Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-03
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Lista wydań / t. 24, 2025
O koncepcji transformacyjnego opisu struktur zdaniowych (z okazji Jubileuszu 95. urodzin Profesora Andrzeja Otfinowskiego)

Autorzy: Andrzej S. Dyszak ORCID
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Słowa kluczowe: Andrzej Otfinowski struktury zdaniowe transformacje
Data publikacji całości:2026-02
Liczba stron:11 (41-51)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Okazją do przygotowania artykułu stał się jubileusz 95. urodzin Profesora Andrzeja Otfinowskiego, który przypadał w grudniu ub. roku. Celem proponowanego tekstu jest przypomnienie powstałej w latach 80. dwudziestego wieku teorii składniowej wymienionego językoznawcy i zaprezentowanie jej młodszym pokoleniom polskich badaczy języka. Dokonania A. Otfinowskiego były i są mało znane w polskim językoznawstwie. Propozycja opisu składni polskiej bydgoskiego językoznawcy sytuuje się w nurcie gramatyki generatywno-transformacyjnej, a jej istotą jest koncepcja dwóch typów struktur zdaniowych: elementarnych (semantycznie jednopredykatowych) i złożonych (semantycznie co najmniej dwupredykatowych). W związku z tym rozróżnieniem istotne jest szczegółowe zagadnienie odróżnienia orzeczeń czynnościowych i operacyjnych (konstytuujących struktury elementarne) od orzeczeń kauzatywnych (konstytuujących struktury złożone). Szczególne miejsce w opisie składni polskiej A. Otfinowskiego zajmują też orzeczenia analityczne: nieidiomatyczne, zbudowane z członu niepredykatowego o funkcji formalno-modyfikującej i wykładnika predykatu, oraz idiomatyczne (będące w całości wykładnikami predykatów semantycznych). Bydgoski uczony zaproponował też swoją teorię czasowników operatorowych, pełniących w orzeczeniach analitycznych funkcję formalno-modyfikującą. W związku z tym ważne miejsce w teorii transformacyjnej A. Otfinowskiego zajmują transformacje analizujące, które przekształcają strukturę zdaniową z orzeczeniem syntetycznym w strukturę zdaniową z orzeczeniem analitycznym, a tę z kolei na strukturę zdaniową z orzeczeniem analitycznym o wyższym stopniu analityczności. W efekcie działalności naukowej A. Otfinowskiego powstała bydgoska szkoła składniowa.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bobrowski Ireneusz. Gramatyka generatywno-transformacyjna (TG) a uogólniona gramatyka struktur frazowych (GPSG). Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1988.
2.Dyszak Andrzej. Andrzeja Otfinowskiego koncepcja transformacyjnego opisu struktur zdaniowych. W 95. rocznicę urodzin jej Twórcy. Wstępem opatrzył i opracował Andrzej S. Dyszak. Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego 2025.
3.Dyszak Andrzej. O pewnym typie orzeczeń wyrażających stany emocjonalne. „Prace Językoznawcze” XXVII, z. 3 (w druku).
4.Grochowski Maciej, Zaron Zofia (red.). Znaki pamięci. Spuścizna językoznawców polskich drugiej połowy XX wieku. Warszawa, PAN Komitet Językoznawstwa 2014.
5.Jędrzejko Ewa. Problemy predykacji peryfrastycznej. Konstrukcje – Znaki – Pojęcia. Katowice, Wydawnictwo Gnome 2002.
6.Klemensiewicz Zenon. O znaczeniu stosunkowym struktur składniowych. W: Problemy składni polskiej, red. Andrzej M. Lewicki. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1971, 122–141.
7.Otfinowski Andrzej. Czasowniki operatorowe. „Zeszyty Naukowe WSP w Bydgoszczy. Studia Filologiczne 28 Filologia Polska 11”, red. A. Otfinowski, Bydgoszcz 1992, 67–79.
8.Otfinowski Andrzej. Konstrukcje orzeczeniowe z transformą gerundialną bez przyimka i z przyimkami: dla, do. Bydgoszcz, Wydawnictwo Uczelniane WSP 1976.
9.Otfinowski Andrzej. O konstrukcjach typu: zdarza się, że... „Zeszyty Naukowe WSP w Bydgoszczy. Studia Filologiczne 9 Filologia Polska”, 167–177.
10.Otfinowski Andrzej. Z zagadnień transformacyjnego opisu elementarnych struktur zdaniowych. Bydgoszcz, Wydawnictwo Uczelniane WSP 1982.
11.Otfinowski Andrzej. Z zagadnień transformacyjnego opisu złożonych struktur zdaniowych. Elementarne struktury zdaniowe prymarnie matrycowe. Bydgoszcz, Wydawnictwo Uczelniane WSP 1986.
12.Tomasz Nowak. Przegląd badań z zakresu semantyki językoznawczej prowadzonych w Polsce po 1989 roku. „Język Polski” XCV, z. 1–2, 13–30.
13.Topolińska Zuzanna (red.). Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1984.
14.Willim Ewa. O przyczynach zmian głównych kierunków badawczych w gramatyce generatywnej Noama Chomsky’ego (1957–2007). W: Współczesne językoznawstwo generatywne. Podstawy metodologiczne, red. Piotr Stalmaszczyk, Łódź: Primum Verbum 2012, 18–86.
15.Żmigrodzki Piotr. Właściwości składniowe analitycznych konstrukcji werbo-nominalnych w języku polskim. Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2000.