Acta Iuris Stetinensis

Wcześniej: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze


ISSN: 2083-4373     eISSN: 2545-3181    OAI    DOI: 10.18276/ais.2025.55-06
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 4/2025 (55)
The Presidential pardon in Lithuania and Poland: comparative analysis
(Prawo łaski prezydenckiej na Litwie i w Polsce: analiza porównawcza)

Autorzy: Justyna Levon ORCID
Faculty of Law, Vilnius University

Gintaras Švedas ORCID
Faculty of Law, Vilnius University
Słowa kluczowe: prawo łaski polityka karna Polska Litwa
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:30 (93-122)
Cited-by (Crossref) ?:
Liczba pobrań ?: 77

Abstrakt

W artykule przedstawiono i porównano pojęcie ułaskawienia oraz zakres i granice jego stosowania na Litwie i w Polsce. Ponadto przeanalizowano regulację procesu udzielania ułaskawienia i jego cechy na Litwie i w Polsce, wskazano kompetencje Komisji ds. Ułaskawień na Litwie, a także kompetencje innych instytucji państwowych (np. Prokuratora Generalnego, sądów) w Polsce w procesie udzielania ułaskawienia przez głowy państw – prezydentów. Ponadto w artykule omówiono znaczenie instytucji ułaskawienia dla polityki karnej obu panstw. Aby osiągnąć cele artykułu, wykorzystano następujące metody badań prawnych: analizę prawną oraz analizę systemowo-porównawczą. Autorzy doszli do wniosku, że w obu krajach ułaskawienie jest analizowane głównie w prawie karnym (karnym procesowym) i prawie konstytucyjnym. Zwykle jest ono opisywane jako instytucja o charakterze wyjątkowym, instrument mający na celu pomoc w realizacji zasad humanizmu i sprawiedliwości. Z drugiej strony Litwa i Polska wprowadziły różne modele postępowania ułaskawieniowego. Pomimo różnych procedur w obu krajach w każdym przypadku tylko prezydent decyduje o ułaskawieniu. W obu krajach ułaskawienie jest rozumiane jako część państwowej polityki karnej. Jednak statystyki stosowania ułaskawienia w obu państwach potwierdziły jedynie wyłączność tej instytucji i jej niewielki wpływ na politykę karną państw.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Abramavičius A. et al., Baudžiamoji teisė. Bendroji dalis, Vilnius 2001.
2.Adamus R., Prawo łaski, skąd się wzięło, jak je stosowano na ziemiach polskich i co dziś może zrobić prezydent – analiza profesora prawa, 2024, wyborcza.pl, https://wyborcza.pl/7,162657,30593846,prawo-laski-skad-sie-wzielo-jak-je-stosowano-na-ziemiach--polskich.html.
3.Andriulis V., Mockevičius R., Valeckaitė V. (eds.), Lietuvos valstybės teisės aktai (Registe of Legal Acts) 1918.02.16–1940.06.15, Vilnius 1996.
4.Arifi B., The Legal Reasoning of the President’s Right to Issue Pardons, “SEEU Review” 2017, Vol. 2, No. 2, pp. 32–61.
5.Baranskaitė A., Amnestijos ir malonės institutai baudžiamojo teisinio poveikio priemonių sistemoje pagal dabar galiojantį ir naująjį Lietuvos Respublikos baudžiamuosius kodeksus, “Teisė” 2001, Vol. 41, pp. 7–18.
6.Barkow M.E., Osler M., Clemency, “Annual Review of Criminology” 2024, Vol. 7, pp. 311–327.
7.Brodowski L., Ustrojowy charakter prawa łaski i amnestii w kontekście instytucji ekstradycji, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, No. 3, pp. 75–89.
8.D. Grybauskaitę dėl malonės suklaidinusios teisininkės išėjo iš darbo Prezidentūroje, 2013, BNS, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/d-grybauskaite-del-malones-suklaid inusios-teisininkes-isejo-is-darbo-prezidenturoje-n755587.
9.Foster M.A., Presidential Pardons: Overview and Selected Legal Issues, “Congressional Research Service” 2020, https://www.congress.gov/crs-product/R46179.
10.Freed D.J., Chanenson S.L., Pardon Power and Sentencing Policy, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4, pp. 119–124, https://www.jstor.org/stable/10.1525/fsr.2000.13.3-4.119?seq=1.
11.Kardas P., Giezek J., Konstytucyjne podstawy prezydenckiego prawa łaski a możliwość stosowania tzw. abolicji indywidualnej, “Palestra” 2016, No. 1/2, pp. 21–39.
12.Kędzierski J., Prawo łaski a tzw. abolicja indywidualna – rozważania pro publico bono, “Palestra” 2016, No. 1/2, pp. 4–45.
13.Kobil D.T., Should Clemency Decisions be Subject to a Reasons Requirement?, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4, pp. 150–153.
14.Kusik P., International Media Coverage of Domestic Legal News: The Case of the Dispute over the Presidential Pardon Power in Poland, “International Journal for the Semiotics of Law – Revue Internationale de Sémiotique Juridique” 2024, Vol. 37, pp. 2433–2463.
15.Lithuania amends law allowing review of life sentences, 07.06.2019, CoE, https://www.coe.int/en/web/execution/-/lithuania-amends-law-allowing-review-of-life-sentences.
16.Lithuanian Prison Service Annual Reports 2018–2024, https://kalejimai.lrv.lt/lt/administracine-informacija/ataskaitos/metu/.
17.Marek A., Prawo karne. 8th edition, Warsaw 2007.
18.Meyer B., Stanford’s Bernie Meyler on Presidential Pardons: The History, the Controversy, and the Realities. Q&A with Professors Richard Thompson Ford and Pam Karlan, 18.12.2024, SLS, https://law.stanford.edu/2024/12/18/stanfords-bernie-meyler-onpresidential-pardons-the-history-the-controversy-and-the-realities/.
19.Ndamungu I.O., The Paradox of the Presidential Power of Pardon: Tanzania, “Perspective.
20.International Journal of Scientific and Research Publications” 2020, Vol. 10, No. 9,pp. 196–216.
21.Nikartas S., Čepas A., Laisvės atėmimo iki gyvos galvos bausmė Lietuvoje (I): refleksija žmogaus teisių standartų kontekste, “Teisės problemos” 2014, Vol. 2, No. 84, pp. 5–25.
22.Novak A., Pascoe D., Executive Clemency During the Coronavirus Pandemic: A Global Anaysis of Law and Practice, “International Criminology” 2022, Vol. 2, pp. 84–97, https://link.springer.com/article/10.1007/s43576-022-00047-0.
23.O’Donnell I., For and Against Clemency, in: O’Donnell, Justice, Mercy, and Caprice: Clemency and the Death Penalty in Ireland, Oxford 2017, pp. 72–76.
24.Piesliakas V., Lietuvos baudžiamoji teisė. Pirmoji knyga. Antroji pataisyta laida, Vilnius 2009.
25.Pracki H., Funkcjonowanie prawa łaski w Polsce i innych krajach europejskich, Warsaw 2003.
26.Prezidentė suteikė malonę trims kaliniams, tarp jų ir nuteistam iki gyvos galvos, 2012, Balsas.lt, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/prezidente-suteike-malone-trims-kalin iams-tarp-ju-ir-nuteistam-iki-gyvos-galvos-n596975.
27.Radajewski M., Czy Prezydent RP może ułaskawić osobę nieskazaną prawomocnym wyrokiem sądu, Strefa Prawna Uniwersytetu SWPS, https://
28.web.swps.pl/strefa-prawa/artykuly/17103-czy-prezydent-rp-moze-ulaskawic-osobe-nieskazana-prawomocnym-wyrokiem-sadu#:~:text=Prawo%20%C5%82aski%20 zos t a%C5%82o%20pr z ewidz i a ne%20w%20 a r t .%20139%20Konstytucji,stosuje%20si%C4%99%20do%20os%C3%B3b%20skazanych%20przez%20Trybuna%C5%82%20Stanu%E2%80%9D.
29.Rogoziński P., Instytucja ułaskawienia w prawie polskim, Warszawa 2009.
30.Sakalauskas G., Non-custodial Sanctions and Measures in Lithuania: a Large Bouquet with a Questionable Purpose and Unclear Effectiveness. Promoting Non-discriminatory Alternatives to Imprisonment across Europe. Non-custodial sanctions and measures in the member states of the European Union, Coimbra 2021.
31.Sakalauskas G., Bikelis S., Laisvės atėmimu iki gyvos galvos nuteisto asmens lygtinis paleidimas:tarptautiniai standartai, užsienio šalių patirtis ir pasiūlymai Lietuvai, “Teisės problemos” 2008, Vol. 4, No. 62, pp. 23–66.
32.Sakalauskas G., Bikelis S., Pocienė A., Kalpokas V., Baudžiamoji politika Lietuvoje: tendencijos ir lyginamieji aspektai, Vilnius 2012.
33.Sinkevičius D., Reikėjo laukti net 20 metų: “Pakelių maniakas“ Jonaitis atsiprašė už sukeltą skausmą, Delfi dienos naujienos, 2021, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/reikejo-laukti-net-20-metu-pakeliu-maniakas-jonaitis-atsiprase-uzsukelta-skausma-88830563.
34.Smaga A., Sytuacja prawna osoby ułaskawionej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,“Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2023, Vol. XVIII, No. 20 (1), pp. 157–175.
35.Spaičienė J. et al., Introduction to Lithuanian Criminal Law, Vilnius 2011.
36.Šileikis E., Alternatyvi konstitucinė teisė, Vilnius 2005.
37.Švedas G. et al., Lietuvos Respublikos baudžiamojo kodekso komentaras. Bendroji dalis (1–98 straipsniai), Vilnius 2004.
38.Švedas G., Baudžiamosios politikos pagrindai ir tendencijos Lietuvos Respublikoje, Vilnius 2006.
39.Švedas G., Bausmių vykdymo teisė. Bendroji dalis (2-oji papildyta ir pataisyta laida), Vilnius 2013.
40.Švedas G. et al., Lietuvos Respublikos baudžiamojo kodekso bendrosios dalies vientisumo ir naujovių suderinimo iššūkiai, Vilnius 2017.
41.Švedas G., Prapiestis J., Abramavičius A., Lietuvos baudžiamoji teisė. Bendroji dalis. Antroji knyga, Vilnius 2020.
42.Švedas G., Criminal Law in Lithuania, Netherlands 2022.
43.Švedas G., Atleidimo nuo baudžiamosios atsakomybės instituto reikšmė Lietuvos baudžiamajai politikai, “Teisė” 2024, Vol. 133, pp. 25–41.
44.Tait D., Pardons in Perspective: the Role of Forgiveness in Criminal Justice, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4 (Pardon Power and Sentencing Policy), pp. 134–138.
45.Trump tweets he has “absolute right” to pardon himself, but says he wouldn’t use it, 4.06.2018, CBS News, https://www.cbsnews.com/news/trump-tweets-he-hasabsolute-right-to-pardon-himself-but-says-he-wouldnt-use-it/.
46.Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu. 10th edition, Warszawa 2009.
47.Warylewski J., Prawo karne. Część ogólna. 6th edition, Warszawa 2015.
48.Zeppa-Priedite V., Dobelnieks J., Raulušaitis D., Nasvytė U., Reflections on News from the USA on the Criminal conviction of Mr Donald Trump, “The Baltic Times” 2025, https://www.baltictimes.com/reflections_on_news_from_the_usa__on_the_criminal_conviction_of_mr_donald_trump/.