Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-07
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Issue archive / t. 24, 2025
Językowe wykładniki stanów psychicznych człowieka w XVI-wiecznym diariuszu Jana Ocieskiego
(Linguistic exponents of human mental states in the 16th century diaries of Jan Ocieski)

Authors: Joanna Kamper-Warejko ORCID
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Keywords: 16th century Polish expressiveness of language Ocieski’s letters
Whole issue publication date:2026-02
Page range:18 (103-120)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

The aim of this article is to look at the ways in which feelings are expressed and conveyed in a 16th-century diary by Jan Ocieski. The manuscript dates from 1531 and is an account of an envoy to Constantinople. The discussion of the excerpted material is based mainly on theoretical proposals and typologies by Stanisław Grabias and Iwona Nowakowska-Kempna. Based on the collected material, it seems possible to describe the ways in which the author of the letters expresses his feelings and communicates them. In the written text – unlike in the spoken text – it is difficult to capture the manifestation of emotions. What is noticeable here are mainly lexical exponents, but also linguistic means on the formal – grammatical level (e.g. exclamatory statements, repetitions of words). Taking into account the difficulty of evaluating the historical material of interest and the specificity of the text, in which etiquette formulas are clearly present, an attempt was made to show, on selected examples, the author's ways of expressing his feelings, both towards himself and towards others, then the emotions of third parties conveyed and interpreted by Ocieski. The analysis of the letters showed that the author more often expresses and communicates the feelings and emotional attitudes of third parties than his own. These are mostly positive feelings (e.g. sympathy, joy, gratitude), although there were also exponents of negative attitudes and emotions. The expressive exponents noted in the linguistic layer range from lexical to formal, which testifies to the efficiency of early sixteenth-century Polish.
Download file

Article file

Bibliography

1.Bałabaniak Dagmara, Mitrenga Barbara, Polskie intensyfikatory w ujęciu historycznym, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2015.
2.Data Krystyna. „W jaki sposób językoznawcy opisują emocje?”. Język a Kultura, 14 (2000), s. 245-252.
3.Długosz-Kurczabowa Krystyna, Dubisz Stanisław. Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1999.
4.EJP – Urbańczyk Stanisław, Kucała Marian (red.). Encyklopedia języka polskiego. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1999.
5.Friedel Teresa, Kamper-Warejko Joanna, Małłek Janusz, Kopiński Krzysztof. Diariusz poselstwa Jana Ocieskiego do Turcji (1531). Toruń: Wydawnictwo TNT, .....w druku.
6.Gałuszka Aleksandra. „Emocje – ich znaczenie i zadania; Emotion - their meaning and tasks”. Journal of Education, Health and Sport, 2022, 12(1), s. 147-159. DOI: http://dx.doi.org/10.12775/JEHS.2022.12.01.012.
7.Grabias Stanisław. „W poszukiwaniu reguł dyskursu. Cel wypowiedzi”, w: Język w zachowaniach społecznych, tegoż, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2019, s. 242-250.
8.Grabias Stanisław. O ekspresywności języka, Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1981.
9.Grzegorczykowa Renata. „Struktura semantyczna wyrażeń ekspresywnych”, w: Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, red. Szymczak Mieczysław, Wrocław: Ossolineum, 1979, s. 117–123.
10.Kałkowska Anna. Struktura składniowa listu. Wrocław: Ossolineum, 1982.
11.Klemensiewicz Zenon, Lehr-Spławiński Tadeusz, Urbańczyk Stanisław. Gramatyka historyczna języka polskiego. Warszawa: PWN, 1981.
12.Nowakowska-Kempna Iwona. Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć, Katowice: Uniwersytet Śląski, 1986.
13.Mitrenga Barbara. „Terminologia związana z ekspresywnością języka i leksyką ekspresywną w ujęciu historycznym. Prolegomena”. Polonica, XL (2020), s. 105-121.
14.Re – Reczek Stanisław. Podręczny słownik dawnej polszczyzny. Wrocław: Ossolineum, 1968.
15.SFJP – Skorupka Stanisław. Słownik frazeologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974.
16.Skubalanka Teresa. „O ekspresywności języka”, w: O stylu poetyckim i innych stylach języka, tejże. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1995, s. 59-67.
17.Skwarczyńska Stefania. Teoria listu. Lwów: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego, 1938.
18.SPXVI – Mayenowa Maria Renata i in. (red.). Słownik polszczyzny XVI wieku. https://spxvi.edu.pl/indeks/
19.SStp – Urbańczyk Stanisław i in. (red.). Słownik staropolski. https://pjs.ijp.pan.pl/sstp.html
20.WSJP – Żmigrodzki Piotr (red.). Wielki słownik języka polskiego. https://wsjp.pl/
21.Wierzbicka Anna. Dociekania semantyczne, Wrocław: Ossolineum, 1969.
22.Wierzbicka Anna. „Mówienie o emocjach, semantyka, kultura i poznanie”, w: Język – umysł – kultura, red. Bartmiński Jerzy, Warszawa: PWN, 1999, s. 138-188.