ISSN: 1230-0780 eISSN: 2719-4337 OAI
DOI: 10.18276/skk.2025.32-12
Issue archive /
nr 32 2025
„Święta góra” – ale czyja? Rowokół w polskiej publicystyce i nauce po 1945 roku
(“Holy mountain” – but whose mountain? Rowokół in Polish journalism and science after 1945)
| Authors: |
Małgorzata
Mastalerz
Uniwersytet Pomorski, Słupsk, Instytut Historii |
| Keywords: | Rowokol (Rowokół) Hill Smoldzino (Smołdzino) Slovincians Recovered Territories Polish journalism chapel on the Rowokol (Rowokół) Hill |
| Whole issue publication date: | 2025 |
| Page range: | 16 (225-240) |
Abstract
After the end of the Second World War, publicists began to familiarise Poles with the history of the territories annexed to Poland. This also applied to the Smoldzino (Smołdzino) area, with Rowokol (Rowokół) Hill as a characteristic point of the landscape. Referring to the works of pre-war researchers, mainly ethnographers, and drawing on legends and undocumented news, they consolidated the image of the hill as a place of worship of Slavic gods. Despite the fact that neither archaeological research undertaken by Polish scientists, nor source queries in the following decades confirmed such a function of Rowokol (Rowokół), these theses remain in general circulation until today and are still presented as certainties. They also arouse more interest today than the documented existence of a Christian shrine in the 14th–16th centuries. The aim of this article is to show the divergence between the science and the journalistic message that has emerged in the following decades.
Download file
Article file
Bibliography
| 1. | Bądkowski, Lech. Słowińcy. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1956. |
| 2. | Bolduan, Tadeusz. „Rowokół”. Litery 11 (1963): 25. |
| 3. | Böttger, Ludwig. Baum- und Kunstdenkmäler des Regierungs – Bezirks Köslin. Bd. 2 H.1: Kreis Stolp. Stettin: Kommissionsverlag von Saunier, 1894. |
| 4. | Czerner, Marian. Latarnie morskie polskiego wybrzeża. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1986. |
| 5. | Fenikowski, Franciszek. Przymorze. Warszawa: Czytelnik, 1953. |
| 6. | Fijałkowski, Gracjan. „Pod Rowokołem kwitną malwy”. Litery 10 (1962): 6. |
| 7. | Filipowiak, Władysław. „Słowiańskie miejsca kultowe Pomorza Zachodniego w świetle badań archeologiczno-toponomastycznych”. Przegląd Zachodniopomorski 5 (1967): 5–15. |
| 8. | Goliński, Władysław. „«Święte Góry», wybrane sanktuaria na Pomorzu (Ustka, 2010 i korekta 2017)”. Dostęp 27.11.2024. https://biblioteka.ustka.pl/images/stories/literatura/golinski/art31a.pdf. |
| 9. | Gondzik, Marian. „Słowińcy – ostatni nadłebscy Pomorzanie”. Ziemia i Morze 5 (1956): 2. |
| 10. | Grucza, Franciszek. „Rowokół”. W: Słownik starożytności słowiańskich. T. 4, cz. 2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972. |
| 11. | Hamera, Alicja. „Bez ojczyzny (II)”. Kłosy 5 (1957): 3. |
| 12. | „Jesteśmy Słowianami”. Dostęp 16.11.2024. https://www.jestesmyslowianami.pl/rowokol-swieta-gora-slowian. |
| 13. | Kamiński, Roman, Anna Uciechowska-Gawron. „Badania ratownicze na górze Rowokół w 1996 r.”. Materiały Zachodniopomorskie 45 (1999): 403–452. |
| 14. | Knoop, Otto. Legendy pomorskie. Gdynia: Wydawnictwo Region, 2009. |
| 15. | Knoop, Otto. Volkssagen, Erzählungen, Aberglauben, Gebrauche und Märchen aus dem östlichen Hinterpommern. Posen: Verlag Joseph Jolowicz, 1885. |
| 16. | Kolańczyk, Kazimierz, Władysław Rusiński. Skorowidz nazw miejscowości Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej. Poznań: Instytut Zachodni, 1947. |
| 17. | Kowalski, Jarosław. „Pasyjne widowisko na Rowokole”. Powiatowy Kurier Słupski 8 (2011): 11. |
| 18. | Kozak, Magdalena. Nikt. Lublin: Fabryka Słów, 2008. |
| 19. | Kozierowski, Stanisław. Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. Z. 1: Pomorze Zachodnie. Poznań: Ministerstwo Oświaty; Biuro Ziem Zachodnich, 1945. |
| 20. | Krzyżanowska, Irena. Bajki i podania Słowińców i Kaszubów. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1948. |
| 21. | Kuczkowski, Andrzej. „Słowiańskie «Święte» góry na terenie ziem polskich we wczesnym średniowieczu. Próba zarysowania problematyki”. Slavia Antiqua 48 (2007): 97–123. |
| 22. | Lachowicz, Franciszek, Kazimierz Siuchniński, Jerzy Olczak. Osadnictwo wczesnośredniowieczne na Pobrzeżu i Pojezierzu Wschodniopomorskim. Wybrane obszary próbne. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 1977. |
| 23. | Malinowski, Andrzej, Tadeusz Malinowski, Franciszek Rożnowski. „Smołdzino, woj. Słupskie. Stanowisko 4 «Rowokół»”. Informator Archeologiczny 11 (1977): 249. |
| 24. | Malinowski, Tadeusz. „Charakter pobytu człowieka w pradziejach i średniowieczu na szczycie góry Rowokół”. W: Przez pradzieje i wczesne średniowiecze. Księga jubileuszowa na siedemdziesiąte piąte urodziny docenta doktora Jana Gurby, red. Jerzy Libera, Anna Zakościelna, 289–299. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004. |
| 25. | Mamuszka, Franciszek, Jerzy Stankiewicz. Zabytki powiatu słupskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1962. |
| 26. | Mamuszka, Franciszek. „W kręgu góry Rowokół”. Kaszëbë 16 (1960): 14. |
| 27. | Marecki, Zbigniew. „Bitwa o górę Rowokół”. Głos Słupska 14.04.2017 (Magazyn Reporterów): III. |
| 28. | MarianNosalTV. „Rowokół, Święta Góra i miejsce mocy oraz miejsce zasilania energią Matki Ziemi – film i fotoreportaż”. Dostęp 16.11.2024. https://www.youtube.com/watch?v=eXpdPr8QDf8. |
| 29. | Mastalerz-Krystjańczuk, Małgorzata. „Ostatni Mohikanie Pomorza”. Ludność rodzima znad jezior Łebsko i Gardno w publicystyce polskiej lat 1945–1989. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2019. |
| 30. | Modrzejewski, Alfons. „Krajobraz i przyroda Ziemi Słupskiej”. Zapiski Koszalińskie 2 (1958): 3–21. |
| 31. | Monitor Polski z 1949 roku, nr 17, poz. 225. Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości. |
| 32. | Nitkowska-Węglarz, Jolanta. O pięknej korsarce i skarbach Rowokołu: legenda pomorska. Słupsk: LenArt, 2002. |
| 33. | Poprawski, Jan. „Na tropach Słowińców”. Tygodnik Kulturalny 8 (1964): 2. |
| 34. | Pryczkowski, Eugeniusz. „Figura Królowej Kaszub trafi na Rowokół”. Naji Gochë: regionalny magazyn społeczno-kulturalny 6 (2008): 21. |
| 35. | Rogaczewski, Feliks. „Rowokół”. W: Dziedzictwo Gryfitów. Proza i poezja o Pomorzu Zachodnim, wybór Tadeusz Cieślak. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1962. |
| 36. | Rogaczewski, Feliks. „Rowokół”. Zapiski Koszalińskie 3 (1959): 52–53. |
| 37. | Romanówna, Eugenia. „Z nad jezior gardzieńskiego i łebskiego”. Ziemia 12 (1948): 266–271. |
| 38. | Rożnowski, Franciszek. „Źródła archeologiczne i antropologiczne do dziejów Rowokołu”. Materiały Antropologiczne (1986): 117–171. |
| 39. | Rybicki, Hieronim. Nazywano ich Słowińcami. Cz. 2: Wybór źródeł. Gdańsk: Instytut Kaszubski; Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2003. |
| 40. | Rybicki, Hieronim. Nazywano ich Słowińcami. Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1995. |
| 41. | Rzetelska-Feleszko, Ewa. „Nazwa góry Rowokół”. W: Studia Kaszubsko-Słowińskie. Materiały z II Konferencji Słowińskiej, red. Jerzy Treder, 187–188. Łeba: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział w Łebie, 1992. |
| 42. | Siuchniński, Kazimierz, Jerzy Olczak. „Sprawozdanie z badań weryfikacyjnych grodzisk przeprowadzonych na terenie powiatu słupskiego”. Koszalińskie Zeszyty Muzealne 2 (1972): 308–324. |
| 43. | Spors, Józef. „W kwestii początków kultu chrześcijańskiego na górze Rowokół koło Smołdzina (O domniemanym kościele św. Mikołaja)”. Materiały Zachodniopomorskie 38 (1992): 301–311. |
| 44. | Sroka, Danuta. „Święta góra Słowian”. Zbliżenia: dwutygodnik regionalny 21 (2007): 9. |
| 45. | Stelmachowska, Bożena. Słowińcy – ich dzieje i kultura (do 1956 r.) oprac. Anna Kwaśniewska. Gdańsk–Słupsk: Instytut Kaszubski-Muzeum Pomorza Środkowego, 2013. |
| 46. | Szalewska, Elżbieta, Janusz Skoczylas. „Kościoły nad jeziorem Gardno”. Jantarowe Szlaki 2 (2002): 18. |
| 47. | Szczepanik, Paweł. „Stan i potrzeby badań nad Rowokołem”. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia 38 (2022): 221–238. Dostęp 19.11.2024. DOI: 10.12775/aunc_arch.2022.009. |
| 48. | Szultka, Zygmunt. Świątynia na Rowokole i jej funkcje. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2014. |
| 49. | Świerczewski, Stefan. „Smołdzino i szlaki turystyczne w kumulacji Rowokołu”. Jantarowe Szlaki 2 (1980): 47. |
| 50. | „Światowid na Rowokole?”. Litery 11 (1965): 5. |
| 51. | „Święta Góra Słowian – Rowokół”. Dostęp 16.11.2024. https://slowianowierstwo.wordpress.com/2017/02/19/swieta-gora-slowian-rowokol. |
| 52. | Tetzner, Franz. Die Slovinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof, Sitten und Gebräuche, Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern.Berlin: Verlag von Emil Felber, 1899. |
| 53. | Trojanowska, Izabela. „Szkice Słowińskie”. Pomerania 9 (1986): 31–32. |
| 54. | Witt, Walter. Der Revekol und seine Umgebung in vor- und frühgeschichtlicher Zeit. Stolp: Oskar Eulitz, 1933. |
| 55. | Włodarska-Koszutowska, Gabriela, Henryk Soja. Legendy Słowińskie. Gdynia: Wydawnictwo Region, 2018. |
| 56. | Wroński, Krzysztof. Czarny bóg. Gdynia: Wydawnictwo Novae Res, 2015. |
| 57. | Źródła archeologiczne i antropologiczne do dziejów Rowokołu, red. Tadeusz Malinowski. Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1986. |