Acta Iuris Stetinensis

Previously: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze


ISSN: 2083-4373    eISSN: 2545-3181    OAI    DOI: 10.18276/ais.2025.56-05
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Issue archive / 5/2025 (56)
Między efektywnością i szybkością procesu karnego a gwarancyjnym charakterem norm procesowych. Proces karny w perspektywie kryzysu uznawalności
(Between the efficiency and speed of the criminal process and the guarantee character of procedural norms)

Authors: Piotr Kardas ORCID
Uniwersytet Jagielloński
Whole issue publication date:2025
Page range:70 (81-150)
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 352

Abstract

The analysis conducted in this study is devoted to the issue of the tension occurring in the criminal process between solutions serving the implementation of the guarantee rights of the parties to the proceedings and regulations aimed at ensuring the efficiency of the criminal process. Viewing the contemporary criminal trial in the perspective of the crisis of recognition and debates concerning the scope of courts' competences in a constitutional democracy, the assumption was made that the proper arrangement of relations between elements serving the efficiency of the criminal trial and guarantee solutions is of key importance. Taking the assumption of the mixed character of the Polish criminal process as a starting point, an attempt was made to determine to what extent the social disapproval of the functioning of the criminal justice system is due to a proactive approach of the procedural authorities, including the court, prioritising the efficiency of the criminal process, and to what extent it is due to a possible excess of guarantee powers generating the risk of procedural obstruction. Analysing the problem thus approached, an attempt was made to take into account the obligations incumbent on the Polish legislator to introduce into the system of criminal law regulations implementing the requirements stemming from the EU law and the ECHR. In the search for an adequate balance between effectiveness and guaranteeiveness, it was considered important to consider supplementing the catalogue of codified procedural rules. Assuming that procedural principles perform to a certain extent a performative function, serve to express the axiology of the criminal trial, have the character of statutory interpretative and conflict directives, it was considered that supplementing the catalogue of statutory principles may serve the interpretative reconstruction of the approach to a number of procedural institutions. The changes in the model of pre-trial proceedings, strengthening of the principle of the court performing the function of an impartial arbiter supervising the correctness of implementation of procedural activities by the parties at the exploratory stage, proper distribution of duties at the appeal stage. At the same time, achieving these changes does not require introducing additional modifications in the scope of individual procedural institutions. Such an approach justifies the proposal for codification of the following principles: adversarial, impartiality, directness, burden of proof, duty to prove, division of procedural functions, equality of arms. In addition to the proposal to introduce the above-mentioned, hitherto uncodified guiding principles of the criminal trial into the Code of Criminal Procedure, the study presents comments concerning the modification of the statutory formulation of the principle of the right to defence. Taking as a starting point the proposal to modify Article 71 § 1 of the Code of Criminal Procedure in the sphere concerning the prerequisites for recognising a person ‘as a suspect’, it was attempted to show that basing the modification of the prerequisites for updating the right to defence in a criminal trial on this assumption is not fully sufficient. It was pointed out that it does not cover, in particular, cases where the prosecution is the consequence of an erroneous assessment by the procedural authority, devoid of grounds in the form of an evidentially justified presumption that a person has committed an offence. In such cases, there are no grounds for considering that person ‘as a suspect’ at the same time as it is justified to guarantee the person's right of defence. which in this case serves the fundamental purpose of the criminal process, that an innocent person should not be held liable. Consequently, a proposal has been made to supplement the amendment of Article 71 § 1 of the Code of Criminal Procedure. by modifying the content of Article 6 of the Code of Criminal Procedure. The issue of statutory prerequisites determining the right of defence in habeas corpus proceedings was also analysed. Recognising the deficiencies of the practice of applying the law, a proposal was put forward to fundamentally modify the model of proceedings for the application or extension of temporary custody. The proposal includes limiting the materials submitted to the court together with the application for the application or extension of the pre-trial detention only to the evidence indicated in the application as its grounds and justification. The above is supplemented by a statutory obligation for the prosecutor to forward the motion together with the evidence on which it is based to the suspect and defence counsel at the same time. Both solutions should serve to speed up this incidental proceeding and increase the influence of the parties on its course. Finally, an analysis is presented of the postulates for the introduction into the Code of Criminal Procedure of a basis for a spontaneous judicial review of the order to present charges. Assessing the above proposal in the light of the already existing scope of non-self-restraint control of the correctness of the decision to present charges by the court in incidental proceedings, the possible benefits of such a solution were pointed out. The consequences connected with its introduction were also indicated, which may affect the implementation of the principle of speedy proceedings, increased risk of procedural obstruction, influence of the court on the manner of evaluation in preparatory proceedings and, finally, additional burden on courts in respect of activities of the court in preparatory proceedings, which are already troublesome from the perspective of organisation and efficiency of proceedings.
Download file

Article file

Bibliography

1.1. Andrzejewska M., Andrzejewski M., Rzetelność polskiego procesu karnego. Dubitare necesse est, w: W pogoni za rzetelnym procesem karnym. Księga dedykowana Profesorowi Stanisławowi Waltosiowi, red. D. Szumiło-Kulczycka, Warszawa 2022.
2.2. Barącz M., Pojęcie i cechy uczciwego procesu karnego, PiP 1991, Nr 12.
3.3. Bielski M., Model prokonstytucyjnej wykładni przepisów regulujących stosowanie środków zapobiegawczych z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, w: Norma postepowania karnego. Sędzia wobec zmian prawa karnego procesowego, red. J. Skorupka, K. leżak, Kraków 2018.
4.4. Bowie N., Renan D., The Supreme Court Has Grown Too Powerful. Congress Must Intervene, NYT 11.10.2024, Opinion.
5.5. Cieślak M., Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 255 i n.; S. Waltosia, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2003.
6.6. Czarny P., Trybunał Konstytucyjny a wykładnia ustaw w zgodzie z Konstytucją, w: Polska kultura prawna a proces integracji europejskiej, red. S. Wronkowska, Kraków 2005.
7.7. Dąbrowska-Kardas M., Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu karnego, Warszawa 2012.
8.8. Farmer L., Making the Modern Criminal Law: Criminalization and Cilil Order, Oxford 2016.
9.9. Giezek J., Kardas P., Optymalny model procesu karnego w kontekście zasady prawdy (materialnej), Prok. i Pr. 2024, Nr 7-8.
10.10. Gutowski M., Kardas P., Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017.
11.11. Grzegorczyk P., Weitz K., w: Konstytucja RP. Komentarz. T. I, Art. 1-86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
12.12. Hirsch R., Towards Juristocracy: The Orgins and Consequences of the New Constitutionalism, Harvard University Press, Cambridge 2004.
13.13. Hofmański P., Kardas P., O systemie prawa karnego procesowego, w: System Prawa Karnego Procesowego. Zagadnienia ogólne. Tom I. cz. 1, red. P. Hofmański, Warszawa 2013.
14.14. Hofmański P., w: System Prawa Karnego Procesowego. Zasady Procesu Karnego. Tom III. Cz. 1, red. P. Wiliński, Warszawa 2014.
15.15. Jasiński W., Upraszczanie procesu karnego a strasburski standard jego rzetelności. Uwagi na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w: Funkcje procesu karnego. Księga jubileuszowa Profesora Janusza Tylmana, red. T. Grzegorczyk, Warszawa 2011.
16.16. Kardas P., Czy filozoficzne koncepcje prawdy mogą okazać się przydatne w analizach teoretycznych w prawie karnym? w: Ad quem. Księga jubileuszowa z okazji 70. Urodzin Profesora Jerzego Zajadło, red. K. Sykuna, K. Zajdler, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego - Wolters Kluwer Gdańsk-Warszawa 2024.
17.17. Kardas P., Determinanty ciężaru dowodu i ciężaru (obowiązku) dowodzenia w procesie karnym, w: Ciężar dowodu i obowiązek dowodzenia w procesie karnym, red. W. Jasiński, J. Skorupka, Warszawa 2017.
18.18. Kardas P., Garść refleksji o standardzie rzetelnego procesu w kontekście zasady prawdy materialnej oraz konstrukcji czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym [w:] „Rzetelny proces karny. Materiały z Konferencji naukowej. Trzebieszowice 17-19 września 2009 r., red. J. Skorupka, W. Jasiński, Warszawa 2010.
19.19. Kardas P., Kilka uwag o normatywnych wyznacznikach procesu karnego w państwie praworządnym, w: Fundamenty nowego procesu karnego, red. J. Skorupka, D. Czerwińska (w druku).
20.20. Kardas P., Kilka uwag o wykładniczych możliwościach zapobiegania przypadkom „naginania prawa” przez organy procesowe na przykładzie prawa do milczenia oraz kontaktu z obrońcą, w: Pro dignitate legis et maiestate iustitiae. Księga Jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Witolda Kuleszy, red. A. Liszewska, J. Kulesza, Łódź 2020.
21.21. Kardas P., Konsensualna czy konfliktowa wizja struktury społecznej. Kilka uwag o funkcjach współczesnego prawa karnego w perspektywie dylematu ochrony wartości albo zarządzenia przez represję, CzPKiNP 2023, Nr 2.
22.22. Kardas P., Nieprzecka A., Model delegowania sędziów przez Ministra Sprawiedliwości w świetle art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Europejski Przegląd Sądowy 2023, Nr 10.
23.23. Kardas P., O sposobach rozwiązywania kolizji norm postępowania karnego z Konstytucją RP, prawem Unii Europejskiej oraz umowami międzynarodowymi, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
24.24. Kardas P., O związkach między populizmem penalnym a autorytarnym procesem karnym, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
25.25. Kardas P., Problem tymczasowego aresztowania na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki, Warszawa 2024.
26.26. Kardas P., Zasada prawdy materialnej w perspektywie korespondencyjnej, koherencyjnej, pragmatycznej i konsensualnej teorii prawdy. Kilka uwag na tle propozycji nowego ujęcia przepisów dotyczących postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji oraz postępowania dowodowego w toku postępowania przygotowawczego [w:] Kontradyktoryjność w polskim procesie karnym, red. P. Wiliński, Warszawa 2013.
27.27. Kardas P., Kardas A., Zasada równości w prawie karnym. Zarys problematyki, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 2019, Nr 1.
28.28. Królikowski M., Powinności w czasie kryzysu uznawalności orzeczeń sądu, w: Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
29.29. Królikowski M., Sprawiedliwość karania w społeczeństwa liberalnych. Zasada proporcjonalności, Warszawa 2004.
30.30. Królikowski M., Wynaturzenia prawa karnego a potrzeba mechanizmów redukcji odpowiedzialności karnej, w: Mechanizmy redukcyjne w prawie karnym. red. J. Giezek, P. Kardas, Warszawa 2024 (w druku),
31.31. Kuczyńska H., Analiza porównawcza modelu rozprawy głównej. Między kontradyktoryjnością a inkwizycyjnością, Warszawa 2022.
32.32. Kuczyńska H., Autorytarny proces karny – cechy konstytutywne i próba definicji, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
33.33. Kuczyńska H., Wiliński P., Rogacka-Rzewnicka M. Steinborn S, Zagrodnik J., Giezek J. i Czerwińska D. zamieszczone w zbiorze „Fundamenty nowego procesu karnego”, red. J. Skorupka, D. Czerwińska (w druku).
34.34. Kuczyńska H., Udział stron w rozpoznaniu sprawy, w: Fundamenty nowego procesu karnego. red. J. Skorupka, D. Czerwińska (w druku).
35.35. Lach A., Dyrektywy wymiaru kary a koncepcja pozytywnych obowiązków państwa, w: Współczesne oblicze prawa karnego, prawa wykroczeń, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Violetcie Konarskiej-Wrzosek, red. J. Bojarski, N. Daśko, J. Lachowski, T. Oczkowski, A. Ziółkowska, Warszawa 2023.
36.36. Lacey N., In Search of Criminal Responsibility, Oxford 2016;
37.37. Leżak K. J., Sędzia wobec nowego prawa karnego procesowego, Norma postepowania karnego. Sędzia wobec zmian prawa karnego procesowego, red. J. Skorupka, K. leżak, Kraków 2018.
38.38. Matras J., Przebieg postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania po zmianach wprowadzonych w kodeksie postępowania karnego od dnia 1 lipca 2015 r., w: Środki przymusu w znowelizowanej procedurze karnej, red. A. Lach, Toruń 2016.
39.39. Poklewski-Koziełł K., Due proces of law, w: Instytucje i doktryny prawnopolityczne Stanów Zjednoczonych Ameryki, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974.
40.40. Sakowicz A., Prawo do milczenia w polskim procesie karnym, Białystok 2019.
41.41. Sunstein C., Imcompletely theorized agreements in constitutional law, Social Research 2007, vol. 74, Nr 1.
42.42. Skorupki J., Ciężar dowodu i ciężar dowodzenia w procesie karnym, w: Funkcje procesu karnego. Księga jubileuszowa Profesora Janusza Tylmana, red. T. Grzegorczyk, Warszawa 2011.
43.43. Skorupka J., Instrumentalizacja zasady prawdy materialnej w procesie karnym, w: Norma postepowania karnego. Sędzia wobec zmian prawa karnego procesowego, red. J. Skorupka, K. leżak, Kraków 2018.
44.44. Skorupka J., O sprawiedliwości procesu karnego, Warszawa 2013.
45.45. Skowron A., Rzetelny proces karny w ujęciu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Prok. i Pr. 2017, Nr 11.
46.46. Skrętowicz E., Z problematyki rzetelnego procesu karnego, w: Rzetelny proces karny. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, red. J. Skorupka, Warszawa 2009.
47.47. Soniewicka M., Emocje a prawo, Warszawa 2024.
48.48. Sroka P., w: Konstytucja RP. Komentarz. T. I, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016,
49.49. Steinborn S., Skierowanie ścigania przeciwko osobie, w: Fundamenty nowego procesu karnego. red. J. Skorupka, D. Czerwińska (w druku).
50.50. Tuleja P., Wykładnia prokonstytucyjna norm karno-procesowych, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
51.51. Waldorn J., The core of the case against judicial review, Yale Law Review 2006, vol. 6.
52.52. Waltoś S., Proces karny. zarys systemu. Wydanie siódme. Zmienione i poprawione, Warszawa 2003.
53.53. Waltoś S., Hofmański P., Proces karny. Zarys systemu, wydanie szesnaste, Warszawa 2023.
54.54. Wąsek-Wiaderek M., Zasada równości stron w polskim procesie karnym w perspektywie prawnoporównawczej, Kraków.
55.55. Wellman F. L., The Art of Cross Examination, Warszawa 2019.
56.56. Wiliński P., Materialny ciężar dowodu winy oskarżonego – przyczynek do rozważań, w: Państwo prawa i prawo karne. Księga Jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, red. P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel, Warszawa 2012.
57.57. Wiliński P., Nadużycie uprawnień przez prokuratora i sędziego w procesie karnym, Warszawa 2023.
58.58. Wiliński P., w: System Prawa Procesowego. Tom. III. Cz. 1. red. P. Wiliński, Warszawa 2014.
59.59. Wiliński P., w: System Prawa Karnego Procesowego. Zasady Procesu Karnego. Tom III. Cz. 2, red. P. Wiliński, Warszawa 2014.
60.60. Wiliński P., Zarys teorii konfliktu w prawie karnym, Warszawa 2020.
61.61. Wiliński P., Nadużycie uprawnień przez prokuratora i sędziego w procesie karnym, Warszawa 2023.
62.62. Wiliński P., Zasada prawa do obrony w polskim procesie karnym, Kraków 2006.
63.63. Wróbel P., Istota rzetelnego procesu a sprawiedliwość proceduralna, Progress. Journal of Young Researchers 2019, Nr 6.
64.64. Wróbel W., Prawo karne a standardy konstytucyjne, w: Aktualne problemy i perspektywy prawa karnego, red. M. Mozgawa, P. Poniatowski, K. Wala, Warszawa 2022, s. 13 i n
65.65. Żbikowska M., Interpretacyjna rola zasad procesowych w kształtowaniu treści norm postępowania karnego, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.