Acta Politica Polonica

Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Acta Politica


ISSN: 2451-0432    eISSN: 2719-4388    OAI    DOI: 10.18276/ap.2026.61-01
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 1/2026 (61)
Przegląd współczesnych zagrożeń dla bezpieczeństwa żywnościowego w kontekście globalnego problemu niedożywienia

Autorzy: Marcin Adamczyk ORCID
Uniwersytet Wrocławski
Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe niedożywienie ilościowe i jakościowe zagrożenia środowiskowe zagrożenia polityczno-prawne zagrożenia społeczno-demograficzne zagrożenia gospodarcze
Data publikacji całości:2026
Liczba stron:17 (5-21)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

W niniejszym artykule przeanalizowano oraz usystematyzowano współczesne zagrożenia w obszarze bezpieczeństwa żywnościowego w kontekście globalnego problemu niedożywienia. Ukazano, że bezpieczeństwo żywnościowe należy postrzegać jako złożone zjawisko wielowymiarowe, uwarunkowane równolegle przez czynniki środowiskowe, polityczno- -prawne, demograficzno-społeczne oraz ekonomiczne. W badaniach wykorzystano metodę analizy danych zastanych (desk research) oraz dokonano krytycznej selekcji, a także syntezy danych jakościowych i ilościowych zaczerpniętych ze źródeł pierwotnych i wtórnych. W toku badań wykazano, że głównymi czynnikami destabilizującymi bezpieczeństwo żywnościowe były: zmiany klimatyczne, degradacja środowiska, niestabilność polityczna i zbrojna, strukturalne ubóstwo, wzrost kosztów energii i surowców, a także problemy demograficzne i zdrowotne. Wskazano również, że produkcja i konsumpcja żywności coraz częściej ulegają presji globalizacji, zmian wzorców konsumpcyjnych oraz niedostosowania systemów dystrybucji do potrzeb lokalnych społeczności. Przedstawiając wnioski z badań, potwierdzono potrzebę całościowego podejścia do bezpieczeństwa żywnościowego, traktowanego jako kategoria strategiczna w debacie nad globalnym rozwojem. Ziden- tyfikowane zagrożenia powinny stanowić punkt wyjścia do budowy spójnych strategii politycznych i instytucjonalnych, uwzględniających specyfikę danego regionu oraz potrzebę przeciwdziałania długofalowym skutkom niedożywienia.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Aswathanarayana, U. (2008). How to do with less water. W: U. Aswathanarayana (red.), Food and Water Security (s. 71‒76). Londyn: Taylor & Francis.
2.Biernat-Jarka, A., Trębska, P. (2017). Problem marnotrawstwa w perspektywie unijnej polityki bezpieczeństwa żywności. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 19 (3), 24‒28.
3.Borek, P. (2018). Woda jako przyczyna konfliktów zbrojnych w XXI wieku. Rozprawy Społeczne, 12 (2), 32‒37.
4.Brown, M.E. (2014). Food Security, Food Prices and Climate Variability. Londyn‒Nowy Jork: Routledge.
5.Dudziński, J. (2013). Kryzys surowcowy, paliwowy i żywnościowy lat 70. XX wieku a boom surowcowy XXI wieku ‒ podobieństwa i różnice. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekono- micznych i Zarządzania, 33 (1), 19‒32.
6.E100 Daily (2022). Czym jest biopaliwo i biodiesel? Do jakich silników można ich używać?, Pobrane z: https://e100.eu/ pl/blog/logistyka/czym-jest-biopaliwo (26.04.2025).
7.FAO et al. (2024). The State of Food Security and Nutrition in the World 2024 – Financing to end hunger, food insecurity and malnutrition in all its forms. Rzym: The Food and Agriculture Organization of the United Nations.
8.Fotyma, M. (2010). Chemia zażegnała widmo głodu na świecie. Żywność ‒ Nawozy. Chemik, 64, (7‒8), 499‒510.
9.Gębska, M. (2020). Bezpieczeństwo żywnościowe. W: M. Gębska, H. Świeboda, L. Drab (red.), Podstawy bezpieczeństwa międzynarodowego. Wymiar pozamilitarny. Część 2 (s. 243‒279). Warszawa: Difin.
10.Gibson, M. (2012). The Feeding of Nations. Redefining Food Security for the 21st Century. Boca Raton: CRC Press.
11.Goleński, W. (2020). Bezpieczeństwo wodne Polski: efektywne zarządzanie zasobami. Kontrola państwowa, 1, 124‒136.
12.Górecki, J. (2010). Aktualna sytuacja żywnościowa świata. Wieś i Rolnictwo, 3, 107‒117.
13.Górecki, J., Halicka, E. (2013). Globalne bezpieczeństwo żywnościowe świata w świetle prognozowanych trendów rozwoju rolnictwa w latach 2020‒2050. Zeszyty Naukowe SGGW ‒ Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żyw- nościowej, 102, 5‒13.
14.Gulbicka, B. (2009). Problemy wyżywienia w krajach rozwijających się. Warszawa: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ‒ Państwowy Instytut Badawczy.
15.Gwiazda, A. (2011). Konflikty o malejące zasoby wody. Prawo i Polityka, 3, 37‒52.
16.Hajdukiewicz, A. (2015). Bezpieczeństwo żywnościowe a polityka handlowa krajów rozwijających się. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 10 (946), 93‒111.
17.Hurtado, C., Gallen, S.F. (2025). Exploring the impact of deglaciation on fault slip in the Sangre de Cristo Mountains, Colorado, USA. Geology, 53 (2), 150‒154.
18.Jankowska, E. (2011). Pojęcie i narzędzia pomiaru jakości życia. Toruńskie Studia Międzynarodowe, 1 (4), 33‒40.
19.Jaremczuk, E.J. (2011). Suwerenność żywieniowa ‒ problem nie tylko kontynentu afrykańskiego. Forum Politologiczne, 12, 87‒108. Kasprowicz, D. (2015). Bezpieczeństwo żywnościowe i niedożywienie w Afryce Subsaharyjskiej – nowe kierunki i trendy. Problemy Higieny i Epidemiologii, 96 (1), 84‒91.
20.Kassenberg, A. (2008). Globalne ocieplenie czyli realne zagrożenie. W: W. Wilk (red.), Globalne ocieplenie i kryzys żywnościowy (s. 5‒16). Warszawa: Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej.
21.King, T., Cole, M., Farber, J.M., Eisenbrand, G., Zabaras, D., Fox, E.M., Hill, J.P. (2017). Food safety for food security: Relationship between global megatrends and developments in food safety. Trends in Food Science & Technology, 68, 160‒175.
22.Kołożyn-Krajewska, D., Wrzosek, M., Bilska, B., Krajewski, K. (2014). Ryzyko powstawania strat i marnotrawstwa żywności a możliwość ich ograniczenia. W: T. Tarko (red.), Technologia produkcji i bezpieczeństwo żywności (s. 5‒16). Kraków: Polskie Towarzystwo Technologów Żywności.
23.Kotasińska, A. (2014). Woda – źródło życia i konfliktów, cz. I. W: M. Bodziany (red.), Społeczeństwo a wojna. Wojna – kryzys – bunty mas (s. 29‒48). Wrocław: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych imienia generała Tadeusza Kościuszki.
24.Kowalczyk, S. (2016). Bezpieczeństwo i jakość żywności. Warszawa: PWN.
25.Krysztofiak, J., Pawlak, K., Kołodziejczak, M. (2020). Regionalne zróżnicowanie problemu niedożywienia na świecie. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
26.Krywult-Albańska, M. (2014). Wzrost demograficzny a perspektywy wyżywienia ludności świata. Zarys problemu. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica, 2, 156‒171.
27.Kwasek, M. (2012). Threats to food security and common agricultural policy. Economics of Agriculture, 4 (59), 701‒713.
28.Kwasek, M., Kowalczyk, S. (2023). Straty i marnotrawstwo żywności w aspekcie bezpieczeństwa żywnościowego. Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie, 68 (2), 23‒42.
29.Leese, M., Meisch, S. (2015). Securitising sustainability? Questioning the ‘water, energy and food-security nexus’. Water Alternatives, 8 (1), 695‒709.
30.Lorek, A. (2011). Światowy kryzys żywnościowy, przyczyny i wpływ na kraje rozwijające się. Prace Naukowe Uniwer- sytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 231, 38‒50.
31.Markov, T. (2024). External and internal threats to food security. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 24 (2), 609‒620.
32.Marzęda-Młynarska, K. (2014). Globalne zarządzanie bezpieczeństwem żywnościowym na przełomie XX i XXI wieku. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
33.Marzęda-Młynarska, K. (2022). Pandemia COVID-19 jako zagrożenie bezpieczeństwa żywnościowego. W: H. Chałup- czak, K. Marzęda-Młynarska, M. Pietraś, E. Pogorzała (red.), Zagrożenia bezpieczeństwa w procesach globalizacji. Zagrożenia zdrowotne (s. 325‒341). Lublin‒Zamość: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Wydawnictwo Akademii Zamojskiej.
34.Michalczyk, J. (2012). Bezpieczeństwo żywnościowe w obliczu globalizacji. Ekonomia, 1 (18), 9‒23.
35.Michalczyk, J. (2019). Bezpieczeństwo żywnościowe z perspektywy państw Unii Europejskiej. Ekonomia Międzyna- rodowa, 25, 18‒45.
36.Mikuła, A. (2012). Bezpieczeństwo żywnościowe Polski. Roczniki Naukowe Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 99 (4), 38‒48. Modrzejewska-Leśniewska, J. (2020). Bezpieczeństwo w dostępie do wody. W: M. Gębska, H. Świeboda, L. Drab (red.), Podstawy bezpieczeństwa międzynarodowego. Wymiar pozamilitarny. Część 2 (s. 280‒306). Warszawa: Difin.
37.Münkler, H. (2004). Wojny naszych czasów. Kraków: Wydawnictwo WAM. Obiedzińska, A. (2016). Wybrane aspekty zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w Unii Europejskiej. Studia BAS, 4 (48), 123‒161.
38.Obiedzińska, A. (2017). Wpływ strat i marnotrawstwa żywności na bezpieczeństwo żywnościowe. Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie, 17 (32), 1, 125‒144.
39.Oleszak, W.K., Czajkowski, A.A. (2019). Bezpieczeństwo jako naturalna potrzeba człowieka. Problemy Nauk Stoso- wanych, 10, 193‒204. Pawlak, K. (2017). Problemy światowego i europejskiego bezpieczeństwa żywnościowego. W: K. Świetlik (red.), Ewolucja światowego i krajowego popytu na żywność w kontekście zmian demograficznych i bezpieczeństwa żywnościowego (s. 50‒89). Warszawa: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ‒ Państwowy Instytut Badawczy.
40.Pobudzin, W. (2022). Światowy kryzys żywnościowy i jego konsekwencje społeczne jako skutek wojny na Ukrainie. Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie, 16, 145‒167.
41.Pronińska, K. (2022). Bezpieczeństwo żywnościowe, wodne, zdrowotne. W: R. Kuźniar, A. Bieńczyk-Missala, P. Grze- byk, R. Kupiecki, M. Madej, K. Pronińska, A. Szeptycki, P. Śledź, M. Tabor, A. Wojciuk (red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe (s. 138‒153). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
42.Ringler, C., Biswas, A.K., Cline, S.A. (2010). Water and Food Security Under Global Change. W: C. Ringler, A.K. Bis- was, S.A. Cline (red.), Global Change: Impacts on Water and Food Security (s. 3‒15). Berlin: Springer-Verlag.
43.Roman, Ł. (2015). Istota współczesnych wyzwań i zagrożeń bezpieczeństwa, Journal of Modern Science, 4 (27), 209‒226.
44.Santeramo, F.G., Kang, M. (2022). Food Security Threats and Policy Responses in EU and Africa. Sustainable Horizons, 4, 1‒3.
45.Sapa, A. (2010). Bezpieczeństwo żywnościowe w krajach rozwijających się. Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, 3, 231‒244.
46.Shaw, D.J., (2007). World food security. A history since 1945. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
47.Sphere Association (2018). The Sphere Handbook: Humanitarian Charter and Minimum Standards in Humanitarian Response, fourth edition. Geneva: Sphere Association.
48.Szydło, W. (2013). Kryzys żywnościowy (food crisis) pierwszej dekady xxi wieku – wstępna analiza teorii. Prace Nauko- we Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 317, 184‒192.
49.Szydło, W. (2016). Światowy kryzys żywnościowy a koncepcja rozwoju zrównoważonego. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 453, 116‒130.
50.Szymonik, A. (2023). Obesity as a threat to health security. De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obron- ności, 1 (9), 151‒163. Śmiechowska, M. (2015). Zrównoważona konsumpcja a marnotrawstwo żywności. Annales Academiae Medicae Ge- danensis, 45, 89‒97. Świerczyńska, U. (2008). Przyczyny światowego kryzysu żywnościowego oraz jego wpływ na najbiedniejsze kraje świata. W: W. Wilk (red.), Globalne ocieplenie i kryzys żywnościowy (s. 33‒46). Warszawa: Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej.
51.Troska, A. (2023). Jaka jest realna emisja gazów cieplarnianych z produkcji zwierzęcej? Pobrane z: https://www.farmer.pl/ produkcja-zwierzeca/bydlo-i-mleko/jaka-jest-realna-emisja-gazow-cieplarnianych-z-produkcji-zwierzecej,126798. html (26.04.2025).
52.Upton, J.B., Cissé, J.D., Barrett, C.B. (2016). Food security as resilience: reconciling definition and measurement. Agri- cultural Economics, 47, 135‒147.
53.Weis, T. (2011). Światowa gospodarka żywnościowa. Batalia o przyszłość rolnictwa. Warszawa: Polska Akcja Huma- nitarna.
54.Wilczyński, W.J. (2019). Problem zaopatrzenia w wodę w regionie Islamu. Przegląd Geopolityczny, 29, 87‒101.
55.Wilk, W. (2008). Skutki zmian klimatycznych dla najbiedniejszych krajów świata. W: W. Wilk (red.), Globalne ocieplenie i kryzys żywnościowy (s. 17‒32). Warszawa: Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej.
56.Wiśniewska, M., Wyrwa, J. (2022). Bezpieczeństwo żywności i żywnościowe w okresie pandemii. Ujęcie interdyscypli- narne. Zielona Góra: Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.
57.Wiśniewska, M.Z. (2022). Ewolucja trendów i zagrożeń w konsumpcji żywności w świetle celów zrównoważonego rozwoju. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 1, 63‒79.
58.Wrzosek, M., Bilska, B., Kołożyn-Krajewska, D., Krajewski, K. (2017). Zastosowanie analizy ryzyka do opracowania innowacyjnego systemu ograniczania strat i marnowania żywności w handlu detalicznym (system MOST). Żyw- ność. Nauka. Technologia. Jakość, 24, 2 (111), 140‒155.