Przegląd Zachodniopomorski


ISSN: 0552-4245     eISSN: 2353-3021    OAI    DOI: 10.18276/pz.2025.40-08
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Lista wydań / t. 40 (69) 2025
Początki społecznego ruchu regionalnego na Pomorzu Środkowym: Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (1959-1964)

Autorzy: Krzysztof Wasilewski ORCID
Politechnika Koszalińska
Słowa kluczowe: : regionalizm Koszalin Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk ruch regionalny
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:22 (219-240)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Artykuł analizuje początki społecznego ruchu regionalnego na Pomorzu Środkowym poprzez działalność Koszalińskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (KTPN) w latach 1959-1964. Po drugiej wojnie światowej regionalizm w Polsce został podporządkowany celom politycznym, co szczególnie dotyczyło Ziem Zachodnich i Północnych, gdzie władze dążyły do integracji napływowej ludności z resztą kraju. Koszalin, będący wówczas peryferyjnym ośrodkiem bez tradycji akademickich, z opóźnieniem zainicjował własny ruch regionalny. KTPN miało na celu rozwój badań naukowych, popularyzację wiedzy i integrację lokalnej inteligencji. Towarzystwo borykało się jednak z problemami finansowymi i organizacyjnymi, co w 1964 r. doprowadziło do jego rozwiązania i zastąpienia przez Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (KTSK). Artykuł wskazuje na znaczenie KTPN w kształtowaniu tożsamości regionalnej Pomorza Środkowego i wskazuje na ograniczenia wynikające z jego peryferyjnego charakteru.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Błażejowski, Jerzy. „100-lecie powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku oraz tradycji Gdańskiego Towarzystwa Naukowego i Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki. 300-lecie historii towarzystw naukowych w Gdańsku”, Rocznik Gdański LXXXI (2021).
2.Browarek, Tomasz. „Niemieckie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne”, Przegląd Zachodni 2 (2011).
3.Buczak, Ewa. „Sprawozdanie z działalności Koszalińskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w latach 1959-1964”. Rocznik Koszaliński 1 (1965).
4.Chudziński, Edward. „Regionalizm w Polsce. Genealogia – fazy rozwoju – perspektywy”, Małopolska 10 (2008).
5.Daniszewski Władysław, red. Regionalizm pomorski, t. 1. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 1999.
6.Derbisz Alicja, red. Regionalizm pomorski, t. 2. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 2000.
7.Domańska, Ewa. „Zwroty badawcze w historii i innych naukach humanistycznych”. W: Wprowadzenie do metodologii historii, red. Ewa Domańska, Jan Pomorski, 218-235. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022.
8.Fijałkowski, Gracjan. „Koszalińskie Towarzystwo Przyjaciół Nauki”. Zapiski Koszalińskie 6 (1960).
9.Głębocki, Benicjusz. „Zmiany stanu zaludnienia województwa koszalińskiego w latach 1939-1956”. Przegląd Zachodni 1 (1960).
10.Iwasiów, Sławomir. Wodowanie. Literatura i inne media w Szczecinie. Lata 60. XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2023.
11.Kasprzyk, Damian. Regionalizm płocki w II Rzeczypospolitej. Płock: Towarzystwo Naukowe Płockie, 2008.
12.Korniluk, Izabela. „„Nadodrze” – organ prasowy Lubuskiego Towarzystwa Kultury”. W: Oblicza Ziem Zachodnich w latach 1945-2012, red. Andrzej Buck, Przemysław Bartkowiak, Daniel Kotlarek, Zielona Góra 2013.
13.Korniluk, Izabela. Lubuskie Towarzystwo Kultury 1957-1992. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej, 2015.
14.Krasucki, Eryk. „Tygodnik „Ziemia i Morze” (1956-1957) a (od)budowa lokalnej tożsamości”, Przegląd Zachodniopomorski 4 (2017): 91-129.
15.Lesiński, Henryk. „Zapiski Koszalińskie nr 1-23 (1958-1965)”. Rocznik Koszaliński 2 (1966).
16.Makowski, Adam. „Powstanie Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich w Szczecinie w 1957 roku”. Przegląd Zachodniopomorski 4 (2019).
17.Makowski, Adam. Między iluzją a realiami. Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich w latach 1957-1970. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2019.
18.Migrała, Leszek. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze w Krynicy w latach 1924-2024. Warszawa: Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, 2024.
19.Muzyka, Władysław. „Rola Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich w rozwoju życia społecznokulturalnego miasta i powiatu słupskiego (1957-1970)”. Koszalińskie Studia i Materiały 3 (1979).
20.Narkowicz, Jerzy. „Słowo wstępne”, Rocznik Koszaliński 1(1965).
21.Olechowska, Paulina. „Regionalizm w dodatku „Życie i Kultura” dziennika „Głos Szczeciński” (1951-1956)”. Rocznik Historii Prasy Polskiej 3 (2022): 61-86.
22.Poniedziałek, Jacek. „Regionalizm na Warmii i Mazurach”, Studia Regionalne i Lokalne 4 (2011).
23.Regionalny ruch społeczno-kulturalny na ziemi szczecińskiej. Dorobek – stan – perspektywy. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 1983.
24.Romanow, Zenon. „Kształtowanie się koszalińsko-słupskiego środowiska historycznego w latach 19531989”. W: Kulturowe konteksty pamięci Pomorzan, red. Cezary Obracht-Prondzyński. Słupsk-Gdańsk: Muzeum Pomorza Środkowego, Instytut Kaszubski, 2016.
25.Romanow, Zenon. „Kształtowanie się koszalińsko-słupskiego środowiska historycznego w latach 1953-1989”. W: Kulturowe konteksty pamięci Pomorzan, red. Cezary Obracht-Prondzyński. Słupsk-Gdańsk: Muzeum Pomorza Środkowego, Instytut Kaszubski, 2016.
26.Siedziako, Michał. „Postalinowska „odwilż” i polski rok 1956”. Przegląd Zachodniopomorski 4 (2017).
27.Szwej, Jerzy. „Kształtowanie się współczesnej kultury wsi regionu koszalińskiego”, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, 15 (1985).
28.Wakar, Marcin. „Nowe koncepcje rozwoju kultury regionalnej i powstanie Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze””, Komunikaty Mazursko-Warmińskie 2 (2005).
29.Wakar, Marcin. Czasopismo społeczno-kulturalne „Warmia i Mazury” w latach 1955-1957. Przyczynek do monografii. „Media-Kultura-Komunikacja Społeczna” 5 (2009).
30.Wakar, Marcin. Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze” w latach 1956-1989. Olsztyn: ESLET, 2011.
31.Wanatowicz, Maria Wanda. „Między regionalizmem a separatyzmem śląskim”. W: Regionalizm a separatyzm – historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, red. Maria Wanda Wanatowicz. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1995.
32.Wasilewski, Krzysztof. „Między Szczecinem a Gdańskiem. Pomorze Środkowe jako region peryferyjny w dyskursie regionalistycznym na łamach „Rocznika Koszalińskiego” (1965-1989)”. W: Centra i peryferia Polski Ludowej, red. Tomasz Przerwa, Marek Szajda, 368-391. Wrocław: Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, 2024.
33.Wasilewski, Krzysztof. Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym. Regionalizm na peryferiach i jego media pamięć. Koszalin: Wydawnictwo Naukowe Politechniki Koszalińskiej, 2024.
34.Wasilewski, Krzysztof. Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym. Regionalizm na peryferiach i jego media pamięci. Koszalin: Wydawnictwo Naukowe Politechniki Koszalińskiej, 2024).
35.Zarycki, Tomasz. „Wybrane kategorie dyskursu w badaniu tożsamości peryferyjnej”. W: Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii, red. A. Horolets. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008.