Przegląd Zachodniopomorski


ISSN: 0552-4245    eISSN: 2353-3021    OAI    DOI: 10.18276/pz.2025.40-08
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Issue archive / t. 40 (69) 2025
Początki społecznego ruchu regionalnego na Pomorzu Środkowym: Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (1959-1964)

Authors: Krzysztof Wasilewski ORCID
Politechnika Koszalińska
Keywords: regionalism Koszalin Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk regional movement
Whole issue publication date:2025
Page range:22 (219-240)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The article examines the early development of the regional social movement in Central Pomerania through the activities of the Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (KTPN) from 1959 to 1964. After World War II, Polish regionalism was subordinated to political objectives, particularly in the Western and Northern Territories, where authorities sought to integrate incoming populations. Koszalin, a peripheral center lacking academic traditions, was late in establishing its regional movement. KTPN aimed to promote scientific research, knowledge dissemination, and the integration of local intellectuals. However, financial and organizational difficulties led to its dissolution in 1964 and replacement by the Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (KTSK). The article highlights KTPN’s role in shaping regional identity in Central Pomerania while emphasizing the limitations imposed by its peripheral status.
Download file

Article file

Bibliography

1.Błażejowski, Jerzy. „100-lecie powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku oraz tradycji Gdańskiego Towarzystwa Naukowego i Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki. 300-lecie historii towarzystw naukowych w Gdańsku”, Rocznik Gdański LXXXI (2021).
2.Browarek, Tomasz. „Niemieckie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne”, Przegląd Zachodni 2 (2011).
3.Buczak, Ewa. „Sprawozdanie z działalności Koszalińskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w latach 1959-1964”. Rocznik Koszaliński 1 (1965).
4.Chudziński, Edward. „Regionalizm w Polsce. Genealogia – fazy rozwoju – perspektywy”, Małopolska 10 (2008).
5.Daniszewski Władysław, red. Regionalizm pomorski, t. 1. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 1999.
6.Derbisz Alicja, red. Regionalizm pomorski, t. 2. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 2000.
7.Domańska, Ewa. „Zwroty badawcze w historii i innych naukach humanistycznych”. W: Wprowadzenie do metodologii historii, red. Ewa Domańska, Jan Pomorski, 218-235. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022.
8.Fijałkowski, Gracjan. „Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauki”. Zapiski Koszalińskie 6 (1960).
9.Głębocki, Benicjusz. „Zmiany stanu zaludnienia województwa koszalińskiego w latach 1939-1956”. Przegląd Zachodni 1 (1960).
10.Iwasiów, Sławomir. Wodowanie. Literatura i inne media w Szczecinie. Lata 60. XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2023.
11.Kasprzyk, Damian. Regionalizm płocki w II Rzeczypospolitej. Płock: Towarzystwo Naukowe Płockie, 2008.
12.Korniluk, Izabela. „„Nadodrze” – organ prasowy Lubuskiego Towarzystwa Kultury”. W: Oblicza Ziem Zachodnich w latach 1945-2012, red. Andrzej Buck, Przemysław Bartkowiak, Daniel Kotlarek, Zielona Góra 2013.
13.Korniluk, Izabela. Lubuskie Towarzystwo Kultury 1957-1992. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej, 2015.
14.Krasucki, Eryk. „Tygodnik „Ziemia i Morze” (1956-1957) a (od)budowa lokalnej tożsamości”, Przegląd Zachodniopomorski 4 (2017): 91-129.
15.Lesiński, Henryk. „Zapiski Koszalińskie nr 1-23 (1958-1965)”. Rocznik Koszaliński 2 (1966).
16.Makowski, Adam. „Powstanie Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich w Szczecinie w 1957 roku”. Przegląd Zachodniopomorski 4 (2019).
17.Makowski, Adam. Między iluzją a realiami. Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich w latach 1957-1970. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2019.
18.Migrała, Leszek. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze w Krynicy w latach 1924-2024. Warszawa: Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, 2024.
19.Muzyka, Władysław. „Rola Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich w rozwoju życia społecznokulturalnego miasta i powiatu słupskiego (1957-1970)”. Koszalińskie Studia i Materiały 3 (1979).
20.Narkowicz, Jerzy. „Słowo wstępne”, Rocznik Koszaliński 1(1965).
21.Olechowska, Paulina. „Regionalizm w dodatku „Życie i Kultura” dziennika „Głos Szczeciński” (1951-1956)”. Rocznik Historii Prasy Polskiej 3 (2022): 61-86.
22.Poniedziałek, Jacek. „Regionalizm na Warmii i Mazurach”, Studia Regionalne i Lokalne 4 (2011).
23.Regionalny ruch społeczno-kulturalny na ziemi szczecińskiej. Dorobek – stan – perspektywy. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 1983.
24.Romanow, Zenon. „Kształtowanie się koszalińsko-słupskiego środowiska historycznego w latach 19531989”. W: Kulturowe konteksty pamięci Pomorzan, red. Cezary Obracht-Prondzyński. Słupsk-Gdańsk: Muzeum Pomorza Środkowego, Instytut Kaszubski, 2016.
25.Romanow, Zenon. „Kształtowanie się koszalińsko-słupskiego środowiska historycznego w latach 1953-1989”. W: Kulturowe konteksty pamięci Pomorzan, red. Cezary Obracht-Prondzyński. Słupsk-Gdańsk: Muzeum Pomorza Środkowego, Instytut Kaszubski, 2016.
26.Siedziako, Michał. „Postalinowska „odwilż” i polski rok 1956”. Przegląd Zachodniopomorski 4 (2017).
27.Szwej, Jerzy. „Kształtowanie się współczesnej kultury wsi regionu koszalińskiego”, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, 15 (1985).
28.Wakar, Marcin. „Nowe koncepcje rozwoju kultury regionalnej i powstanie Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze””, Komunikaty Mazursko-Warmińskie 2 (2005).
29.Wakar, Marcin. Czasopismo społeczno-kulturalne „Warmia i Mazury” w latach 1955-1957. Przyczynek do monografii. „Media-Kultura-Komunikacja Społeczna” 5 (2009).
30.Wakar, Marcin. Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze” w latach 1956-1989. Olsztyn: ESLET, 2011.
31.Wanatowicz, Maria Wanda. „Między regionalizmem a separatyzmem śląskim”. W: Regionalizm a separatyzm – historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, red. Maria Wanda Wanatowicz. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1995.
32.Wasilewski, Krzysztof. „Między Szczecinem a Gdańskiem. Pomorze Środkowe jako region peryferyjny w dyskursie regionalistycznym na łamach „Rocznika Koszalińskiego” (1965-1989)”. W: Centra i peryferia Polski Ludowej, red. Tomasz Przerwa, Marek Szajda, 368-391. Wrocław: Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, 2024.
33.Wasilewski, Krzysztof. Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym. Regionalizm na peryferiach i jego media pamięć. Koszalin: Wydawnictwo Naukowe Politechniki Koszalińskiej, 2024.
34.Wasilewski, Krzysztof. Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym. Regionalizm na peryferiach i jego media pamięci. Koszalin: Wydawnictwo Naukowe Politechniki Koszalińskiej, 2024).
35.Zarycki, Tomasz. „Wybrane kategorie dyskursu w badaniu tożsamości peryferyjnej”. W: Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii, red. A. Horolets. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008.