Przegląd Zachodniopomorski


ISSN: 0552-4245    eISSN: 2353-3021    OAI    DOI: 10.18276/pz.2025.40-06
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Issue archive / t. 40 (69) 2025
Ziemie Zachodnie w agendzie czasopism emigracyjnych (1946-1949)

Authors: Artur Mariusz Trudzik ORCID
Uniwersytet Szczeciński
Keywords: Border on the Oder-Neisse Western Territories The Emigration Press after 1945; The Polish Press in the 21th century and the 20th century.
Whole issue publication date:2025
Page range:25 (167-191)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The aim of this article was a quantitative and qualitative analysis of the leading emigration weeklies and monthlies between 1946 and 1949 in terms of their content on the subject of the Regained Territories. The exile and its press were not homogeneous during this period (albeit more so than in later years), so it seemed reasonable to assume that divisions would emerge in the context of the western border. In fact, especially in the general arrangements, there was a far-reaching unanimity. The number of texts in the weeklies was similar (26:31), while in the case of the monthlies, and there was, for natural reasons, relatively less material, large quantitative disproportions could be observed (8:1). The only text in the Parisian magazine was quite incidental, while in the PRW organ "NiD" the problem of the Recovered Territories was real and alive and was given considerable attention (also in later years). The study used the classical press method of quantitative and qualitative analysis, extended by a comparative perspective. The editors and authors of the texts published in emigration magazines knew foreign languages well, therefore they were constantly analysing the press and publishing market and the statements of Western politicians, which they then commented on, described and reviewed in their articles. They also had access to domestic media and books, so their perspective was broad and objectified.One of the main themes concerning the Western Territories that dominated emigration weeklies and monthlies at the time was concern for their preservation within Polish borders. There were fears of a change of position, both from the West and from the Soviets. The voices of some politicians and public opinion in West Germany were also disturbing. Besides, their use in the regime's propaganda was emphasised, but at the same time compatriots (at home and abroad) agreed on the legitimacy of including them in the Polish territory, especially in economic terms. For readers remaining abroad, news about the development of the largest cities in these areas was probably important.
Download file

Article file

Bibliography

1.Baza źródłowa:
2.Kultura (komplet numerów z lat 1947-1949)
3.Polska Walcząca (komplet numerów z lat 1946-1949)
4.Trybuna (komplet numerów z lat 1946-1949)
5.Wiadomości (komplet numerów z lat 1946-1949)
6.Materiały źródłowe cytowane w artykule:
7.Benedykt, Stefan. „Zajazd O.R.P. »Wicher« na Gdańsk”. Wiadomości 17 (1948): 1.
8.Bregman, Aleksander. „W poszukiwaniu pokoju”. Wiadomości 28 (1948): 3.
9.Charkiewicz, Władysław. „Uniwersytety w Polsce”. Wiadomości 33 (1948): 2.
10.Foigt, Fryderyk August. „Jak Wielka Brytania skapitulowała w sprawie Polski” (przeł. Marianna Służewska), Wiadomości 24 (1948): 1.
11.Hemar, Marian. „Dawid i Goliat”, Wiadomości 38/39 (1946): 1.
12.Korczyński, Aleksander. „Mosty na Renie i mosty na Odrze”, Wiadomości 22 (1949): 2.
13.Nagórski, Zygmunt. „Manewry graniczne”, Trybuna 5 (1946): 1.
14.Naler, Tadeusz. „Brak książki na Ziemiach Odzyskanych”, Polska Walcząca 27 (1947): 2.
15.Naler, Tadeusz. „Kardynał Griffin o Ziemiach Odzyskanych”, Polska Walcząca 29 (1947): 2.
16.Naler, Tadeusz. „O Kasprowiczu w Opolu”, Polska Walcząca 15 (1947): 2.
17.Naler, Tadeusz. „Wokół granicy zachodniej”, Polska Walcząca 48 (1946): 2.
18.Naler, Tadeusz. „Wrocław kipi życiem”, Polska Walcząca 37 (1947): 2.
19.Nowakowski, Zygmunt. „Nie za Lwów i nie za Wilno!”, Wiadomości 38 (1947): 1.
20.Próchnik, Stanisław. ***, Trybuna 4 (1946): 12.
21.Przyjaciele, „Aleksander C. Mełeń-Korczyński (nekrolog)”, Wiadomości 25 (1977): 4.
22.R.N. ***, Trybuna 4 (1946): 12.
23.Sawicki, Antoni. „Ruhra i Odra”, Trybuna 24 (1949): 1.
24.Scrutator. „Fifty-Fifty”, Wiadomości 33 (1947): 2.
25.Staża. „Naród pracuje”, Polska Walcząca 36 (1948): 3.
26.Staża. „Wystawa i hasła”, Polska Walcząca 38 (1948): 4.
27.Theates. „Amerykański głos o Kongresie Wrocławskim”, Wiadomości 6 (1949): 3.
28.Theates. „...I o polskim Śląsku”, Wiadomości 38 (1947): 4.
29.Theates. „Jedność Europy i zagadnienie niemieckie”, Wiadomości 19 (1947): 2.
30.Theates. „Jeszcze Wrocław”, Wiadomości 46 (1948): 3.
31.Theates. „Losy Ossolinem”, Wiadomości 22 (1948): 3.
32.Theates. „Kongres wrocławski”, Wiadomości 40 (1948): 3.
33.Theates. „Odra-Nysa w polityce sowieckiej”, Wiadomości 29 (1948): 4.
34.Theates. „O Kongresie Wrocławskim”, Wiadomości 42 (1948): 3.
35.Theates. „Po zjeździe wrocławskim”, Wiadomości 5 (1948): 3.
36.Theates. „Teoria słowiańskiego rasizmu”, Wiadomości 30 (1946): 2.
37.Theates. „«Wiadomości» w prasie krajowej”, Wiadomości 34 (1947): 2.
38.Theates. „Zagadnienie Ziem Odzyskanych”, Wiadomości 39 (1948): 3.
39.Weintraub, Wiktor. „Jak być mądrym wobec Rosji”, Wiadomości 31 (1947): 1.
40.Zabigiwin, Kacper. „Odpowiedź Niemcom”, Trybuna 30 (1949): 6.
41.Zadora, Wiktor. „Komuniści na froncie Odry-Nissy”, Wiadomości 8 (1947): 2.
42.Zaleski, Wojciech. „Wspomnienia wrocławskie”, Kultura 11 (1948): 16-21.
43.Alfred Zaubermann [sic!], „Sprawa węgla”, Wiadomości 14/15 (1947): 4.
44.Żyliński, Wiesław. „Stalin o granicach Polski”, Wiadomości 36 (1949): 2.
45.***. ***, Wiadomości 8 (1948): 3.
46.***. „Beck, Baker i Śląsk”, Wiadomości 23 (1947): 2.
47.***. „Granice Rzeczypospolitej”, Trybuna 11 (1947): 22.
48.***. „Jednomyślni Niemcy”, Trybuna 6 (1946): 12.
49.***. „Memoriał w sprawie granicy Zachodniej”, Trybuna 13/14 (1948): 20.
50.***. „Międzynarodowe znaczenie granicy Odra-Nysa”, Trybuna 21 (1948): 2.
51.***. „Program polityki zagranicznej”, Trybuna 21 (1949): 2.
52.***. „Silva rerum”, Wiadomości 41 (1948): 6.
53.***. „Sprawa otwarta”, Trybuna 30 (1949): 2.
54.***. „Wilno-Lwów-Szczecin-Wrocław”, Trybuna 9 (1947): 2-3.
55.***. „W obronie polskich Ziem Zachodnich”, Trybuna 10 (1947): 1-2.
56.***. „W sprawie Ziem Zachodnich”, Polska Walcząca 18 (1947): 2.
57.***. „Z żałobnej karty”, Biuletyn (Koła Lwowian) 32 (1977): 100.
58.Monografie, opracowania, artykuły, słowniki:
59.Chojnacki, Paweł. Reemigrejtan. Kiedy Zygmunt Nowakowski wróci wreszcie do Krakowa. Kraków: Libron, 2019.
60.Jedlicki, Jerzy. Hasło: „Walerian Charkiewicz”, W: Słownik historyków polskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1994.
61.Lewandowska, Stanisława. Prasa polskiej emigracji wojennej 1939-1945. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk Warszawa, 1993: 90.
62.Pawłowicz, Tadeusz. „Śp. Aleksander Mełeń-Korczyński”, Niepodległość 11 (1978): 248-250.
63.Roman, Wanda K. „Służba archiwalna 2 Korpusu Polskiego”, W: Zarządzanie dokumentacją, archiwistyka i... koty. Księga jubileuszowa Profesor Haliny Robótki, red. Robert Degen, Marlena Jabłońska, Wanda K. Roman, 147-148, 151. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2016).
64.Skibiński, Paweł. „Wojciech Saryusz-Zaleski, el director de »Radio Madrid«”, Aportes. Revista de Historia Contemporánea 3/104 (2020): 7-31.
65.Śmigielski, Tomasz. „Między Wilnem a Łodzią: o życiu i twórczości Jerzego Wyszomirskiego (1897-1955)”, Prace Polonistyczne 53 (1998): 180.
66.Trudzik, Artur. „Czym żyła brytyjska opinia publiczna w latach 1960-65 – komentarze Aleksandra Bregmana na falach Radia Wolnej Europy”, W: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Powrześniowa emigracja niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej, t. II, red. Violetta Wejs-Milewska, Ewa Rogalewska. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2016: 197-198.
67.Trudzik Artur. Myśl społeczno-polityczna Polskiego Ruchu Wolnościowego „Niepodległość i Demokracja” (PRW „NiD”) w latach 1945-1955. Warszawa: Neriton, 2010: 345-360.
68.Trudzik, Artur. Polska i Europa Środkowo-Wschodnia w perspektywie londyńskiej „Trybuny” po 1956 r. Szczecin: Zet 7, 2016: 276-277.
69.Trudzik, Artur. Polski Ruch Wolnościowy „Niepodległość i Demokracja” i jego organ prasowy – „Trybuna”. Dzieje Ruchu, periodyku i innych czasopism wydawanych przez PRW „NiD”. Warszawa: Neriton, 2009.
70.Trudzik, Artur Mariusz. „Problematyka Ziem Odzyskanych w »Polsce Walczącej« (1946-1949)”, Przegląd Zachodniopomorski 38 (2023): 360-379.
71.Trudzik, Artur Mariusz. „Publicystyka Tymona Terleckiego i Wiktora Weintrauba na łamach »Wiadomości« (1946-1949)”, Archiwum Emigracji 31 – numer specjalny (2023): 264-293.
72.Trudzik, Artur Mariusz. „«Trybuna» w sukurs »Wiadomościom« (1946-1949). Działacze Polskiego Ruchu Wolnościowego »Niepodległość i Demokracja« oraz publicyści jego organu prasowego na łamach tygodnika” (przygotowany do druku).
73.Trudzik, Artur Mariusz. W cieniu „zimnej wojny”. Europa Zachodnia i świat w optyce londyńskiej „Trybuny” po 1956 r. (w przygotowaniu).
74.Zaćmiński, Andrzej. „Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej w myśli politycznej emigracji polskiej w Wielkiej Brytanii w latach 1945-1970”. W: Wrzesień 1939 roku i jego konsekwencje dla ziem zachodnich i północnych Drugiej Rzeczypospolitej, red. Ryszard Sudziński, Włodzimierz Jastrzębowski, 403-420. Toruń-Bydgoszcz: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2001.
75.Inne:
76.„III Wybór członków Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie”: 52 (dokument dostępny w postaci pdf., pod adresem: http://www.ptno.org/cobramanagedfiles/iii-wybor_czlonkow_ptno_1.pdf).
77.Fernández-Villaverde, Jesús, Svorenčik, Andrej. „Between the East and the West: The Life and Work of Alfred Zauberman” (artykuł w przygotowaniu, wersja wstępna pod adresem: https://www.sas.upenn.edu/~jesusfv/Slides_Zauberman.pdf).
78.Hofman-Jędruch, Ewa Krystyna, Drąg-Korga, Iwona. „Mniej znane, a wybitne postacie Instytutu Piłsudskiego w Nowym Jorku: Aleksander Mełeń Korczyński i Stanisław Jordanowski”, Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie. Sesja XXXVII – 2015, Szwajcaria, Rappeswil: 1-2, W: https://mabpz.org/publikacje-b/tag/Aleksander%20Me%C5%82e%C5%84%20Korczy%C5%84sk (dostęp: 05. 02. 2024 r.).