Colloquia Germanica Stetinensia

Previously: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Colloquia Germanica Stetinensia


ISSN: 2450-8543    eISSN: 2353-317X    OAI    DOI: 10.18276/cgs.2025.34-09
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Issue archive / nr 34
Zusammengesetzte Wörter im deutsch-polnisch-tschechischen Sprachdreieck
(Compound words in the German-Polish-Czech language triangle)

Authors: Christian Jakob Altmann ORCID
Uniwersytet Śląski
Keywords: compound words Herta Müller Polish Czech translation occassionality
Whole issue publication date:2025-10-24
Page range:17 (165-181)
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 315

Abstract

This article examines the translatability of German compounds using the example of Herta Müller’s works into Polish and Czech. The linguistic world view of this writer is strongly characterized by the use of unusual metaphors and word images, which can be explained, among other things, by interferences from third languages. German compounds are characterized by their high productivity, their occasionality and their metaphorical potential, which makes them difficult to translate into other language systems. While both Polish and Czech tend to favor analytical structures, they differ significantly in their use of German compounds: Polish relies primarily on one-word expressions, which often results in semantic impoverishment or stylistic change. Czech, on the other hand, is structurally closer to German, relying more frequently on direct loan translations or its own compound words. These differences can be explained historically, in particular by the linguistic and cultural proximity of Czech to German as a result of centuries of contact. Exemplary translations – such as “Krepierstube” and “Fingerspitzengefühl” – are used to analyze how different strategies can lead to shifts in content or loss of meaning.
Download file

Article file

Bibliography

1.Albin, Christin. (2007). Sprachliche Kreativität und Aphasie: Eine Benennstudie zur Ad-hoc-Komposita-Bildung. Abschlussarbeit. Tagesklinik für kognitive Neurologie.
2.Bozděchová, Ivana; Wagner, Roland. (2017). KOMPOZITUM. In Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (Hrsg.), CzechEncy – Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/KOMPOZITUM.
3.Dudenredaktion. (o. D.). Bestie. In Duden online. https://www.duden.de/node/21396/revision/1367591.
4.Dudenredaktion. (o. D.). Krepieren. In Duden online. https://www.duden.de/node/149973/revision/1301227.
5.Ebner, Julia. (2021, 4. August). Kurz und die Klimakrisenleugner. Falter 31. https://www.falter.at/zeitung/20210804/kurz-und-die-klimakrisenleugner.
6.Fleischer, Wolfgang; Barz, Irmhild. (2012). Wortbildung der deutschen Gegenwartssprache (4. Aufl.). Walter de Gruyter.
7.Głowiński, Michał; Sławiński, Janusz et al. (Hrsg.). (2010). Słownik terminów literackich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
8.Handke, Kwiryna. (1976). Budowa morfologiczna i funkcje compositów polskich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
9.Hauser, Kryštof. (1978). Tvoření podstatných jmen v době Národního obrození. Univerzita J. E. Purkyně.
10.Havránek, Bohuslav (Hrsg.). (2011). Slovník spisovného jazyka českého. https://ssjc.ujc.cas.cz/.
11.Jeziorski, Jan. (1983). Substantivische Nominalkomposita des Deutschen und ihre polnischen Entsprechungen. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
12.Kurzowa, Zofia. (1976). Złożenia imienne we współczesnym języku polskim. PWN.
13.Langacker, Ronald. (2009). Gramatyka kognitywna (Tabakowska, E.; Buchta, M. et al., Übers.). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas. (Originalquelle veröffentlicht 1983).
14.Martincová, Olga. (2017). OKAZIONALISMUS. In Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (Hrsg.), CzechEncy – Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/OKAZIONALISMUS.
15.Müller, Herta. (2007). Herztier. Fischer Taschenbuch.
16.Müller, Herta. (2009a). Atemschaukel. Carl Hanser Verlag.
17.Müller, Herta. (2009b). Sercątko (Buras, A., Übers.). Wydawnictwo Czarne. (Originalquelle veröffentlicht 1994).
18.Müller, Herta. (2010). Huśtawka oddechu (Leszczyńska, K., Übers.). Wydawnictwo Czarne.
19.Müllerová, Herta. (2010). Rozhoupaný dech (Denemarková, R., Übers.). Mladá fronta. (Originalquelle veröffentlicht 2009).
20.Müllerová, Herta. (2011). Srdce bestie (Denemarková, R., Übers.). Mladá fronta. (Originalquelle veröffentlicht 1994).
21.Naumann, Bernd. (2000). Einführung in die Wortbildungslehre des Deutschen 3 (Germanistische Arbeitshefte 4.). Max Niemeyer Verlag.
22.Neitzsch, Peter. (2013, 03. Juni). RkReÜAÜG fliegt raus. In Tagesschau. https://www.tagesschau.de/schlusslicht/rekordbandwurmwort-ts-100.html.
23.Sapir, Edward. (1949). Culture, Language and Personality. University of California Press.
24.Słownik języka polskiego. (o. D.). Okazjonalizm. http://sjp.pl/okazjonalizm.
25.Szczepańska, Elżbieta. (1994). Uniwerbizacja w języku czeskim i polskim. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
26.Tabakowska, Elżbieta. (2001): Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. (Pokojska, A., Übers.). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
27.Universal-Lexikon Academic. (o. D.). Zusammenrückung. http://universal_lexikon.deacademic.com/137995/Zusammenrückung.
28.Whorf, Benjamin. (1984): Sprache, Denken, Wirklichkeit: Beiträge zur Metalinguistik und Sprachphilosophie (Krausser, P., Übers.). Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag. (Originalquelle veröffentlicht 1956)
29.„Willkommenskultur landet im Duden“. (2017, 07. August). Zeit Online. https://www.zeit.de/kultur/2017-08/neuauflage-duden-neue-woerter-postfaktisch-fluechtlingskrise.