Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie


ISSN: 1230-0780    eISSN: 2719-4337    OAI    DOI: 10.18276/skk.2026.33-03
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Liste der Ausgaben / nr 33 2026
Jezus Chrystus – prawdziwy Bóg. Drogi prowadzące do Credo nicejskiego
(Jesus Christus – der wahre Gott. Wege zum Nicänischen Glaubensbekenntnis)

Autoren: Janusz Królikowski ORCID
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków, Wydział Teologiczny – Sekcja w Tarnowie
Schlüsselbegriffe: Jezus Chrystus Bóg bóstwo homoousios arianizm deuterostheos platonizm średni
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2026
Seitenanzahl:23 (43-65)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

Sobór Nicejski (325) zdefiniował raz na zawsze doktrynę Kościoła dotyczącą bóstwa Jezusa Chrystusa, wcielonego Syna Bożego. Do tego aktu doszło w rezultacie długiej i złożonej dyskusji teologicznej, która trwała prawie dwa wieki. Obrońcy ortodoksji musieli zmierzyć się głównie z grecką tradycją filozoficzną, która w obliczu tajemnicy wcielenia musiała zgodzić się na rezygnację z niektórych swoich utrwalonych zasad metafizycznych i przekonań, jak na przykład dotyczących postaci deuterostheos. Nie jest historycznie poprawne twierdzenie, że dla kultury helleńskiej była czymś naturalnym wiara, że Bóg stal się człowiekiem i że Jezus Chrystus posiada naturę boską. Dogmat boskości Chrystusa, wyrażony pojęciem homoousios, na pewno nie jest rezultatem mentalności greckiej, a zatem nie potrzebuje demitologizacji, jak postulowano w XX wieku. Wprawdzie pojęcie homoousios zaczerpnięto z tradycji filozoficznej, ale jego wykorzystanie ma charakter teologiczny, służąc uwypukleniu i umocnieniu czystej wiary biblijnej.
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Aleksander z Aleksandrii. „Epistula ad Alexandrum”. W: Patrologia Graeca, 18, red. Jacques Paul Migne, 547–572. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1856–1866.
2.Aleksander z Aleksandrii. „Epistula ad episcopos”. W: Patrologia Graeca, 18, red. Jacques Paul Migne, 571–582. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1856–1866.
3.Apulejusz z Madaury. „De deo Socratis” 4. W: Apulejusz z Madaury, O Bogu Sokratesa i inne pisma. Tłum. Kazimierz Pawłowski. Biblioteka Klasyków Filozofii, 3–40. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2002.
4.Atanazy z Aleksandrii. „Epistula ad africanos episcopos” 5. W: Patrologia Graeca, 26, red. Jacques Paul Migne, 1029–1048. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1856–1866.
5.Atanazy z Aleksandrii. Contra arianom; wersja w języku polskim: Atanazy z Aleksandrii. Mowy przeciw arianom I–III. Tłum. Przemysław Marek Szewczyk. Źródła Myśli Teologicznej 67. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.
6.Atanazy z Aleksandrii. Contra gentes; wersja w języku polskim: Atanazy z Aleksandrii. Przeciw poganom. Tłum. Michał Wojciechowski. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 62. Warszawa: ATK, 2000.
7.Atanazy z Aleksandrii. De decretis; wersja w języku polskim: Atanazy z Aleksandrii. O dekretach Soboru Nicejskiego. O wypowiedzi Dionizego. O synodach w Rimini i Selekcji. Tłum. Przemysław Marek Szewczyk. Źródła Myśli Teologicznej 60. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2011.
8.Atanazy z Aleksandrii. De incarnatione; wersja w języku polskim: Atanazy z Aleksandrii. O wcieleniu Słowa. Tłum. Michał Wojciechowski. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 61. Warszawa: ATK, 1998.
9.Atenagoras z Aten. Legatio pro Christianis; wersja w języku polskim: Atenagoras z Aten. Prośba za chrześcijanami. Tłum. Stanisław Kalinkowski, 27–80. Warszawa: ATK, 1985.
10.Augustyn. Confessiones; wersja w języku polskim: Augustyn. Wyznania. Tłum. Zygmunt Kubiak, Warszawa: Wydawnictwo Znak, 1992.
11.Balz, Horst. „κοσμέω”. W: Exegetisches Wörterbuch zum Neuen Testament, red. Horst Balz, Gerhard Schneider, kol. 763–764. Stuttgart–Berlin–Köln: Verlag W. Kohlhammer, 1992.
12.Bouyer, Louis. La Bible et l’Évangile. Le sens de l’Écriture: du Dieu qui parle au Dieu fait homme. Paris: Editions du Cerf, 1958.
13.Cantalamessa, Raniero. „Cristo immagine di Dio. Le tradizioni patristiche su Col. 1,15”. W: La cristologia in san Paolo. Atti della XXIII Settimana Biblica, 269–287. Brescia: Paideia, 1976.
14.Cantalamessa, Raniero. „La cristologia patristica come soluzione del problema della trascendenza e immanenza di Dio in Cristo”. Teologia 1 (1976): 338–354.
15.Cantalamessa, Raniero. „Nicea un Concilio di tutti i cristiani”. L’Osservatore Romano 4.01.2025. Dostęp 15.11.2025. https://www.osservatoreromano.va/it/news/2025-01/quo-003/nicea-un-concilio-di-tutti-i-cristiani.html.
16.Cantalamessa, Raniero. L’Omelia in ss. Pascha dello Ps. Ippolito di Roma. Milano: Vita e pensiero, 1967.
17.Corpus Christianorum. Series Latina. Turnhout: Brepols, 1954 = CCL.
18.Epifaniusz z Salaminy. Panarion; wersja w języku polskim: Epifaniusz z Salaminy. Parion. Herezje 1–33. Tłum. Marek Gilski, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, 2015.
19.Euzebiusz z Cezarei. „Demonstratio evangelica”. W: Patrologia Graeca, 22, red. Jacques Paul Migne, 9–794. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1856–1866.
20.Euzebiusz z Cezarei. „Epistula ad Neocesarenses”. W: Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła. Tłum. Stefan Józef Kazikowski, 85. Warszawa: Pax, 1986.
21.Euzebiusz z Cezarei. Historia ecclesiastica; wersja w języku polskim: Euzebiusz z Cezarei. Historia kościelna. Tłum. Agnieszka Caba na podst. tłum. Arkadiusza Lisickiego. Źródła Myśli Teologicznej 70. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.
22.Filon Aleksandryjski, De somniis I, 229; Philon d’Alexandrie. De somniis I–II, 228–229, trad. Pierre Savinel. Paris: Éditions du Cerf, 1962.
23.Grillmeier, Alois. Mit ihm und in ihm, Christologische Forschungen und Perspektiven. Freiburg–Basel–Wien: Herder, 1975.
24.Grzegorz z Nyssy. Contra Eunomium; wersja w języku polskim: Grzegorz z Nyssy. Przeciwko Eunomiuszowi. Księga pierwsza i druga. Tłum. Marta Przyszychowska, Fundamenta 3, Warszawa: Wydawnictwo Ośrodka Rozwoju Badań i Edukacji, 2021.
25.Guitton, Jean. Il Cristo dilacerato. Crisi e concili nella Chiesa. Milano: Paoline, 1964.
26.Harnack, Adolf. von. Das Wesen des Christentums. Leipzig: Hinrichs, 1901.
27.Hieronim. „Dialogus contra Luciferianos”. W: Patrologia Latina, 23, red. Jacques Paul Migne, 172. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1844–1855.
28.Ignacy Antiocheński. Ad Polycarpi; wersja w języku polskim: Ignacy Antiocheński. Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich. Tłum. Anna Świderkówna. Biblioteka Ojców Kościoła 10, 140–142. Kraków: Wydawnictwo M, 1998.
29.Innocenti, Ennio, Ilaria Ramelli. Gesù a Roma. Roma: Sacra Faternitas Aurigarum, 2007.
30.Justyn Męczennik. 1 apologia; wersja w języku polskim: Justyn Męczennik. 1 i 2 Apologia; Dialog z Żydem Tryfonem. Tłum. Leszek Misiarczyk, 43–89. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2012.
31.Justyn Męczennik. 2 apologia; wersja w języku polskim: Justyn Męczennik. 1 i 2 Apologia; Dialog z Żydem Tryfonem. Tłum. Leszek Misiarczyk, 91–100. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2012.
32.Justyn Męczennik. Dialogus cum Tryfone Judeo; wersja w języku polskim: Justyn Męczennik. 1 i 2 Apologia; Dialog z Żydem Tryfonem. Tłum. Leszek Misiarczyk, 159–318. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2012.
33.Klemens Aleksandryjski. Stromata; wersja w języku polskim: Klemens Aleksandryjski. Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy. T. 1–2. Tłum. Janina Niemirska-Pliszczyńska, Warszawa: PAX, 1994.
34.Korzeniowski, Ireneus. Il Logos-Verbum mentis in S. Tommaso d’Aquino e in Bernard Lonergan. Roma: Lateran University Press, 2010.
35.Królikowski, Janusz. „Osoba Jezusa Chrystusa i jej uniwersalne znaczenie. Perspektywa patrystyczna”. Vox Patrum 28, 52 (2008): 539–547.
36.Leon Wielki. Ad Flavianum; wersja w języku polskim: Leon Wielki. „List papieża Leona do Flawiana”. W: Dokumenty Soborów Powszechnych. T. 1: (325–787), układ i oprac. Arkadiusz Baron, Henryk Pietras. Źródła Myśli Teologicznej 24, 196–213. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2001.
37.Lietzmann, Hans. Apollinaris von Laodicea und seine Schule. Tübingen: J.C.B. Mohr (Paul Siebeck), 1904.
38.Mazza, Enrico. Il Logos, software della creazione. Come leggere il Prologo di Giovanni. Bologna: EDB Edizioni Dehoniane, 2018.
39.Newman, John Henry. Logika wiary. Tłum. Paweł Bocharczyk. Warszawa: Pax, 1989.
40.Norelli, Enrico. „Gesù nel cristianesimo delle origini (I–II) secolo. Dall’anununcio al canone”. W: Heri et Hodie. Figure di Cristo nella storia. Atti del Convegno. Pisa, 14–17 novembre 2000, 79–105. Pisa: Edizioni Plus, Università di Pisa, 2001.
41.Orygenes. Contra Celsum; wersja w języku polskim: Orygenes. Przeciw Celsusowi. Tłum. Stanisław Kalinkowski. Warszawa: ATK, 1986.
42.Orygenes. De principiis; wersja w języku polskim: Orygenes. O zasadach. Źródła Myśli Teologicznej 1. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1996.
43.Orygenes. Homiliae in Genesim; wersja w języku polskim: Orygenes. Homilie o Księdze Rodzaju. Homilie o Księdze Wyjścia. Tłum. Stanisław Kalinkowski. Źródła Myśli Teologicznej 64. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2012.
44.Orygenes. In Evangelium Sancti Ioannis; wersja w języku polskim: Orygenes. Komentarz do Ewangelii według św. Jana. Źródła Myśli Teologicznej 27. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003.
45.Patrologia Graeca, red. Jacques Paul Migne. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1856–1866 = PG.
46.Patrologia Latina, red. Jacques Paul Migne. Paris: Wydawnictwo J.-P. Migne’a, 1844–1855 = PL.
47.Platon, Uczta. Tłum. Władysław Witwicki. Warszawa: PWN, 1992.
48.Platon. Listy. Tłum. Maria Maykowska. Warszawa: PWN, 1987.
49.Pliniusz Młodszy, Epistula; Plinius Minor. Epistularum Libri Novem. Epistularum ad Traianum Liber. Panegyricus, ed. Mauritius Schuster. Leipzig: B.G. Teubner Verlagsgesellschaft, 1992.
50.Prestige, George Leonard. Dieu dans la pensée patristique. Paris: Aubier, 1955.
51.Ramelli, Ilaria. „Accuse anticristiane riflesse nelle opere di Apuleio (II secolo)”. W: Ennio Innocenti, Ilaria Ramelli, Gesù a Roma, 333–350. Roma: Sacra Faternitas Aurigarum, 2007.
52.Ramelli, Ilaria. Tempo ed eternità in età antica e patristica. Grecità, Ebraismo e Cristianesimo. Assisi: Cittadella editrice, 2015.
53.Segalla, Giuseppe. La cristologia del Nuovo Testamento. Bologna: Paideia, 1985.
54.Simonetti, Manlio. Studi sull’arianesimo. Roma: Editrice Studium, 1965.
55.Sokrates Scholastyk. Historia Kościoła. Tłum. Stefan Józef Kazikowski. Warszawa: Pax, 1986.
56.Studer, Basile. „Consubstantialis Patri, consubstantialis Matri. Une antithèse christologique chez Léon le Grand”. Revue d’Etudes Augustiniennes et Patristiques 18 (1972): 87–115.
57.Tacjan Syryjczyk. Oratio ad Graecos; wersja w języku polskim: Tacjan Syryjczyk. „Mowa do Greków”. W: Pierwsi apologeci greccy. Tłum. Leszek Misiarczyk. Biblioteka Ojców Kościoła 24, 311–355. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
58.Teofil z Antiochii, Ad Autolycum; wersja w języku polskim: Teofil z Antiochii. „Do Autolika”. W: Pierwsi apologeci greccy. Kwadratus, Arystydes z Aten, Aryston z Pelli, Justyn Męczennik, Tacjan Syryjczyk, Micjades, Apolinary z Hierapolis, Teofil z Antiochii, Hermiasz. Przekład, wstęp i przypisy ks. Leszek Misiarczyk, oprac. ks. Józef Naumowicz. Biblioteka Ojców Kościoła 24, 367–486. Kraków: Wydawnictwo M, 2004.
59.Tertulian. „De carne Christi” 4, 1. W: Tertulian, Tertulliani Opera. Pars II: Opera Montanistica, ed. Eligius Dekkers, 871–917. Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontificii, 1954.
60.Tertulian. Adversus Marcionem; wersja w języku polskim: Tertulian. Przeciw Marcjonowi. Tłum. Stefan Ryznar. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 58. Warszawa: ATK, 1994.
61.Tertulian. Apologeticus; wersja w języku polskim: Tertulian. Apologetyk. Tłum. Jan Sajdak. Pisma Ojców Kościoła 20. Poznań: Księgarnia Akademicka, 1947.