Studia Administracyjne

Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia Administracyjne


ISSN: 2080-5209     eISSN: 2353-284X    OAI    DOI: 10.18276/sa.2025.22-01
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 2(22)|2025
Kształtowanie się i rozwój modelu reprywatyzacji byłych majątków ziemskich w polskim prawie administracyjnym

Autorzy: Maciej Barmosz ORCID
Szkoła Doktorska UKSW
Słowa kluczowe: reprywatyzacja majątki ziemskie nacjonalizacja reforma rolna wykładnia adaptacyjno-korygująca
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:15 (5-19)
Klasyfikacja JEL: K23 K25 K41
Cited-by (Crossref) ?:
Liczba pobrań ?: 65

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie ewolucji linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie przesłanek i mechanizmów umożliwiających dochodzenie roszczeń przez właścicieli lub ich spadkobierców w sprawach dotyczących reprywatyzacji i odszkodowań za przejęte majątki ziemskie. Tłem badań była społeczna waga przejmowania mienia prywatnego przez Skarb Państwa po II wojnie światowej, często z naruszeniem podstawowych standardów prawnych, oraz pytanie, jak poszkodowani mogą dziś dochodzić swoich praw. W artykule zastosowano metodę teoretyczno- i historyczno-prawną, koncentrując się na orzecznictwie sądów administracyjnych, powszechnych oraz Trybunału Konstytucyjnego. Ustalono, że wykształcił się mieszany model dochodzenia roszczeń – administracyjno-cywilny. Wobec braku derogacji dekretów nacjonalizacyjnych oraz bierności ustawodawcy, sądy – stosując metodę adaptacyjno-korygującą – dostosowują wykładnię przepisów do współczesnych realiów. Wnioski z przeprowadzonych analiz wskazują, że orzecznictwo pełni dziś funkcję kompensacyjną, a wypracowany model dochodzenia roszczeń jest ugruntowany zarówno w praktyce, jak i doktrynie.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bibliografia:
2.I. Orzecznictwo:
3.1. Wyrok SN z dnia 27 września 1948 r., sygn. C 574/48, LEX nr 3105498
4.2. Uchwała SN z 27.09.1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72
5.3. Wyrok NSA z 16.12.2005 r., I OSK 260/05, LEX nr 196266
6.4. Uchwała NSA (7) z 5.06.2006 r., I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 123
7.5. Wyrok WSA w Warszawie z 2.08.2007 r., sygn. IV SA/Wa 843/07, LEX nr 364657
8.6. Wyrok WSA w Warszawie z 10.11.2004 r., sygn. IV SA/Wa 250/04, LEX nr 835856
9.7. Wyrok SA w Poznaniu z 3.12.2009 r., I ACa 816/09, LEX nr 628219
10.8. Postanowienie TK z dnia 1.03.2010 r., sygn. P 107/08, LEX nr 590183
11.9. Wyrok WSA w Warszawie z 24.03.2010 r., IV SA/Wa 186/10, LEX nr 606066
12.10. Uchwała NSA (7) z 10.01.2011 r., I OPS 3/10, CBOSA
13.11. Uchwała SN z 18.05.2011 r., sygn. III CZP 21/11, LEX nr 811908
14.12. Wyrok SA w Warszawie z 22.11.2011 r., sygn. I ACa 958/10, LEX nr 1642096
15.13. Wyrok SA w Gdańsku z 23.10.2012 r., sygn. V ACa 812/12, LEX nr 1293176
16.14. Wyrok SN z 14.11.2014 r., sygn. I CSK 752/13, LEX nr 1648178
17.15. Wyrok SN z 28.03.2019 r., I CSK 41/18, LEX nr 2652492
18.16. Wyrok SN z 7.06.2019 r., sygn. IV CSK 165/18, LEX nr 2688859
19.II. Literatura:
20.1. Bieniek G., Gdesz M., Rudnicki S., Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2013
21.2. Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2016.
22.3. Dobrzeniecki K., Romanowski M., Reprywatyzacja. Problemy tworzenia i stosowania prawa, Warszawa 2015
23.4. Forystek J., Glosa do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010, nr 3
24.5. Gomułowicz A., Sędzia a „poprawienie” prawa – zasadnicze dylematy, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2012, nr 1
25.6. Hasińska I., Z procesowej problematyki wywłaszczenia na tle dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r., Studia Iuridica Lublinesia 2017, nr 1
26.7. Hetko A., Dekret Warszawski. Wybrane aspekty systemowe, Warszawa 2012
27.8. Jakimowicz W., Aktualność pojęć prawa administracyjnego, Warszawa 2021
28.9. Jastrzębski R., Reforma rolna po drugiej wojnie światowej. Ustawodawstwo państwa polskiego, Czasopismo Prawno – Historyczne 2018, z. 1, https://doi.org/10.14746/cph.2018.1.3
29.10. Kremer E., Problematyka rolna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w 2010 r., Przegląd Prawa Rolnego 2011, nr 1
30.11. Lewandowski S., Rozdział XIII, (w:) Logika dla prawników, red. A. Malinowski, Warszawa 2015
31.12. Lipowicz I., Uwagi o polskim systemie stanowienia prawa, Państwo i Prawo 2012, nr 7
32.13. Łazarewicz S., Cywilnoprawne aspekty rewindykacji gruntów warszawskich – dzisiejsze problemy z dawnym dekretem, (w:) Przeciwdziałanie patologiom na rynku nieruchomości, red. W. Pływaczewski, Warszawa 2018
33.14. Łętowska E., Orzecznictwo sądowe jako instrument reprywatyzacji zdekoncentrowanej, (w:) Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów, t. III, Warszawa 2016
34.15. Machnikowska A., Nowe prawo własności – przekształcenia w stosunkach własnościowych w Polsce w latach 1944–1950, Zeszyty Prawnicze UKSW 2011, nr 11.2, https://doi.org/10.21697/zp.2011.11.2.13
35.16. Nawrocki M., Prawne problemy odzyskania nieruchomości przejętych na podstawie dekretu z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Państwo i Prawo 2016, nr 2
36.17. Osajda K., Nacjonalizacja i reprywatyzacja, Warszawa 2009
37.18. Pokoj J., Wywłaszczenie i nacjonalizacja nieruchomości na tle reform rolnych w Polsce po 1918 roku. Studium prawnohistoryczne, Kraków 2016
38.19. Rozczyński B., Reprywatyzacja nieruchomości przejętych na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Warszawa 2018
39.20. Tracz G., Sytuacja prawna byłych właścicieli nieruchomości ziemskich w III Rzeczpospolitej, Forum Prawnicze 2016, nr 4 (36)
40.21. Zwolak E., Właściwość organu w sprawie prawidłowości nabycia nieruchomości przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej z 1944 r. w świetle judykatury, Samorząd Terytorialny 2014, nr 4