Przeszłość Demograficzna Polski

Poland's Demographic Past


ISSN: 0079-7189    eISSN: 2719-4345    OAI    DOI: 10.18276/pdp.2025.47-03
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Issue archive / 47, 2025
Rodzina chrześcijańska i żydowska w Białymstoku w drugiej połowie XVIII wieku
(Christian and Jewish Family in Białystok in the Second Half of the 18th Century)

Authors: Agnieszka Zoch ORCID
Szkoła Doktorska Uniwersytetu w Białymstoku
Keywords: sex structure marital status structure household nuclear family Christians Jews residential town Białystok 18th century historical demography
Whole issue publication date:2025-12
Page range:42 (83-124)
Cited-by (Crossref) ?:
Downloads ?: 278

Abstract

The article presents the sex and marital status structures as well as the demographic characteristics of households and families among the Christian and Jewish residents of Białystok in the second half of the 18th century. The source material for the study was the posthumous inventory of Jan Klemens Branicki’s estate from 1771/72. This source allows for comparisons between the studied communities and a diagnosis of the factors influencing the differentiation of their demographic parameters. The analysis shows that the different demographic indicators of the Christian and Jewish populations of Białystok were significantly influenced by the specific nature of the migration processes of both groups, which resulted mainly from the location in the town of a large magnate’s residence and the court. The cultural differences between the studied communities were also important. In the case of the Jewish population, this was particularly evident in their cultivation of the tradition of „kest”.
Download file

Article file

Bibliography

1.Bogucka, Maria. „Rodzina w polskim mieście XVI–XVII wieku: wprowadzenie w problematykę”. Przegląd Historyczny 74, nr 3 (1983): 495–507.
2.Borowski, Stanisław. „Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 8 (1975): 125–98.
3.Dobroński, Adam. Białystok. Historia miasta. Zarząd Miasta Białegostoku, 1998.
4.Gieysztorowa, Irena. Wstęp do demografii staropolskiej. PWN, 1976.
5.Goldberg, Jakub. „Małżeństwa Żydów polskich w XVIII wieku”. W Żydzi w społeczeństwie, gospodarce i kulturze Rzeczypospolitej szlacheckiej, redakcja Jakub Goldberg. Polska Akademia Umiejętności, 2012.
6.Hajnal, John. „Two Kinds of Pre-Industrial Household Formation System”. W Family Forms in Historic Europe, redakcja Richard Wall, Jean Robin, Peter Laslett. Cambridge University Press, 1983.
7.Jankowski, Tomasz M. Demography of a Shtetl. The Case of Piotrków Trybunalski. Brill, 2022. https://doi.org/10.1163/9789004518575.
8.Jankowski, Tomasz M. „Małżeństwa Żydów w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1808–1870”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 3 (2015): 39–91. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.3.37-02.
9.Jankowski, Tomasz M. „Ruchliwość społeczno-zawodowa Żydów i formowanie się gospodarstw żydowskich w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1808–1870”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 4 (2015): 61–82. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.4.37-03.
10.Karpiński, Andrzej, Elżbieta Nowosielska. Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
11.Kaźmierczyk, Ewa. Upadła stolica. Społeczeństwo i przestrzeń Krakowa w XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2024. https://doi.org/10.15290/us.2024.
12.Kołodziejczyk, Konrad. Ludność chrześcijańskiego Kazimierza pod Krakowem w XVIII wieku. Studium społeczno-demograficzne. Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, 2024. https://doi.org/10.12797/9788383681627.
13.Kowecka, Elżbieta. Dwór „najrządniejszego w Polszcze magnata”. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 1993.
14.Kozłowska, Monika. „Rynek kredytowy w osiemnastowiecznym Białymstoku w świetle analizy ksiąg miejskich”. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych 78 (2017): 199–222. https://doi.org/10.12775/RDSG.2017.07.
15.Kuklo, Cezary. „Bieda i bogactwo a struktura gospodarstwa domowego w małym mieście: przykład Miechowa w końcu XVIII w.”. Przegląd Historyczny 61, nr 4 (2020): 903–28.
16.Kuklo, Cezary. Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Wydawnictwo DiG, 2009.
17.Kuklo, Cezary. Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 1998.
18.Kuklo, Cezary. „Rodzina w miastach i miasteczkach”. W Rodzina i jej gospodarstwo na ziemiach polskich w geografii europejskich struktur rodzinnych do połowy XX wieku, redakcja Piotr Guzowski, Cezary Kuklo. Wydawnictwo DiG, 2019.
19.Kuklo, Cezary. Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie. Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, 1991.
20.Kulesza-Woroniecka, Iwona. „Dwór Izabeli Branickiej w Białymstoku 1771–1808”. W Izabela z Poniatowskich Branicka. Życie i działalność publiczna, redakcja Cezary Kuklo. Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Białymstoku, 2014.
21.Kulesza-Woroniecka, Iwona. „Pozycja służby w strukturze i organizacji dworu magnackiego w XVIII wieku”. W Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV–XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze, redakcja Cezary Kuklo. Wydawnictwo DiG, 2008.
22.Kusiński, Witold. „Rozwój przestrzenny miasta Białegostoku”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Jerzy Antoniewicz, Jerzy Joka. T. 1. Białostockie Towarzystwo Naukowe, 1968.
23.Laslett, Peter. „Family and Household as Work Group and Kin Group: Areas of Traditional Europe Compared”. W Family Forms in Historic Europe, redakcja Richard Wall, Jean Robin, Peter Laslett. Cambridge University Press, 1983.
24.Laszuk, Anna. Ludność województwa podlaskiego w drugiej połowie XVII wieku. Białostockie Towarzystwo Naukowe, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1999.
25.Leszczyński, Anatol. Żydzi ziemi bielskiej od połowy XVII w. do 1795 r. (Studium osadnicze, prawne i ekonomiczne). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1980.
26.Łopatecki, Karol. „Ustrój XVIII-wiecznego miasta Białystok”. Miscellanea Historico-Iuridica 14, nr 1 (2015): 349–79. https://doi.org/10.15290/mhi.2015.14.01.22.
27.Łopatecki Karol, Wojciech Walczak. „Wstęp”. W Pałac Branickich w Białymstoku. T. 1: Inwentarze z XVII i XVIII stulecia, cz. 1, redakcja Karol Łopatecki, Wojciech Walczak. Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2012.
28.Łozowski, Piotr. Rodzina w Starej i Nowej Warszawie w XV i początkach XVI wieku. Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2021.
29.Makowski, Krzysztof. Rodzina poznańska w I połowie XIX wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1992.
30.Markowski, Artur. Między Wschodem a Zachodem. Rodzina i gospodarstwo domowe Żydów suwalskich w pierwszej połowie XIX wieku. Wydawnictwo Neriton, 2008.
31.Michałowska, Anna. „Rodzina żydowska w Radoszkowicach w końcu XVIII wieku”. Kwartalnik Historyczny 110, nr 1 (2003): 59–74.
32.Miodunka, Piotr. Społeczność małych miast południowej Małopolski od końca XVI do końca XVIII wieku. Universitas, 2021.
33.Miodunka, Piotr. „Wielkość rodziny i gospodarstwa domowego w miastach południowej Małopolski w XVII i XVIII wieku”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 2 (2015): 129–47. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.2.37-06.
34.Mościcki, Henryk. Białystok. Zarys historyczny z 22 ilustracjami. Wydawnictwo Magistratu M. Białegostoku, 1933.
35.Oleksicki, Antoni. „Białystok w XVIII wieku”. W Historia Białegostoku, redakcja Adam Czesław Dobroński. Fundacja Sąsiedzi, 2012.
36.Oleksicki, Antoni. „Socjotopografia Białegostoku w XVIII w. w świetle inwentarza miasta z 1771/72 r. i planu Beckera z 1799 r.”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Henryk Majecki. T. 4. PWN, 1985.
37.Panasiuk, Adam. „Społeczno-gospodarczy obraz Sławatycz w świetle inwentarzy (1656–1765) (dawny powiat brzeskolitewski województwa brzeskolitewskiego)”. Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym 61, nr 1 (2022): 25–77. https://doi.org/10.12775/KLIO.2022.002.
38.Pieczara, Jakub. Ludność miasta Wieliczki w latach 1591–1788. Studium historyczno-demograficzne górniczego miasta. Wydawnictwo Naukowe UKEN, 2024.
39.Poniat, Radosław, Piotr Guzowski, Ewa Kaźmierczyk, Marzena Liedke. „Demograficzne konsekwencje zróżnicowania społecznego w osiemnastowiecznej Polsce”. Kwartalnik Historyczny 130, nr 4 (2023): 733–69. https://doi.org/10.12775/KH.2023.130.4.02.
40.Poniat, Radosław. „The Jewish Family”. W Framing the Polish Family in the Past, redakcja Piotr Guzowski, Cezary Kuklo. Tłumaczenie Teresa Czogała-Koczy, Joanna Czogała-Kiełboń. Routledge, 2022.
41.Szołtysek, Mikołaj, Bartosz Ogórek. „How Many Household Formation Systems Were There in Historic Europe? A View Across 256 Regions Using Partitioning Clustering Methods”. Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History 53, nr 1 (2020): 53–76. https://doi.org/10.1080/01615440.2019.1656591.
42.Szołtysek, Mikołaj. Rethinking East-Central Europe: Family Systems and Co-Residence in the Polish-Lithuanian Commonwealth. T. 1: Contexts and Analyses. T. 2: Data Quality Assessments, Documentation, and Bibliography. Peter Lang, 2015.
43.Wiśniewski, Jerzy. „Początki Białegostoku i okolicznego osadnictwa”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Henryk Majecki. T. 4. PWN, 1985.
44.Wyrobisz, Andrzej. „Typy funkcjonalne miast polskich w XVI–XVIII w.”. Przegląd Historyczny 72, nr 1 (1981): 25–49.
45.Wyżga, Mateusz. Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, 2019.