Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-13
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Issue archive / t. 24, 2025
Obłęd według leksykografów
(Obłęd (Madness) according to lexicographers)

Authors: Jolanta Migdał ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Keywords: lexicography dictionary madness
Whole issue publication date:2026-02
Page range:11 (211-221)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

This article presents the lexicographic history of the lexeme obłęd. The source material is Polish etymological and general dictionaries, both historical and contemporary. The history of the word obłęd in Polish begins in the 15th century. Initially, the word meant delusion, straying from the path, error or mistake. In the 19th century, a new meaning emerged, referring to mental illness and madness. Contemporary dictionaries document colloquial meanings, firstly: describing unusual or wonderful events, things, and phenomena; secondly: great confusion, confusion, and chaos and thirdly: something abnormal, something that goes beyond accepted patterns or rules.
Download file

Article file

Bibliography

1.Bańkowski Andrzej, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1-2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN , 2000.
2.Barthes Roland, Fragmenty dyskursu miłosnego, https://lubimyczytac.pl/cytat/84525 [dostęp: 30.11.2024].
3.Boryś Wiesław, Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
4.Bralczyk Jerzy (red.), Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
5.Einstein Albert, https://lubimyczytac.pl/cytat/73912 [dostęp: 30.11.2024].
6.Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII wieku, https://korba.edu.pl/query_corpus/ [dostęp: 30.11.2024].
7.Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, https://sxvii.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
8.Górski Konrad, Hrabec Stefan (red.), Słownik języka Adama Mickiewicza, t. 1-11,. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1962–1983.
9.Hłasko Marek, Piękni dwudziestoletni, https://lubimyczytac.pl/cytat/72280 [dostęp: 30.11.2024].
10.ISJP – Bańko Mirosław (red.), Inny słownik języka polskiego, t. 1-2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
11.Jakubczyk Marcin, Od błędu do obłędu. Kilka uwag o konceptualizacjach błądzenia w polszczyźnie ludowej na tle języków i kultury Słowian. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica IV, 2011, 85-94.
12.Linde Samuel Bogumił, Słownik języka polskiego, t. 1-6, wyd. 2. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1854-1860.
13.Mańczak Witold, Polski słownik etymologiczny, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2017.
14.Mayenowa Maria Renata, (później Pepłowski Franciszek, Mrowcewicz Krzysztof, Potoniec Patrycja) (red.), Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 1-38, Wrocław 1966–1994 – Warszawa 1995-, także: https://spxvi.edu.pl/wersja-cyfrowa/ [dostęp: 30.11.2024].
15.Pawelec Radosław, Obłęd czterech wieszczów – leksemy obłęd i obłąkanie oraz słowa powiązane słowotwórczo w tekstach Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego i Cypriana Norwida. Poradnik Językowy, 5, 2024, 90-106.
16.PSWP – Zgółkowa Halina (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 1-50, Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 1994-2005.
17.Seniów Adrianna, Słownictwo psychologiczne we współczesnej polszczyźnie ogólnej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2017.
18.SJPD – Doroszewski Witold (red.), Słownik języka polskiego, t. 1-11, Warszawa 1958-1969, wersja internetowa: https://doroszewski.pwn.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
19.SJPDun – Dunaj Bogusław (red.), Słownik współczesnego języka polskiego.
20.Warszawa: Wydawnictwo Wilga, 1996.
21.Słownik warszawski, czyli Karłowicz Jan, Kryński Adam, Niedźwiedzki Władysław, Słownik języka polskiego, t. 1-8.Warszawa 1900-1927.
22.Słownik wileński, czyli Słownik języka polskiego […], wypracowany przez Aleksandra Zdanowicza i in., z udziałem Bronisława Trentowskiego, t. 1-2. Wilno 1861.
23.Stachura Edward, Pogodzić się ze światem, https://lubimyczytac.pl/cytat/79310 [dostęp: 30.11.2024].
24.Stimson Tess, Była/żona, https://lubimyczytac.pl/cytat/266034 [dostęp: 30.11.2024].
25.USJP – Dubisz Stanisław (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1-4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.
26.Urbańczyk Stanisław (red.), Słownik staropolski, t. 1-11. Kraków: Instytut Języka polskiego PAN, 1953–2002.
27.WSJP PAN – Żmigrodzki Piotr (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
28.WSJP 2012 – Dereń Ewa, Polański Edward (red.), Wielki słownik języka polskiego. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2012.
29.WSJP 2018 – Dubisz Stanisław (red.), Wielki słownik języka polskiego, t. 1-5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
30.Wurtzel Elizabeth, Kraina prozaca, https://lubimyczytac.pl/cytat/27021 [dostęp: 30.11.2024].