Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-02
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Lista wydań / t. 24, 2025
Derywaty ekspresywne w powieści Zyty Rudzkiej "Ten się śmieje, kto ma zęby"

Autorzy: Iwona Burkacka ORCID
Uniwersytet Warszawski (Wydział Polonistyki, Instytut Języka Polskiego)
Słowa kluczowe: słowotwórstwo derywaty deminutiva augmentativa neologizmy artystyczne
Data publikacji całości:2026-02
Liczba stron:15 (25-39)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Tekst poświęcony jest prezentacji derywatów ekspresywnych i pełnionych przez nie funkcji w powieści Zyty Rudzkiej Ten się śmieje, kto ma zęby. W analizie materiału odwołano się do zasad synchronicznej analizy słowotwórczej oraz analizy kontekstów w określaniu nacechowania derywatów i pełnionych przez nie funkcji. W tekście ukazano, że udział zdrobnień jest niewielki, zwykle ograniczony do nazw części ciała i na ogół odnoszony do osób młodych lub związany z funkcją budowania ironii (negatywnej oceny osób). W powieści przeważają zgrubienia i struktury ekspresywne, które dominują w pierwszoosobowej narracji bohaterki i jej opisach życia i świata. Wykazano, że niektóre struktury formalnie przynależące do augmentativów, augmentativo-expressivów lub deminutivów (ze względu na budowę i obecność wyrazistych formantów) w tekście nie informują o wielkości i nie niosą nacechowania ekspresywnego. Derywaty ekspresywne pełnią funkcję stylizacyjną (stylizacja umiarkowana, całościowa, akceptatywna, czasami oceniająca), służą więc do budowy postaci literackiej i prezentowania niestandardowego (odbiegającego od stereotypów) wizerunku współczesnej kobiety (kobiety niemłodej), zmagającej się z wieloma trudnościami życia (w tym ekonomicznymi i uczuciowymi), ukazują także odmienny obraz wdowieństwa i śmierci bliskiej osoby, pozbawiony patosu, litości czy współczucia.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Burkacka Iwona. „Augmentativa i ich funkcje w powieści Ten się śmieje, kto ma zęby Zyty Rudzkiej”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, 58(2) (2024), 65-78.
2.Dubisz Stanisław. „O stylizacji językowej”. W: Język artystyczny, t. 10 Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1580, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1996.
3.Grabias Stanisław. O ekspresywności języka. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1981.
4.Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga. Zarys słowotwórstwa polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979.
5.Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga. „Rzeczownik”. W: Gramatyka współczesnego języka polskiego, red. Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel, wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, 389-468.
6.Grzegorczykowa Renata, Laskowski Roman, Wróbel Henryk (red.). Gramatyka współczesnego języka polskiego, wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
7.Handke Kwiryna. Socjologia języka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
8.Kaproń-Charzyńska Iwona. Derywacja ujemna we współczesnym języku polskim. Rzeczowniki i przymiotniki, Toruń: Wydawnictwo TOP KURIER, 2005.
9.Kaproń-Charzyńska Iwona. Pragmatyczne aspekty słowotwórstwa. Funkcja ekspresywna i poetycka, Toruń: Wydawnictwa Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2014.
10.Kita Małgorzata. Wybieram gramatykę!: gramatyka języka polskiego w praktyce (dla cudzoziemców zaawansowanych). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,1998.
11.Kreja Bogusław. Słowotwórstwo rzeczowników ekspresywnych w języku polskim. Formacje na -ik, -k-, -isko i -ina, Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1969.
12.Lubaś Władysław. Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2003.
13.Masojć Irena. Gramatyka współczesnego języka polskiego. Słowotwórstwo rzeczowników. Skrypt dla studentów. Wilno: Litewski Uniwersytet Edukologiczny, 2015.
14.Nagórko Alicja. Zarys gramatyki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
15.NFJP: Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego, https://nfjp.pl.
16.NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, https://nkjp.pl,
17.Rejter Artur. Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006.
18.Rerak Sebastian. Żałobę odpędza się działaniem – recenzja książki „Ten się śmieje, kto ma zęby” Zyty Rudzkiej, „Booklips”, 2023, https://booklips.pl/recenzje/zalobe-odpedza-sie-dzialaniem-recenzja-ksiazki-ten-sie-smieje-kto-ma-zeby-zyty-rudzkiej, dostęp: 5.09.2024.
19.Rudzka Zofia, Ten się śmieje, kto ma zęby, Warszawa: Wydawnictwo WAB, 2022.
20.SGS: Hanna Jadacka (red.), Słownik gniazd słowotwórczych współczesnego języka ogólnopolskiego. T. 2. Gniazda odrzeczownikowe. Kraków: Towarzystw Autorów i wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, 2001.
21.Siudzińska Natalia. Formacje ekspresywne we współczesnym języku polskim (na przykładzie wybranych pospolitych nazw osobowych). Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2016.
22.Skarżyński Mirosław. Słownik przypomnień gramatycznych. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2000.
23.Solski Robert. „Ten się śmieje, kto ma zęby”. Życie Wery [RECENZJA], „Kącik Popkultury”, https://kacikpopkultury.pl/ten-sie-smieje-kto-ma-zeby-zycie-wery-recenzja/, dostęp: 5.09.2024.
24.Szot Wojciech. [recenzja] Zyta Rudzka, „Ten się śmieje, kto ma zęby”, https://zdaniemszota.pl/4809-recenzja-zyta-rudzka-ten-sie-smieje-kto-ma-zeby, dostęp: 5.09.2024.
25.USJP: Stanisław Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I-VI. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2003.
26.Waszakowa Krystyna. Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki sufiksalne obce. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1994.
27.Waszakowa Krystyna. Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki z formantami paradygmatycznymi. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1996.
28.Waszakowa Krystyna. Język w działaniu i działania na języku. Szkice semantyczno-słowotwórcze. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.