Acta Iuris Stetinensis

Previously: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze


ISSN: 2083-4373    eISSN: 2545-3181    OAI    DOI: 10.18276/ais.2025.53-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Issue archive / 2/2025 (53)
Prawo oskarżonego do udziału w rozprawie głównej w świetle ostatnich nowelizacji: postępująca erozja
(Personal participation in criminal proceedings in light of recent amendments: an ongoing decline)

Authors: Artur Kowalczyk ORCID
Uniwersytet Wrocławski
Editorial Board: Redaktor tomu / Volume Editor: Hanna Paluszkiewicz ORCID
Uniwersytet Szczeciński (Polska) / University of Szczecin (Poland)
Keywords: main hearing trial in absentia right to be heard fair trial
Whole issue publication date:2025
Page range:15 (51-65)
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 340

Abstract

The accused’s right to personal participation in criminal proceedings is an inherent element of a fair trial. In the light of ECHR standards, as well as Directive 2016/343/EU, a trial in absentia is allowed, provided that the authorities made reasonable efforts to inform the accused of the forthcoming hearing and the accused may apply for a full re-trial in case of their re-appearance. In recent years, Polish legislation has continued the previous tendency (e.g. the criticized Article 378a of the Code of Criminal Procedure) to reduce these standards. During the coronavirus pandemic, it was made possible to conduct trials with only remote participation of the accused deprived of liberty (Article 374 § 4 of the Code of Criminal Procedure). This solution should not be rejected a limine, but what is controversial is the fact that the initiative was granted to the court and not the person concerned, as well as the regulation of the very limited contacts with a defense lawyer in the courtroom. The possibility of a break during a hearing (Article 374 § 7 of the Code of Criminal Procedure) does not seem functional or sufficient. Also the amendments introduced by the Act of 7 July 2023 raise serious concerns. First, in some cases, a possibility to temporarily remove the accused from the courtroom at request of the injured party has been introduced (Article 390 § 4 of the Code of Criminal Procedure). It should be assessed very critically, especially since it was already possible to temporarily remove the defendant by the court (Article 390 § 2 of the Code of Criminal Procedure). Secondly, in the light of the amended Art. 133 § 2a of the Code of Criminal Procedure notice of the first date of the main hearing will be able to be delivered to a person appointed as the postal representative other than the accused, which was previously unacceptable. The direction of changes chosen by the legislator is a manifestation of further decline of the defendant’s right to personal participation in the trial, which undermines the standard of a fair trial and, in the longer term, may threaten effective cooperation between Poland and other EU Member States in criminal matters, including the execution of EAWs.
Download file

Article file

Bibliography

1.Badowiec R., Prawo oskarżonego do kontaktu z obrońcą podczas posiedzenia aresztowego i rozprawy prowadzonych zdalnie, „Prawo i Więź” 2023, nr 1, s. 148–162.
2.Brzezowski Ł., Obecność oskarżonego na rozprawie głównej – ocena regulacji po nowelizacji z 19.07.2019 r., „Przegląd Sądowy” 2020, nr 6, s. 82–96.
3.Brzezowski Ł., Udział prokuratora w rozprawie i posiedzeniu zdalnym, „Prokuratura i Prawo” 2021, nr 3, s. 33–48.
4.Chołodecki M., w: M. Chołodecki, A. Piszcz, T. Skoczny (red.), Prawo pocztowe. Komentarz, Warszawa 2018.
5.Drajewicz D., Czasowe usunięcie oskarżonego z sali rozpraw w postępowaniu karnym, „Przegląd Sądowy” 2014, nr 7–8, s. 125–131.
6.Grubalska A., Rozprawa zdalna na gruncie art. 374 Kodeksu postępowania karnego, „Roczniki Administracji i Prawa” 2021, z. 3, s. 99–109.
7.Hermeliński W., Nita-Światłowska B., Orzekanie pod nieobecność oskarżonego a gwarancje wynikające z przepisów rangi ponadustawowej, „Palestra” 2019, nr 9, s. 14–33.
8.Klejnowska M., Przesłanki opuszczenia sali sądowej przez oskarżonego na podstawie art. 390 k.p.k. w świetle nowelizacji z dnia 7 lipca 2023 r. ze szczególnym uwzględnieniem popełnionego przestępstwa, w: J. Piskorski, M. Paszko, M. Błaszczak (red.), Wierna Polsce. Księga jubileuszowa w 100. rocznicę urodzin Pani Profesor Krystyny Paluszyńskiej- Daszkiewicz, Łódź 2024, s. 337–366.
9.Kulesza C., Rozprawa zdalna oraz zdalne posiedzenie aresztowe w świetle konwencyjnego standardu praw oskarżonego, „Białostockie Studia Prawnicze” 2021, nr 3, s. 205–221.
10.Lach A., Realizacja prawa do obrony w związku z przesłuchaniem oraz udziałem na odległość w rozprawie i posiedzeniu aresztowym w świetle orzecznictwa ETPC, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2024, nr 2, s. 9–21.
11.Lach A., Klubińska M., Badowiec R., Conflicting interests of witnesses and defendants in a fair criminal trial – can a hearing by videoconference be the best instrument to reconcile them?, „Revista Brasileira de Direito Processual Penal” 2022, vol. 8, no. 3, s. 1157–1199.
12.Mroczkowski P., w: J. Dorosz-Kruczyński (red.), Prawo pocztowe. Komentarz, LEX/el. 2023.
13.Niemiec W., Doręczenia w polskim prawie karnym procesowym, Gdańsk 2019. Olszewski R., Małolepszy A., Exercise of the Right to Defence in Criminal Proceedings during the COVID-19 Pandemic with Particular Reference to the Relation Between the Accused and the Defence Counsel, „Białostockie Sudia Prawnicze” 2022, nr 2, s. 223–236.
14.Orzechowska A., Realizacja standardu „równości broni” na rozprawie głównej, „Przegląd Sądowy” 2023, nr 2, s. 65–81.
15.Ponikowski R., Zagrodnik J., w: J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2023. Stachowiak S., Rozprawa główna prowadzona pod nieobecność oskarżonego w polskim procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 1999, nr 4, s. 7–17.
16.Urbaniak M.J., Rozpoznawanie spraw pod nieobecność oskarżonego w polskim procesie karnym, Poznań–Kalisz 2003.
17.Żbikowska M., Przeprowadzenie postępowania dowodowego podczas usprawiedliwionej nieobecności oskarżonego lub jego obrońcy na rozprawie, „Przegląd Prawa i Administracji” 2020, t. 122, s. 345–363.