Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-26
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Lista wydań / t. 24, 2025
Strach, niepokój i rozpacz – przekonania i wątpliwości bohaterów „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej. Fragmenty analizy semantycznej

Autorzy: Agnieszka Zatorska ORCID
Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Katedra Filologii Słowiańskiej
Słowa kluczowe: leksyka emocji i sądu konstrukcje analityczne experiencer
Data publikacji całości:2026-02
Liczba stron:12 (417-428)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Artykuł dotyczy kilku rzeczowników (strach, niepokój, rozpacz, przekonanie, wątpliwość) i konstrukcji analitycznych. Materiał wyekscerpowano z partii narratorskich i dialogowych „Nocy i dni” M. Dąbrowskiej. Badaniem objęto 423 frazy. Metodologicznie artykuł czerpie z semantyki leksykalnej, składni semantycznej i stylistyki. W artykule skoncentrowano się na semantyce i strukturze konstrukcji analitycznych, przede wszystkim na zwrotach werbo-nominalnych. Kategorie semantyczne są wprowadzane przez określone werbalizatory. Poświadczona została m. in. inchoatywność (np. dojść do przekonania, wpaść w rozpacz), intensywność (umacniać się w przekonaniu), gradualność (nabierać przekonania) również kauzatywność (budzić wątpliwości). Artykuł poświęcono orzeczeniom peryfrastycznym. Analityczne konstrukcje metaforyczne zostały omówione w wyodrębnionej części opracowania. Immanenty składnik struktur z predykatami emocjonalnymi i intelektualnymi to argument x o semantycznej roli experiencera. Jednym z zadań analizy ukazanej w artykule było zidentyfikowanie powieściowych postaci w roli experiencera przy omawianych konstrukcjach. Są nimi często Barbara, Bogumił, Agnieszka i inne postaci utworu.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bańko, Mirosław (red.). Inny słownik języka polskiego, t. 1–2, Wyd. II, Warszawa: PWN, 2014.
2.Danielewiczowa, Magdalena. Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. Warszawa: UW Katedra Lingwistyki Formalnej, 2002.
3.Dąbrowska, Maria. Noce i dnie. T. I–II, III–IV, BN Wrocław: Ossolineum, 2023
4.Głębicka, Ewa. Wstęp i opracowanie: M. Dąbrowska, Noce i dnie. T. I–II, III–IV, BN Wrocław: Ossolineum, 2023, s. V–CLXXXII.
5.Jędrzejko, Ewa (red.), Loewe, Iwona, Żmigrodzki, Piotr. Słownik polskich zwrotów werbo-nominalnych. Zeszyt próbny. Warszawa: Energeia, 1998.
6.Józefacka, Maria. Konstrukcje metaforyczne u Dąbrowskiej, w: Pięćdziesiąt lat twórczości Marii Dąbrowskiej. Referaty i materiały sesji naukowej, pod red. E. Korzeniewskiej, Warszawa: PIW, 1963.
7.Józefacka, Maria. „Konstrukcje metaforyczne w nowelistyce Marii Dąbrowskiej. Wybrane zagadnienia”, Roczniki Humanistyczne t. XV, z. 1 (1967), 113–127.
8.Karaś, Agnieszka, „Językowa konceptualizacja uczuć z grupy STRACHU na podstawie konstrukcji werbo-nominalnych”, Poradnik Językowy 2003, z. 4, 27–35.
9.Kiklewicz, Aleksander. „Metafora w strukturze kategorii pojęciowej (na materiale językowej konceptualizacji strachu)”, Poradnik Językowy 2005, z. 2, 7–25.
10.Kiklewicz, Aleksander, Korytkowska, Małgorzata, Mazurkiewicz–Sułkowska, Julia, Zatorska, Agnieszka. Zintegrowany opis semantyczno-syntaktyczny czasowników bułgarskich, polskich i rosyjskich (VERBA COGITANDI I VERBA SENTIENDI), Część I,II1, II2. red. nauk. M. Korytkowska, seria Slavica, Warszawa: Wydawnictwo IS PAN (SOW), 2019.
11.Lakoff George, Johnson Mark. Metafory w naszym życiu. przeł. T. Krzeszowski, Warszawa: PIW, 1988.
12.Loewe, Iwona. Konstrukcje analityczne w poezji Młodej Polski. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
13.Maliszewska, Agnieszka. „O problemie kryteriów klasyfikacyjnych predykatorów mentalnych”, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, tom XLVI, (2001), 91–134.
14.Maliszewska, Agnieszka. „Wybrane właściwości analitycznych predykatorów mentalnych”, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, tom XLVII (2002), 79–87.
15.Nowakowska–Kempna, Iwona. Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1986.
16.Nowakowska–Kempna, Iwona. Konceptualizacja uczuć w języku polskim, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna. Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, 1995.
17.Samborska–Kukuć, Dorota. „Lubić to, czego nie ma”. Pani Barbara Niechcicowa – studium rozczarowania. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica nr 3 (49) 2018, 265–281.
18.Słoboda, Jolanta. Leksykalno-semantyczne wyznaczniki letnich pejzaży wiejskich w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 14 (2015), s. 333–345.
19.Słoboda, Jolanta. Leksykalno-semantyczne wyznaczniki wiosennych pejzaży wiejskich w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 15 (2016), s. 115–125.
20.Ulitzka, Ewa. „Polskie werbo-nominalne konstrukcje analityczne oznaczające pozytywne stany emocjonalne (z rzeczownikami RADOŚĆ, WESOŁOŚĆ, UCIECHA, EUFORIA, ZADOWOLENIE, SZCZĘŚCIE)”, Roczniki Humanistyczne LII, 6, 2004, 113–148.
21.Woźniak, Ewa. „Wpadać w rozpacz. Obrazowanie a zmiana znaczenia wyrazu”, Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny 11 (2012), 221–231.
22.Zatorska, Agnieszka. Z problemów tłumaczenia predykatywnych wyrażeń uczuć w słoweńskim przekładzie „Bez dogmatu” Henryka Sienkiewicza, w: J. L. Banasiak, A. Kiklewicz, J. Mazurkiewicz–Sułkowska (red.). Języki słowiańskie dziś: W kręgu kategorii, struktur i procesów. Warszawa–Łódź: Instytut Slawistyki PAN, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021, 367–386.
23.Zatorska, Agnieszka. „ „Zdawać się, zdać się” [to seem, to purport (imperf./perf.)] and „wydawać się, wydać się” [to appear, to seem (imperf./perf.)] in „The Doll” by Bolesław Prus. A syntactic, semantic, and functional analysis”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica t. 57 Język a wspólnota, 57, 2023, 201–220.
24.Żmigrodzki, Piotr. Właściwości składniowe analitycznych konstrukcji werbo-nominalnych w języku polskim. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.