Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-09
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Issue archive / t. 24, 2025
Językowe wykładniki emocji w Listach z Brazylii Adolfa Dygasińskiego
(Linguistic indicators of emotions in Letters from Brazil by Adolf Dygasiński)

Authors: Danuta Kowalska ORCID
Uniwersytet Łódzki
Keywords: Adolf Dygasiński Letters from Brazil travel reportage linguistic indicators of emotions evaluation
Whole issue publication date:2026-02
Page range:15 (135-149)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The article aims to identify linguistic indicators of emotional expression and evaluation in Adolf Dygasiński's Letters from Brazil, a text that represents a documentary and report form closely aligned with travel literature, often referred to by scholars as travel reportage, created under significant influence of naturalistic documentary style. The analysis is based on linguistic contexts in which Polish settlers and their plight is discussed. The study focuses on selected vocabulary and structures that have an emotive function. The analyses demonstrate that the use of linguistic tools for expressing emotions in the letters is relatively high, making expressiveness a prominent and dominant stylistic feature of the Letters. Dygasiński employs various linguistic tools to express emotions, drawing from different levels of language: lexis, word-formation, and syntax. The most frequent ones are those related to evaluation and intensification, particularly expressive synonyms, evaluative adjectives and adverbs, through which the author intensifies the emotional content of the statements. Intensification of feelings is also achieved through numerous metaphors, exclamations, and rhetorical questions. An expression of this emotionality is also visible in elements characteristic of spoken language, especially vocabulary from the colloquial register of the Polish language of the second half of 19th century.
Download file

Article file

Bibliography

1.Dygasiński Adolf. Pisma wybrane, t. XXIV, Listy z Brazylii, red. Bogdan Horodyski, Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1953.
2.Bartmiński Jerzy. „Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata”. W: Językowy obraz świata, red. Jerzy Bartmiński. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1999, 103-120.
3.Boniecka Barbara. Struktura i funkcje pytań w języku polskim. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2000.
4.Cichońska Maria. Wyrażenia zaimkowe w kształtowaniu dyskursu potocznego. (Na materiale sztokowskiego literackiego systemu językowego, ze szczególnym uwzględnieniem języka mieszkańców Sarajewa). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
5.Cybulski Marek. „Stylistyczne funkcje frazeologii religijnej w Sienkiewiczowskiej prozie o tematyce współczesnej”. W: Inspiracje chrześcijańskie w kulturze Europy. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2000, 135.
6.Danielewiczowa Maria. „Zdania pytajne o funkcji ekspresywnej”, „Język a Kultura”, t. 4 (1991), red. Jerzy Bartmiński, Renata Grzegorczykowa, Wrocław, 159-169.
7.Grabias Stanisław. Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 1994.
8.Grabias Stanisław. O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1981.
9.Grzegorczykowa Renata. „Nowomowa a problem funkcji językowych”, Poradnik Językowy, z. 6 (1985), 378-381.
10.Grzesiuk Anna. Składnia wypowiedzi emocjonalnych. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1995.
11.Jodłowski Stanisław. Ogólnojęzykoznawcza charakterystyka zaimka. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973.
12.Kowalska Danuta. Obraz polskich emigrantów (i kryzysu emigracyjnego) w Listach z Brazylii Adolfa Dygasińskiego (w druku).
13.Miodunka Władysław. Funkcje zaimków w grupach nominalnych współczesnej polszczyzny mówionej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
14.Niedzielski Czesław. Reportaż [hasło]. W: Józef Bachórz, Alina Kowalczykowa (red.), Słownik literatury polskiej XIX wieku. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1994, 820-823.
15.Paczoska Ewa. „Adolf Dygasiński – drogi i bezdroża naturalizmu”. W: Naturalizm i naturaliści w Polsce. Poszukiwania, doświadczenia, kreacje, red. Janina Kulczycka-Saloni, Danuta Knysz-Rudzka, Ewa Paczoska. Warszawa: Instytut Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, 1992.
16.Rejter Artur. Kształtowanie się gatunku reportażu podróżniczego w perspektywie stylistycznej i pragmatycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
17.Rejter Artur. Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego: 2006.
18.Rejter Artur. „Język a emocje w ujęciu glottodydaktycznym”. W: Sztuka i rzemiosło. Nauczyć Polski i polskiego, red. Aleksandra Achtelik, Małgorzata Kita, Jolanta Tambor, t. 2. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010, 75-83.
19.Skubalanka Teresa. „O ekspresywności języka”. W: Teresa Skubalanka, O stylu poetyckim i innych stylach języka. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1995, 59-67.
20.Sztachelska Jolanta. „Reporteryje” i reportaże. Dokumentarne tradycje polskiej prozy w 2. Poł. XIX i na pocz. XX wieku (Prus – Konopnicka – Dygasiński – Reymont). Białystok: Wydawnictwo Filii Uniwersytetu Warszawskiego, 1997.
21.Tymiakin Leszek. „O triadzie komunikacyjnej: wartościowanie – emocje – ekspresja”, „Annales UMCS. Educatio Nova”, vol. II (2017), 199-216.
22.Wojtczuk Krystyna. „Wykrzykniki polskie jako jednostki składni emocjonalnej. Próba opisu wybranych tendencji funkcjonalnych”. W: Funkcja emocjonalna jednostek językowych i tekstowych, red. Krystyna Wojtczuk, Agnieszka Wierzbicka. Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, 2004, 291-300.