ISSN: 0079-7189 eISSN: 2719-4345 OAI
DOI: 10.18276/pdp.2025.47-02
Issue archive /
47, 2025
Wpływ klęsk głodu i epidemii chorób zakaźnych na demografię na obszarze zamieszkałym przez Górali Babiogórskich w okresie galicyjskim w latach 1772–1855
(The Impact of Famines and Epidemics of Infectious Diseases on Demography in the Area Inhabited by the Babia Góra Highlanders during the Galician Period (1772–1855))
| Authors: |
Paweł
Franczak
Akademia Tarnowska |
| Keywords: | famine epidemic Galicia food crisis pestilence demographic crisis historical demography |
| Whole issue publication date: | 2025-12 |
| Page range: | 32 (51-82) |
| Klasyfikacja JEL: | J11 |
| Downloads ?: | 355 |
Abstract
The article documents the scale of famines and epidemics of infectious diseases that occurred during the Galician period (1772–1855) in eight villages located at the northern foothills of Babia Góra, inhabited by the Górale Babiogórscy [Babia Góra Highlanders]. It provides a detailed account of the cholera epidemic of 1831 and the demographic crisis caused by famine and accompanying epidemics in 1847–1848. The primary sources for the study were parish registers preserved in local parish archives. The article highlights differences in the scale of major food crises and the course of epidemics between individual settlements. It analyses the causes of demographic crises in the studied area, discusses causes of death, and places the scale of these events in the broader context of other regions of Galicia. Furthermore, the course of the demographic crises is compared with data on changing climatic conditions.
Download file
Article file
Bibliography
| 1. | Boryczka, Jerzy, i Maria Stopa-Boryczka. „Ochłodzenia i ocieplenia klimatu Europy w XVIII–XXI wieku i ich przyczyny”. Acta Agrophysica 9, nr 3 (2007): 555–70. |
| 2. | Chechłowski, Kazimierz. Klęskowe lata na ziemiach polskich (1846–1855). Druk K. Kowalewskiego, 1916. |
| 3. | Dobiel, Tadeusz. „Rok 1846 w Galicji i Radziszowie”. Głos Radziszowa 9 (1999): 3–6. |
| 4. | Działo, Maria. „Kościół św. Mikołaja”. W Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2025. https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/kosciol-sw-mikolaja-4. |
| 5. | Franczak, Paweł. „Rola wielkich wezbrań powodziowych w kształtowaniu życia ludności w zlewni górnej Skawy od XV wieku”. W Współczesne problemy i kierunki badawcze w geografii, redakcja Paweł Krąż. T. 2. Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński, 2014. |
| 6. | Franczak, Paweł. „Księgi metrykalne jako źródło do badań ruchu naturalnego ludności i genealogii rodów Górali Babiogórskich od połowy XVII wieku”. Rocznik Babiogórski 25 (2024): 51–78. |
| 7. | Franczak, Paweł, i Karolina Listwan-Franczak. „Cmentarz choleryczny na Hyrbie w Skawicy – czas założenia mogiły a przebieg chorób zakaźnych w XIX w.”. Rocznik Babiogórski 19 (2015): 75–87. |
| 8. | Graff, Tomasz. „Epidemie w dziejach Wadowic w okresie przedrozbiorowym – studium przypadku miasta małopolskiego”. Studia Historica Gedanensia 12, nr 2 (2021): 192–209. |
| 9. | Harasimczyk, Jerzy Henryk. Sucha Beskidzka i okolica. Wydawnictwo Firet, 2004. |
| 10. | Janicka-Krzywda, Urszula. „Górale Babiogórscy jako grupa etnograficzna”. W Kultura ludowa Górali Babiogórskich, redakcja Urszula Janicka-Krzywda. Oficyna Wydawnicza Wierchy, 2010. |
| 11. | Kossowska-Cezak, Urszula, i Robert Twardosz. „Niezwykle gorące miesiące i sezony letnie w Europie Środkowej i Wschodniej (1951–2010). Cz. 1: Niezwykle gorące miesiące letnie”. Przegląd Geofizyczny 57, nr 3–4 (2012): 299–324. |
| 12. | Kuklo, Cezary. Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Wydawnictwo DiG, 2009. |
| 13. | Listwan-Franczak, Karolina, i Paweł Franczak. Morowe powietrze pod Babią Górą: epidemie chorób zakaźnych i klęska głodu w Skawicy w XIX w. Babiogórskie Centrum Kultury, 2019. |
| 14. | Łukasiewicz, Juliusz. „Wpływ urodzajów na poziom życia społeczeństwa polskiego w latach 1820–1860”. W Nędza i dostatek na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX, redakcja Janusz Sztetyłło. Wydawnictwo Semper, 1992. |
| 15. | Meus, Konrad. „Profilaktyka przeciwepidemiczna w Galicji na przełomie XIX i XX wieku”. W Epidemie w dziejach Europy. Konsekwencje społeczne, gospodarcze i kulturowe, redakcja Krzysztof Polek, Łukasz Tomasz Sroka. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego 2016. |
| 16. | Michalik, Magdalena. „Niezwykle zimne i niezwykle ciepłe miesiące i pory roku w Krakowie (1792–2015)”. Przegląd Geofizyczny 61, nr 3–4 (2016): 209–23. |
| 17. | Miodunka, Piotr. „Kryzysy żywnościowe a anomalie klimatyczne od XVII do połowy XIX wieku na przykładzie Małopolski”. Historyka 46 (2016): 209–27. |
| 18. | Miodunka, Piotr. Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do poł. XIX wieku. Universitas, 2024. |
| 19. | Myszczyszyn, Janusz. „Społeczne i gospodarcze konsekwencje zarazy ziemniaczanej w latach czterdziestych XIX w.”. Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej 13 (2014): 29–45. |
| 20. | Siwek, Andrzej. „Z dziejów kościoła i parafii pod wezwaniem św. Klemensa Papieża i Męczennika w Zawoi”. W Monografia Zawoi, redakcja Urszula Janicka-Krzywda. Gmina Zawoja, 1996. |
| 21. | Sumera, Kazimierz. „Historia cmentarza cholerycznego w Skawicy”. Pod Diablakiem 11 (2005): 8–9. |
| 22. | Szewczuk, Jan. Kronika klęsk elementarnych w Galicji w latach 1772–1848. Kasa im. J. Mianowskiego. Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, 1939. |
| 23. | Trepińska, Janina. „Fluktuacje termiczne w Europie od małej epoki lodowej do końca XX wieku”. Prace i Studia Geograficzne 29 (2001): 73–78. |
| 24. | Trepińska, Janina. „Obserwacje i zapisy stanu pogody w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 10 (2010): 171–90. |
| 25. | Trepińska, Janina. „Wahania termiczne w Polsce i w Europie – od małego glacjału do współczesnego ocieplenia”. Sylwan 138 (1994): 23–32. |
| 26. | Tripplin, Teodor. „Wycieczka na stoki Karpat galicyjskie i węgierskie”. Biblioteka Warszawska (1855): 82–121. |
| 27. | Wnęk, Konrad. „Epidemia cholery w Krakowie w 1866 roku. Analiza demograficzna i przestrzenna”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 3 (2015): 93–117. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.3.37-03 |