Studia Paradyskie

ISSN: 0860-8539     eISSN: 2956-4204    OAI    DOI: 10.18276/sp.2025.35-11
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Issue archive / 35/2025
Historia architektury kościoła w Kowalowie od jego powstania do końca II wojny światowej
(Architectural history of the church in Kowalow from its foundation to the end of World War II)

Authors: Wojciech Zachariasz ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Keywords: Kowalów church Romanesque architecture church in Kowalów history of the region monuments in Lubuskie.
Whole issue publication date:2025-07
Page range:26 (189-214)
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 77

Abstract

The church in Kowalów is one of the oldest and most valuable sacral monuments in the Lubuskie region, dating back to the 13th century. Its construction began with the erection of the presbytery, which is the oldest part of the church. In the 14th century, the nave and the western part were added, giving the building a more impressive character. Initially, the church served the Catholic faith, but with the advent of the Reformation in the 16th century, it was transformed into a Protestant church. This change had far-reaching consequences - the original interior and furnishings were destroyed and the building was adapted to the new liturgical functions. One of the most pivotal moments in the history of the church was the great fire of 1803, which severely damaged the building. As part of the reconstruction, it was decided to erect a quadrilateral brick tower over the nave, which gave the church a new, more monumental appearance. Over the following decades, the church remained an important religious and social centre, performing its function until the events of the Second World War. The church suffered severe damage during the war effort and was looted and partially devastated after the Red Army entered. After the end of the war, in 1945, when the Polish population began to arrive in the area, the church was rebuilt and rededicated in the Catholic rite. From then on, it once again became a place of religious worship and spiritual life for the local community. The history of the village church in Kowalow reflects the turbulent history of the region, which has undergone numerous political, religious and social transformations over the centuries. Despite numerous historical turbulences, the church has survived as an important part of the cultural and historical heritage of today's Lubuskie Voivodeship. Thanks to its architecture and rich past, it is a valuable monument that reminds us of the complicated history of this part of Poland.

Optional files

11_zachariasz.w_fotografie_i_ryciny.docx Pobierz
11_zachariasz.w_artykul.pdf Pobierz
11_zachariasz.w_dane_osobowe.docx Pobierz
Download file

Article file

Bibliography

1.Archiwum Lubuskiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze - delegatura w Gorzowie Wielkopolskim
2.- Golasz H., Kozaczewski T., Walczewski R., Kościół parafialny w Kowalowie [wyniki badań]. Rysunki, Instytut Historii Architektury Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 1975.
3.-Grecki H., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa – cmentarz przykościelny w Kowalowie, 1989a.
4.-Grecki H., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa – cmentarz komunalny w Kowalowie, 1989b.
5.-Kalita Skwirzyńska K., Kościół parafialny p.w. św. Piotra i Pawła w Kowalowie. Program prac konserwatorskich opracowany na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy w Rzepinie, Szczecin, 1997.
6.-Lopuch W., Selecki G, Katalog kościołów województwa lubuskiego - kościół w Kowalowi, Szczecin, 1988.
7.-Lopuch W., Selecki G, Katalog kościołów województwa lubuskiego, Szczecin, 1988.
8.-Lopuch W., Selecki G., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa - kościół parafialny pw. Św. Piotra i Pawła w Kowalowie, Szczecin, 1988.
9.-Wierzbicki Cz., Inwentaryzacja budowlana kościoła parafialnego p.w. św. Piotra i Pawła w Kowalowie woj. gorzowskie, 1983.
10.-Wierzbicki Cz., Inwentaryzacja budowlana kościoła parafialnego p.w. św. Piotra i Pawła w Kowalowie woj. gorzowskie- dokumentacja fotograficzna, 1983.
11.-Wierzbicki Cz., Kosztorys szacunkowy na remont kościoła parafialnego w Kowalowie woj. gorzowskie, Kowalów, 1984.
12.-Wierzbicki Cz., Projekt odbudowy kościoła po pożarze, Kowalów, 1997.
13.Archiwum parafii rzymskokatolickiej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rzepinie.
14.Archiwum parafii rzymskokatolickiej pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Kowalowie.
15.Archiwum prywatne Wojciecha Zachariasza.
16.Literatura
17.-Broniewski T., Historia architektury dla wszystkich, Wyd. Ossolineum, Wrocław 1990.
18.-Głosińska E., Rozwój obszarów wiejskich: Kowalów wczoraj, dziś, jutro, Poznań 2012, s. 19.
19.-Jung W., Spak W., Die Kunftdenkmaler des Kreises Weststernberg, Berlin 1913.
20.-Linke H.W., Rittergutsdörfer: Kohlow, Zerbow, Schmagorei und Lieben, Norderstedt 2013.
21.-Toczewski A., Zdobycie przez wojska I Frontu Białoruskiego przyczółków odrzańskich w 1945 r., Zielona Góra 1984, s. 244-245.
22.-Wiatr D., Kościół i gmina wyznaniowa w Kohlow=Kowalów - opracowanie, Kowalów 1998.
23.-Zysnarski J., Słownik gorzowski, Biblioteka Nadwarciańskiego Rocznika Historyczno-Archiwalnego 9, Gorzów Wlkp. 1999.
24.Artykuły
25.-Bielinis-Kopeć B., Charakterystyka zabytków architektury województwa lubuskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze (Charakterystyka zabytków architektury województwa lubuskiego - Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków) [dostęp: 25.02.2025].
26.-Miller Z., Zagadka motywu szachownicy w średniowiecznych kościołach granitowych, Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 13, 2006, s. 55-91.;
27.-Socha K., Zapomniane dziedzictwo...biskupstwo lubuskie w Górzycy w świetle badań archeologicznych [w:] Colloquia Lubuska 2012, s. 50-60.
28.-Zachariasz W., Memoria numquam moritur. O cmentarzach, kryptach kościelnych i kaplicy cmentarnej we wsi Kowalów w województwie lubuskim [w:] Adhibenda, Wydawnictwo ,,PDN”, t. 11, Zielona Góra 2024, s. 197-220.
29.-Zachariasz W., Proces kształtowania się i powstania parafii pw. Ducha Świętego w Kowalowie [w:] Adhibenda, Wydawnictwo PDN, T. 10, Zielona Góra 2023, s. 129-151
30.Kroniki
31.-Kronika parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rzepinie.
32.Strony internetowe
33.-http://parafiarzepin.pl/filie-parafii/kosciol-podwyzszenia-krzyza-swietego-w-lubiechni-malej.html [dostęp: 25.02.2025].
34.-Kościół filialny pw. św.św. Piotra i Pawła - Zabytek.pl [dostęp.25.02.2025].