
| 109. | Pastwa, Andrzej. „«Sensus fidei fidelium»: Legal and Ecumenical Reflection”. Ecumeny and Law 6 (2018): 225–247. |
| 110. | Perszon, Jan. „Inkulturacja”. W: Leksykon Teologii Fundamentalnej, red. Marian Rusecki i in., 538–540. Lublin–Kraków: Wydawnictwo M, 2002. |
| 111. | Perszon, Jan. „Status doktrynalny «wyjaśnień» papieża Franciszka. Dubiów ciąg dalszy?”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem. Papież Franciszek a dubia kardynałów, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 167–191. Pelplin: Bernardinum, 2024. |
| 112. | Perszon, Jan. Ecclesia semper reformanda? Kolegialność Kościoła w posoborowej eklezjologii amerykańskiej. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2009. |
| 113. | Perszon, Jan. Teologia ludowa. Konteksty inkulturacji Ewangelii. Pelplin: Bernardinum, 2019. |
| 114. | Pikor, Wojciech. „Jaka interpretacja Pisma Świętego w obliczu zmian kulturowych. Papieskiej Komisji Biblijnej lektura nowotestamentowych wypowiedzi na temat małżeństwa”. W: Jak można nie zgadzać się z papieżem, red. Wojciech Pikor, Jan Perszon, 193–217. Pelplin: Bernardinum, 2024. |
| 115. | Pottmeyer, Hermann J. „The Episcopacy”. W: The Gift of the Church. A Textbook on Ecclesiology in Honor of Patrick Granfield, O.S.B., red. Peter C. Phan, 337–353. Collegeville, MN: Michael Glazier Book, 2000. |
| 116. | Pottmeyer, Hermann J. Towards a Papacy in Communion. Perspectives from Vatican I and II. New York: Publish Drive, 1998. |
| 117. | Prato, Brenda. The Synod of Bishops. An Instrument towards a Synodal Church through Baptism. Rozprawa doktorska, Katholieke Universiteit w Leuven, 2021. Dostęp 15.11.2024. DOI: 10.13140/RG.2.2.31011.17444. |
| 118. | Provost, James H. „The Participation of the Laity in the Governance of the Church”. Studia Canonica 17 (1983): 417–448. |
| 119. | Rabczyński, Paweł. „Po co Kościołowi synod o synodalności?”. W: Wokół pytań o model władzy w Kościele, red. Damian Wasek, Przemysław Artemiuk, 119–141. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2024. |
| 120. | Raport o stanie wiary. Z ks. kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Vittorio Messori. Tłum. Zyta Oryszyn, Jan Chrapek. Kraków–Warszawa: Michalineum, 1986. |
| 121. | Ratzinger, Joseph. Europa. Jej podwaliny dzisiaj i jutro. Tłum. Stanisław Czerwik. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2005. |
| 122. | Ratzinger, Joseph. „Komunijna struktura Kościoła”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 477–556. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013. |
| 123. | Ratzinger, Joseph. „Kościół”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 192–193. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013. |
| 124. | Ratzinger, Joseph. „Kościół powszechny i Kościół partykularny. Posłannictwo biskupa”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 477–493. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013. |
| 125. | Ratzinger, Joseph. „Prymat a episkopat”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 602–606. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013. |
| 126. | Ratzinger, Joseph. „Pytania dotyczące struktury i zadań synodu biskupów”. W: Joseph Ratzinger, Kościół – znak wśród narodów. Opera omnia. T. 8/1. Tłum. Wiesław Szymona, 511–526. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013. |
| 127. | Rist, John M. Infallibility, Integrity, and Obedience. The Papacy and the Roman Catholic Church, 1848–2023. Cambridge UK: James & Clark Co., 2023. |
| 128. | Roszkowski, Wojciech. „Przestrogi historii”. Niedziela 6, październik–grudzień (2024): 50–53. |
| 129. | Routhier, Gilles. „The Renewal of Synodal Life in Local Churches”. W: For a Missionary Reform of the Church: the Civiltà Cattolica Seminar, red. Antonio Spadaro, Carlos M. Galli, 249–265. Mahwah NJ: Paulist Press, 2017. |
| 130. | Rusecki, Marian. Traktat o Kościele, red. Krzysztof Kaucha, Piotr Królikowski, Jacenty Mastej. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015. |
| 131. | Rush, Ormond. „Inverting the Pyramid: The «Sensus Fidelium» in a Synodal Church”. Theological Studies 78 (2017): 299–325. |
| 132. | Rush, Ormond. The Eyes of Faith: The Sense of the Faithful and the Church’s Reception of Revelation. Washington DC: The Catholic University Press, 2009. |
| 133. | Rychert, Michał. Kościół jako społeczność alternatywna. Teologia królestwa Bożego według Gerharda Lohfinka. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009. |
| 134. | Schatz, Klaus. Prymat papieski od początków do współczesności. Tłum. Ewa Marszał, Jerzy Zakrzewski. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. |
| 135. | „Sensus fidei” w życiu Kościoła. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej. Tłum. Maria Moskal. Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów, 2015. |
| 136. | Sesboue, Bernard. Władza w Kościele. Autorytet, prawda i wolność. Tłum. Piotr Rak. Kraków: Wydawnictwo M, 2003. |
| 137. | Słupek, Roman. Jesteśmy Kościołem Trójjedynego Boga. Kolegialność Kościoła według Yvesa Congara. Lublin: TN KUL, 2004. |
| 138. | Sobański, Remigiusz. Europa obojga praw. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2006. |
| 139. | Souza, Raymond J. de. „Vatican’s «Bishop of Rome» Document Has an «Ivory Tower Feel»”. National Catholic Register 14 June (2024). Dostęp 14.06.2024. https://fatherdesouza.com/articles/2024/7/3/vaticans-bishop-of-rome-document-has-an-ivory-tower-feel. |
| 140. | Stagaman, David J. Authority in the Church. Collegeville, MN: A Michael Glazier Book, The Liturgical Press, 1999. |
| 141. | Staniloae, Dumitru. Theology and the Church. Crestwood: St. Vladimir’s Seminary Press, 1980. |
| 142. | Steele, David A. Images of Leadership and Authority for the Church. Biblical Principles and Secular Models. Lanham MD: University Press of America, 1986. |
| 143. | Surówka, Wojciech. „Usłyszeć Kościół”. Gość Niedzielny 41, 13 października (2024): 38. |
| 144. | Svideroschi, Gian Franco. Odwieczne zło. Klerykalizm i pedofilia w Kościele. Tłum. Marek Chojnacki. Kraków: WAM, 2019. |
| 145. | Teologia między Wschodem a Zachodem, red. Marek Dobrzeniecki, Maciej Raczyński-Rożek. Kraków: WAM, 2019. |
| 146. | Terlikowski, Tomasz P. Koniec Kościoła, jaki znacie. Warszawa: Wydawnictwo Nowej Konfederacji, 2022. |
| 147. | The Catholic Church in the Twenty First Century. Finding Hope of its Future in the Wisdom of Its Past, red. Michael J. Himes. Liguori, MO: Liguori Publications, 2004. |
| 148. | Tillard, Jean-Marie R. „Reception–Communion”. One in Christ 28 (1992): 307–322. |
| 149. | Tillard, Jean-Marie R. „In Search of Vatican II: Archbishop Quinn’s The Reform of the Papacy”. One in Christ 36 (2000): 176–184. |
| 150. | Tillard, Jean-Marie R. L’Église locale: Ecclesiologie de communion et catholicité. Paris: Cerf, 1995. |
| 151. | Tripole, Martin R. Church in Crisis. The Enlightenment and Its Impact upon Today’s Church. Notre Dame: Sapientia Press of Ave Maria University, 2012. |
| 152. | Vanhoye, Albert. „The biblical question of «Charisms» after Vatican II”. W: Vatican II. Assessment and perspectives. Vol. 1, red. Rene Latourelle, 439–468. New York: Paulist Press, 1988. |
| 153. | Vitale, Dario. Popolo di Dio. Assisi: Citadella Editrice, 2013. |
| 154. | Wąsek, Damian. Nowa wizja zarządzania Kościołem. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2014. |
| 155. | Weakland, Rembert G. A Pilgrim in a Pilgrim Church. Memoirs of a Catholic Archbishop. Grand Rapids: Eerdmans, 2009. |
| 156. | Weigel, George. Kruchy porządek. Jak znaleźć oparcie i nadzieję. Tłum. Krzysztof Kurek. Warszawa: Promic, 2022. |