
Colloquia Germanica Stetinensia
Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Colloquia Germanica Stetinensia
„den letzten Zipfel des Gebetsmantels“ – Komische Inkongruenzen und ‚religiöser Humor‘ in Franz Kafkas Tagebuchaufzeichnungen und Briefen
(„ostatni róg płaszcza modlitewnego“ – Komiczne inkongruencje i ‚religijny humor’ w dziennikach i listach Franza Kafki)
DOI: 10.18276/cgs.2020.29-01
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 2450-8543 |
| eISSN: | 2353-317X |
| Autorzy: |
Beate
Sommerfeld
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza |
| Słowa kluczowe: | Franz Kafka humor komizm judaizm |
| Data wydania numeru / monografii: | 2020 |
| Liczba stron: | 22 (5-26) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Klasyfikacja JEL: | Z11 |
| Liczba pobrań ?: | 1360 |
Abstrakt
Humor Kafki i specyficzny komizm jego tekstów w ostatnich latach coraz częściej były przedmiotem badań w kafkologii. Oba ujawniają się ze szczególną ostrością w konfrontacji Kafki ze swoim środowiskiem religijnym. Artykuł bada te kwestie na przykładzie dzienników oraz listów Kafki. Odwołując się do Henri’ego Bergsona, komizm Kafki jest ukazany jako efekt inkongruencji występujących w relacji zasymilowanego zachodniego judaizmu do chasydyzmu. W świetle tekstów przyjaciela Kafki, Feliksa Weltscha, oraz filozofa Sørena Kierkegaarda humor Kafki jawi się jako wyraz jego własnych religijnych poszukiwań.
Podgląd PDF
Bibliografia (51)
- Alt, Peter André. Kafka und der Film. Über kinematographisches Erzählen. München: Beck, 2009.
- Baioni, Giuliano. Kafka. Literatur und Judentum (1984). Übers. v. Gertrud u. Josef Billen. Stuttgart, Weimar: Metzler, 1994.
- Bergman, Anders. Comic in Kafka. A Study of „Das Schloss“ based on Henri Bergson’s „Le Rire“. Saarbrücken: VDM Verlag Dr. Müller, 2009.
- Bergson, Henri. Das Lachen. Ein Essay über die Bedeutung des Komischen (1900). Übers. v. Roswitha Plancherel-Walter. Hamburg: Felix Meiner, 2011.
- Brod, Max. Über Franz Kafka. Frankfurt a. M., Hamburg: Fischer, 1966.
- Damerau, Burghard. „Die Waffe der Groteske. Kafka, Kämpfe und Gelächter“. Neohelicon 22 (1995): 248–258.
- Dehe, Astrid, Achim Engstler. Kafkas komische Seiten. Göttingen: Steidl, 2011.
- Dentan, Michel. Der Humor im Werk Franz Kafkas (1961). Übers. v. Hans H. Hiebel. Wien: Lit, 2012.
- Engel, Manfred, Ritchie Robertson. „Vorwort/Preface“. In: Kafka und die Religion in der Moderne. Kafka, Religion, and Modernity, hrsg. v. Manfred Engel, Ritchie Robertson, 7–16. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2014 (= Oxford Kafka Studies 3).
- Engel, Manfred: „Kafka und die moderne Welt“. In: Kafka-Handbuch. Leben – Werk – Wirkung, hrsg. v. Manfred Engel, Bernd Auerochs, 498–515. Stuttgart, Weimar: Metzler, 2010.
- Fluhrer, Sandra. Konstellationen des Komischen: Beobachtungen des Menschen bei Franz Kafka, Karl Valentin und Samuel Beckett. München: Fink, 2016.
- Goltschnigg, Dietmar. „Lachende Moderne. Kafkas Proceß-Roman“. Literatur für Leser 2 (1994): 66–76.
- Gräff, Thomas. Lektürehilfen Franz Kafka „Der Prozeß“. Stuttgart: Klett, 2006.
- Janke, Jutta. Von armen Schnorrern und weisen Rabbis. Berlin: Volk und Welt, 1975.
- Kafka, Franz. Briefe an Felice und andere Korrespondenz aus der Verlobungszeit, hrsg. v. Erich Heller, Jürgen Born. Frankfurt a. M.: Fischer, 1976.
- Kafka, Franz. „Ein Käfig ging einen Vogel suchen.“ Komisches und Groteskes, zusammengetragen von Klaus Wagenbach. Berlin: Klaus Wagenbach, 2018.
- Kafka, Franz. Nachgelassene Schriften und Fragmente, hrsg. v. Jost Schillemeit. In: Franz Kafka. Schriften. Tagebücher. Kritische Ausgabe, hrsg. v. Jürgen Born, Gerhard Neumann, Malcolm Pasley. Jost Schillemeit, Bd. 2. Frankfurt a. M.: Fischer, 1992.
- Kafka, Franz. Tagebücher, hrsg. v. Hans-Georg Koch, Michael Müller, Malcolm Pasley. In: Franz Kafka. Schriften. Tagebücher. Kritische Ausgabe, hrsg. v. Jürgen Born, Gerhard Neumann, Malcolm Pasley, Jost Schillemeit. Frankfurt a. M.: Fischer, 1990.
- Kaul, Susanne. „Kafkas unzuverlässige Komik“. In: Kafka. Schriftenreihe der Deutschen Kafka-Gesellschaft, Bd. 2, hrsg. v. Nadine A. Chmura, 83–92. Bonn: Bernstein, 2008.
- Kierkegaard, Sören. „Abschließende unwissenschaftliche Nachschrift zu den Philosophischen Brocken.“ In: Sören Kierkegaard. Gesammelte Werke, übers. u. hrsg. v. Emanuel Hirsch, Hayo Gerdes, Hans Martin Junghans, 36 Abt. in 26 Bdn. und Registerbd. (Abt. 36 in Bd. 26). Düsseldorf, Köln: Eugen Diederichs, 1950–1969.
- Kindt, Tom. „Humor“. In: Komik: ein interdisziplinäres Handbuch, hrsg. v. Uwe Wirth, 7–11. Stuttgart: Metzler, 2017.
- Kindt, Tom. „Komik“, In: Komik: ein interdisziplinäres Handbuch, hrsg. v. Uwe Wirth, 2–6. Stuttgart: Metzler, 2017.
- Koestler, Arthur. Der göttliche Funke. Der schöpferische Akt in Kunst und Wissenschaft (1964). Bern, München, Wien: Scherz, 1966.
- Kranz, Gisbert. „Kafkas Lachen“. In: Gisbert Kranz. Kafkas Lachen und andere Schriften zur Literatur 1950–1990, hrsg. v. Elmar Schenkel, 1–16. Köln, Wien: Böhlau, 1991.
- Krings, Marcel. Goethe, Flaubert, Kafka und der schöne Schein: Zur Kritik der Literatursprache in den „Lehrjahren“, der „Education sentimentale“ und im „Verschollenen“. Tübingen: Narr, 2016.
- Kurz, Gerhard. „Meinungen zur Schrift. Zur Exegese der Legende ‚Vor dem Gesetz‘ im Roman ‚Der Prozeß‘“. In: Kafka und das Judentum, hrsg. v. Karl Erich Grötzinger, Stéphane Mosès, Hans Dieter Zimmermann, 209–221. Frankfurt a. M.: Athenäum, 1987.
- Lack, Elisabeth. Kafkas bewegte Körper. Die Tagebücher und Briefe als Laboratorien von Bewegung. München: Fink, 2009.
- Landmann, Salcia. Jüdische Witze. Ausgewählt und eingeleitet von Salcia Landmann. München: dtv, 1963.
- Lipps, Theodor. Komik und Humor (1898). Altenmünster: Jazzybee Verlag Jürgen Beck, 2012.
- Lubkoll, Christine. „Das Lachen in der Literatur. Begegnungen mit einem Kulturthema im Deutschunterricht am Beispiel von Franz Kafka“. Didaktik Deutsch 3/5 (1998): 18–35.
- Meyer, John C. „Humor as a Double-Edged Sword. Four Functions of Humor in Communication“. Communication Theory 3/10 (2000): 310–331.
- Neumann, Gerhard. „Umkehrung und Ablenkung: Franz Kafkas ‚Gleitendes Paradox‘“. Deutsche Vierteljahreszeitschrift für Literaturwissenschaft und Geistesgeschichte 5/42 (1968): 702–744.
- Politzer, Heinz. Franz Kafka. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1973.
- Poschardt, Ulf. „Über Franz Kafka darf jetzt gelacht werden.“ Die Welt 03.07.2008. Zugriff 12.10.2019. www.welt.de/kultur/article2167160/Ueber-Franz-Kafka-darf-jetzt-gelachtwerden.html.
- Preisendanz, Wolfgang. „Humor“. In: Reallexikon der deutschen Literaturwissenschaft, hrsg. v. Harald Fricke, Bd. 2, 100–108. Berlin, New York: De Gruyter, 2007.
- Rehberg, Peter. Lachen lesen: zur Komik der Moderne bei Kafka. Bielefeld: Transcript, 2007.
- Robertson, Ritchie. Kafka. Judentum Gesellschaft Literatur (1985). Übers. v. Josef Billen. Stuttgart: Metzler, 1988.
- Rödholm Siegrist, Helena. Wenn die Wahrnehmung kippt: Transformationen in Franz Kafkas „Die Verwandlung“. Hamburg: Igel, 2014.
- Rutka, Anna. Die Funktion des Lachens und Lächelns in den Romanen von Franz Kafka. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2002.
- Rutka, Anna: „‚Ich bin (…) als großer Lacher bekannt‘. Ein ergänzender Blick auf Briefe und Tagebücher von Franz Kafka“. Roczniki Humanistyczne 5/LIX (2011): 147–162.
- Schenkel, Elmar. „Vorwort“. In: Gisbert Kranz: Kafkas Lachen und andere Schriften zur Literatur 1950–1990, hrsg. v. Elmar Schenkel, I–XII. Köln, Wien: Böhlau, 1991.
- Schiffermüller, Isolde. Franz Kafkas Gesten: Studien zur Entstellung der menschlichen Sprache. Tübingen: Narr Francke Attempto, 2011.
- Schmid, Carlo. „Geleitwort“. In: Salcia Landmann: Jüdische Witze, Ausgewählt und eingeleitet von Salcia Landmann, 7–9. München: dtv, 1963.
- Schweppenhäuser, Hermann (Hg.). Benjamin über Kafka. Texte, Briefzeugnisse, Aufzeichnungen. Frankfurt a. M.: Suhrkamp, 1981.
- Stach, Reiner. Kafka. Die Jahre der Entscheidungen. Frankfurt a. M: Fischer, 2002.
- Stadler, Ulrich. „Über das Lachen beim Lesen von Kafkas Prosa“. In: Vom Erhabenen und vom Komischen: über eine prekäre Konstellation, hrsg. v. Hans Richard Brittnacher, Thomas Koebner, 107–114. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2010.
- Stolzenberger, Günter (Hg.). Der komische Kafka – Eine Anthologie. Wiesbaden: Marix, 2015.
- Vanoosthuyse, Michel. „Le Rire de Kafka“. In: Entre critique et rire: Le disparu de Franz Kafka, hrsg. v. Maurice Godé, Michel Vanoosthuyse, 193–205. Montpellier: Bibliothèque d’Etudes Germaniques et Centre-Européennes, 1997.
- Vogl, Joseph. „Kafkas Komik“. In: Kontinent Kafka: Mosse-Lectures an der Humboldt-Universität zu Berlin, hrsg. v. Klaus R. Scherpe, Elisabeth Wagner, 72–87. Berlin: Vorwerk 8, 2006.
- Weltsch, Felix. Religion und Humor im Leben und Werk Franz Kafkas (1948). München: Onomato, 2008.
- Weltsch, Felix. Das Rätsel des Lachens. Mährisch Ostrau: Färber, 1935.





