Studia Administracyjne

Previously: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia Administracyjne


ISSN: 2080-5209    eISSN: 2353-284X    OAI    DOI: 10.18276/sa.2025.22-01
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Issue archive / 2(22)|2025
Kształtowanie się i rozwój modelu reprywatyzacji byłych majątków ziemskich w polskim prawie administracyjnym
(The formation and development of the reprivatisation model of former landed estates in Polish Administrative Law)

Authors: Maciej Barmosz ORCID
Szkoła Doktorska UKSW
Keywords: reprivatisation landed estates nationalisation agrarian reform adaptive-corrective interpretation
Whole issue publication date:2025
Page range:15 (5-19)
Klasyfikacja JEL: K23 K25 K41
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 212

Abstract

The aim of this article is to present the evolution of the jurisprudential line of administrative courts regarding the conditions and mechanisms enabling owners or their heirs to pursue claims in cases related to reprivatisation and compensation for formerly expropriated landed estates. The background of the study is the social significance of the post-World War II expropriation of private property on by the State Treasury, often carried out in violation of fundamental legal standards, and the resulting question of how those affected can now seek to assert their rights. The article applies theoretical-legal and historical-legal methods, focusing on the case law of administrative and common courts as well as the Constitutional Tribunal. It was found that a mixed model of claim pursuit has developed—combining administrative and civil proceedings. In the absence of repeal of nationalisation decrees and due to legislative inaction, courts—applying an adaptive-corrective method—have interpreted historical provisions in light of contemporary needs. The conclusions of the analysis indicate that current jurisprudence performs a compensatory function, and the developed model of pursuing claims is now well established both in legal doctrine and in judicial practice.
Download file

Article file

Bibliography

1.Bibliografia:
2.I. Orzecznictwo:
3.1. Wyrok SN z dnia 27 września 1948 r., sygn. C 574/48, LEX nr 3105498
4.2. Uchwała SN z 27.09.1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72
5.3. Wyrok NSA z 16.12.2005 r., I OSK 260/05, LEX nr 196266
6.4. Uchwała NSA (7) z 5.06.2006 r., I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 123
7.5. Wyrok WSA w Warszawie z 2.08.2007 r., sygn. IV SA/Wa 843/07, LEX nr 364657
8.6. Wyrok WSA w Warszawie z 10.11.2004 r., sygn. IV SA/Wa 250/04, LEX nr 835856
9.7. Wyrok SA w Poznaniu z 3.12.2009 r., I ACa 816/09, LEX nr 628219
10.8. Postanowienie TK z dnia 1.03.2010 r., sygn. P 107/08, LEX nr 590183
11.9. Wyrok WSA w Warszawie z 24.03.2010 r., IV SA/Wa 186/10, LEX nr 606066
12.10. Uchwała NSA (7) z 10.01.2011 r., I OPS 3/10, CBOSA
13.11. Uchwała SN z 18.05.2011 r., sygn. III CZP 21/11, LEX nr 811908
14.12. Wyrok SA w Warszawie z 22.11.2011 r., sygn. I ACa 958/10, LEX nr 1642096
15.13. Wyrok SA w Gdańsku z 23.10.2012 r., sygn. V ACa 812/12, LEX nr 1293176
16.14. Wyrok SN z 14.11.2014 r., sygn. I CSK 752/13, LEX nr 1648178
17.15. Wyrok SN z 28.03.2019 r., I CSK 41/18, LEX nr 2652492
18.16. Wyrok SN z 7.06.2019 r., sygn. IV CSK 165/18, LEX nr 2688859
19.II. Literatura:
20.1. Bieniek G., Gdesz M., Rudnicki S., Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2013
21.2. Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2016.
22.3. Dobrzeniecki K., Romanowski M., Reprywatyzacja. Problemy tworzenia i stosowania prawa, Warszawa 2015
23.4. Forystek J., Glosa do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010, nr 3
24.5. Gomułowicz A., Sędzia a „poprawienie” prawa – zasadnicze dylematy, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2012, nr 1
25.6. Hasińska I., Z procesowej problematyki wywłaszczenia na tle dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r., Studia Iuridica Lublinesia 2017, nr 1
26.7. Hetko A., Dekret Warszawski. Wybrane aspekty systemowe, Warszawa 2012
27.8. Jakimowicz W., Aktualność pojęć prawa administracyjnego, Warszawa 2021
28.9. Jastrzębski R., Reforma rolna po drugiej wojnie światowej. Ustawodawstwo państwa polskiego, Czasopismo Prawno – Historyczne 2018, z. 1, https://doi.org/10.14746/cph.2018.1.3
29.10. Kremer E., Problematyka rolna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w 2010 r., Przegląd Prawa Rolnego 2011, nr 1
30.11. Lewandowski S., Rozdział XIII, (w:) Logika dla prawników, red. A. Malinowski, Warszawa 2015
31.12. Lipowicz I., Uwagi o polskim systemie stanowienia prawa, Państwo i Prawo 2012, nr 7
32.13. Łazarewicz S., Cywilnoprawne aspekty rewindykacji gruntów warszawskich – dzisiejsze problemy z dawnym dekretem, (w:) Przeciwdziałanie patologiom na rynku nieruchomości, red. W. Pływaczewski, Warszawa 2018
33.14. Łętowska E., Orzecznictwo sądowe jako instrument reprywatyzacji zdekoncentrowanej, (w:) Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów, t. III, Warszawa 2016
34.15. Machnikowska A., Nowe prawo własności – przekształcenia w stosunkach własnościowych w Polsce w latach 1944–1950, Zeszyty Prawnicze UKSW 2011, nr 11.2, https://doi.org/10.21697/zp.2011.11.2.13
35.16. Nawrocki M., Prawne problemy odzyskania nieruchomości przejętych na podstawie dekretu z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Państwo i Prawo 2016, nr 2
36.17. Osajda K., Nacjonalizacja i reprywatyzacja, Warszawa 2009
37.18. Pokoj J., Wywłaszczenie i nacjonalizacja nieruchomości na tle reform rolnych w Polsce po 1918 roku. Studium prawnohistoryczne, Kraków 2016
38.19. Rozczyński B., Reprywatyzacja nieruchomości przejętych na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Warszawa 2018
39.20. Tracz G., Sytuacja prawna byłych właścicieli nieruchomości ziemskich w III Rzeczpospolitej, Forum Prawnicze 2016, nr 4 (36)
40.21. Zwolak E., Właściwość organu w sprawie prawidłowości nabycia nieruchomości przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej z 1944 r. w świetle judykatury, Samorząd Terytorialny 2014, nr 4