Colloquia Germanica Stetinensia

Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Colloquia Germanica Stetinensia


ISSN: 2450-8543    eISSN: 2353-317X    OAI    DOI: 10.18276/cgs.2025.34-09
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Lista wydań / nr 34
Zusammengesetzte Wörter im deutsch-polnisch-tschechischen Sprachdreieck
(Wyrazy złożone w niemiecko-polsko-czeskim trójkącie językowym)

Autorzy: Christian Jakob Altmann ORCID
Uniwersytet Śląski
Słowa kluczowe: wyrazy złożone Herta Müller język polski język czeski przekład okazjonalność
Data publikacji całości:2025-10-24
Liczba stron:17 (165-181)
Cited-by (Crossref) ?:
Liczba pobrań ?: 315

Abstrakt

Artykuł analizuje przekładalność niemieckich wyrazów złożonych na przykładzie utworów Herty Müller na języki polski i czeski. Językowy obraz świata niemieckiej autorki jest silnie nacechowany użyciem nietypowych metafor i wyrazów, które można wyjaśnić między innymi interferencjami z języków trzecich. Niemieckie wyrazy złożone charakteryzują się wysoką produktywnością, okazjonalnością i potencjałem metaforycznym, co utrudnia ich tłumaczenie na inne systemy językowe. Podczas gdy zarówno polski, jak i czeski mają tendencję do faworyzowania struktur analitycznych, różnią się one znacznie w użyciu niemieckich wyrazów złożonych: Język polski opiera się przede wszystkim na uniwerbizacji, co często skutkuje zubożeniem semantycznym lub zmianą stylistyki. Z kolei język czeski jest strukturalnie bliższy niemieckiemu, częściej opierając się na kalkach lub własnych złożeniach. Różnice te można wyjaśnić historycznie, w szczególności językową i kulturową bliskością języka czeskiego do niemieckiego w wyniku wielowiekowych kontaktów. Przykładowe tłumaczenia – takie jak terminy „Krepierstube” i „Fingerspitzengefühl” – pokazują, w jaki sposób różne strategie mogą prowadzić do zmian semantycznych.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Albin, Christin. (2007). Sprachliche Kreativität und Aphasie: Eine Benennstudie zur Ad-hoc-Komposita-Bildung. Abschlussarbeit. Tagesklinik für kognitive Neurologie.
2.Bozděchová, Ivana; Wagner, Roland. (2017). KOMPOZITUM. In Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (Hrsg.), CzechEncy – Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/KOMPOZITUM.
3.Dudenredaktion. (o. D.). Bestie. In Duden online. https://www.duden.de/node/21396/revision/1367591.
4.Dudenredaktion. (o. D.). Krepieren. In Duden online. https://www.duden.de/node/149973/revision/1301227.
5.Ebner, Julia. (2021, 4. August). Kurz und die Klimakrisenleugner. Falter 31. https://www.falter.at/zeitung/20210804/kurz-und-die-klimakrisenleugner.
6.Fleischer, Wolfgang; Barz, Irmhild. (2012). Wortbildung der deutschen Gegenwartssprache (4. Aufl.). Walter de Gruyter.
7.Głowiński, Michał; Sławiński, Janusz et al. (Hrsg.). (2010). Słownik terminów literackich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
8.Handke, Kwiryna. (1976). Budowa morfologiczna i funkcje compositów polskich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
9.Hauser, Kryštof. (1978). Tvoření podstatných jmen v době Národního obrození. Univerzita J. E. Purkyně.
10.Havránek, Bohuslav (Hrsg.). (2011). Slovník spisovného jazyka českého. https://ssjc.ujc.cas.cz/.
11.Jeziorski, Jan. (1983). Substantivische Nominalkomposita des Deutschen und ihre polnischen Entsprechungen. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
12.Kurzowa, Zofia. (1976). Złożenia imienne we współczesnym języku polskim. PWN.
13.Langacker, Ronald. (2009). Gramatyka kognitywna (Tabakowska, E.; Buchta, M. et al., Übers.). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas. (Originalquelle veröffentlicht 1983).
14.Martincová, Olga. (2017). OKAZIONALISMUS. In Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (Hrsg.), CzechEncy – Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/OKAZIONALISMUS.
15.Müller, Herta. (2007). Herztier. Fischer Taschenbuch.
16.Müller, Herta. (2009a). Atemschaukel. Carl Hanser Verlag.
17.Müller, Herta. (2009b). Sercątko (Buras, A., Übers.). Wydawnictwo Czarne. (Originalquelle veröffentlicht 1994).
18.Müller, Herta. (2010). Huśtawka oddechu (Leszczyńska, K., Übers.). Wydawnictwo Czarne.
19.Müllerová, Herta. (2010). Rozhoupaný dech (Denemarková, R., Übers.). Mladá fronta. (Originalquelle veröffentlicht 2009).
20.Müllerová, Herta. (2011). Srdce bestie (Denemarková, R., Übers.). Mladá fronta. (Originalquelle veröffentlicht 1994).
21.Naumann, Bernd. (2000). Einführung in die Wortbildungslehre des Deutschen 3 (Germanistische Arbeitshefte 4.). Max Niemeyer Verlag.
22.Neitzsch, Peter. (2013, 03. Juni). RkReÜAÜG fliegt raus. In Tagesschau. https://www.tagesschau.de/schlusslicht/rekordbandwurmwort-ts-100.html.
23.Sapir, Edward. (1949). Culture, Language and Personality. University of California Press.
24.Słownik języka polskiego. (o. D.). Okazjonalizm. http://sjp.pl/okazjonalizm.
25.Szczepańska, Elżbieta. (1994). Uniwerbizacja w języku czeskim i polskim. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
26.Tabakowska, Elżbieta. (2001): Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. (Pokojska, A., Übers.). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
27.Universal-Lexikon Academic. (o. D.). Zusammenrückung. http://universal_lexikon.deacademic.com/137995/Zusammenrückung.
28.Whorf, Benjamin. (1984): Sprache, Denken, Wirklichkeit: Beiträge zur Metalinguistik und Sprachphilosophie (Krausser, P., Übers.). Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag. (Originalquelle veröffentlicht 1956)
29.„Willkommenskultur landet im Duden“. (2017, 07. August). Zeit Online. https://www.zeit.de/kultur/2017-08/neuauflage-duden-neue-woerter-postfaktisch-fluechtlingskrise.