ISSN: 1230-0780 eISSN: 2719-4337 OAI
DOI: 10.18276/skk.2025.32-01
Issue archive /
nr 32 2025
Creatio ex nihilo jako problem kosmologiczny i egzegetyczny?
(Creatio ex nihilo as a cosmological and exegetical problem?)
| Authors: |
Janusz
Lemański
Uniwersytet Szczeciński, Szczecin, Instytut Nauk Teologicznych |
| Keywords: | creatio ex nihilo beginning of the universe matter cosmology |
| Whole issue publication date: | 2025 |
| Page range: | 24 (11-34) |
Abstract
The doctrine creatio ex nihilo is today a fundamental belief in Catholic theology of creation. It is sometimes questioned based on the “current” state of knowledge provided by modern physical cosmology. On the other hand, theology itself points to its support in texts such as Prov 8,22–29; 2 Mcc 7,28; Sap 11,17; Rom 4,17; Hbr 11,3. In the following article the author points out, on the one hand, the lack of contradiction between contemporary cosmological knowledge and the doctrine creatio ex nihilo, and on the other hand, the fact that the biblical texts themselves cited in its support do not directly express such a belief about the beginnings of the universe. This is due to the context of these statements and the attachment to the traditional way of thinking about the beginning of everything (Gen 1,1–2: primordial chaos).
Download file
Article file
Bibliography
| 1. | Altaner, Berthold, Alfred Stuiber. Patrologia. Tłum. Paweł Pachciarek. Warszawa: Pax, 1990. |
| 2. | Barbour, Ian. Issues in Science and Religion. New York: Harper and Row, 1971. |
| 3. | Barbour, Ian. Religion in an Age of Science. The Gifford Lectures 1989–1991. T. 1. San Francisco: Harper and Row, 1990. |
| 4. | Bauer, Walter, Kurt Aland, Barbara Aland. Griechisch-deutsche Wörtebuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der frühchristlichen Literatur. Berlin–New York: de Gruyter, 61988. |
| 5. | Baumann, Gerlinde. Die Weisheitgestalt in Proverbien 1–9. Traditionsgeschichtliche und theologische Studien. FAT 16. Tübingen: Mohr Siebeck, 1996. |
| 6. | Breviarium Fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, oprac. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1988. |
| 7. | Castevecchi, Davide. „Could JWST solve Cosmology’s big mystery? Phisicists debate. Universe-expansion data”. Nature 15 April 2024. Dostęp 27.05.2024. https://www.nature.com/articles/d41586-024-01115-3. |
| 8. | Copan, Paul. „Is «Creatio ex Nihilo» a Post-Biblical Invention? An Examination of Gerhard May’s Proposal”. Trinity Journal 17 (1996): 77–93. |
| 9. | Copan, Paul, William Lane Craig. „Craftsman or Creator? An Examination of the Mormons Doctrine of Creator and Defense of «Creation ex nihilo»”. W: The New Mormon Chellenge. Responding to the Latest Defense of a Fast-Growing Movement, red. Francis J. Beckwith, Carl Mosser, Paul Owen, 95–152. Grand Rapids: Zondervan, 2002. |
| 10. | Copan, Paul, William Lane Craig. Creation out of Nothing: A Biblical Philosophical, and Scientific Exploration. Grand Rapids: Baker Book, 2004. |
| 11. | Cranfield, Charles E.B. A Critical and Exegetical Commentary on the Epistle to the Romans. Inroduction and Commentary on Romans I–VIII. ICC. Edinburgh: Clarc, 1975. |
| 12. | Diels, Hermann, Walther Kranz. Die Fragmente der Vorsokratiker. Zürich: Weidmann, 1985. |
| 13. | Domański, Julian, „«Stworzenie z niczego». Kilka uwag o genezie i rozwoju pojęcia”. Rocznik Filozoficzny 27–28, 1 (1989–1990): 31–36. |
| 14. | Doran, Robert. 2 Maccabees. Minneapolis: Fortress Press, 2012. |
| 15. | Dunn, James D.G. Romans 1–8. WBC 38A. Dallas: Word, 1988. |
| 16. | Fergusson, David. Stworzenie. Tłum. Grażyna i Aleksander Gomola. Kraków: Wydawnictwo M, 2014. |
| 17. | Filon Aleksandryjski. „O stworzeniu”. W: Pisma. Tłum. Leon Jachimowicz, 33–81. Warszawa: PAX, 1986. |
| 18. | Fitzmyer, Joseph A. Romans. AB 33. New York: Doubleday, 1993. |
| 19. | Fox, Michael. Proverbs 1–9. AB18A. New York: Doubleday, 2000. |
| 20. | Frank, Daniel H., Oliver Leaman. Historia filozofii żydowskiej. Tłum. Paweł Sajdek. Kraków: WAM, 2009. |
| 21. | Gilbert, Maurice. „La relecture de Gn 1-3 dans le livre de la Sagesse”. W: La creation dans l’Orient ancient. Lectio divina 119, 323–344. Paris: Cerf, 1984. |
| 22. | Goldstein, Jonathan A. „The Origins of the Doctrine of «Creation Ex Nihilo»”. Journal of Jewish Studies 35 (1984): 127–135. |
| 23. | Goldstein, Jonathan A. II Maccabees. AB 41A. Garden City, New York: Doubleday, 1983. |
| 24. | Grecko-Polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi. Tłum. Remigiusz Popowski, Michał Wojciechowski. Warszawa: Vocatio, 1994. |
| 25. | Hahn, Scott W. List do Rzymian. KKPŚ. Tłum. Aleksander Gomola. Poznań: W drodze, 2021. |
| 26. | Healy, Mary. List do Hebrajczyków. KKPŚ. Tłum. Eliza Litak. Poznań: W drodze, 2023. |
| 27. | Heller, Michał. Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia wszechświata. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002. |
| 28. | Hofius, Otfried. „Eine altjüdische Parallele zu Röm.iv.17b”. New Testament Studies 18 (1971–1972): 93–94. |
| 29. | Japhets, Samuel Ch. „«Creatio Ex Nihilo»: The Omnipotent God still Creatis out of Nothing”. THEO 500: Christian Theology April 24 (2016). Dostęp 20.05.2024. https://www.researchgate.net/publication/306253832_Creatio_Ex_Nihilo_The_Omnipotent_God_Still_Creates_Out_of_Nothing. |
| 30. | „Judah Halewi”. W: Stanford Encyclopedia of Philosophy. Dostęp 20.05.2024. https://plato.stanford.edu/entries/halevi. |
| 31. | Koester, Craig R. Hebrew. AB 36. New York: Doubleday, 2001. |
| 32. | Landes, George M. „Creation Tradition in Proverbs 8,22–31 and Genesis 1”. W: A Light unto My Path. Studies in Honour of Jacob B. Meyers, red. Howard Bream, Ralph D. Heim, Corey A. Moore, 279–293. Philadelphia: Temple University Press, 1974. |
| 33. | Laskowski, Łukasz. 2 Księga Machabejska. NKB.ST XIV/2. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2017. |
| 34. | Lemański, Janusz. „Sprawisz, abym ożył!” (Ps 71,20b). Źródła nadziei na zmartwychwstanie w Starym Testamencie. RiS 532. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2004. |
| 35. | Lemański, Janusz. Księga Rodzaju, rozdziały 1–11. PŚST I.1. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2013. |
| 36. | Loader, James A. Proverbs 1–9. HCOT. Leuven, Paris, Walpole: Peters, 2014. |
| 37. | Malina, Artur. List do Hebrajczyków. NKB.NT XV. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2018. |
| 38. | Maryniarczyk, Andrzej. „«Creatio ex nihilo» (stworzenie z niczego)”. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 1–17. Dostęp 15.04.2024. www.ptta.pl/pdf/c/creatio.pdf. |
| 39. | May, Gerhard. Schöpfung aus dem Nicht. Die Entehung der Lehre von der creatio ex nihil. Arbeiten zur Kirchengeschichte 48. Berlin: De Gruyter, 1978; ang. tłumaczenie The Doctrine Creation out of Nothing in Early Christian Tought. Edinburg: T&T Clark, 1994. |
| 40. | Mazzinghi, Luca. Weisheit. IEKAT. Stuttgart: Kohlhammer, 2018. |
| 41. | Moo, Douglas J. Romans 1–8. Wycliffe Exegetical Commentary. Chicago: Moody, 1991. |
| 42. | Niechoff, Moren R. „«Creatio ex nihilo» Theology in Genesis Rabbah in Light of Christian Exegese”. Harward Theological Review 99 (2006): 37–64. |
| 43. | O’Neil, John C. „How Early is the Doctrine of «creatio ex nihilo»”. The Journal of Theological Studies 53, 2 (2002): 449–466. Dostęp 15.04.2024. https://www/academia.edu/64589506. |
| 44. | Ostler, Blake T. „Out of Nothing: A History of «Creation ex Nihilo» in Early Christian Thought. Review of Books on the Book of Mormon 1989–2011”. Forms Review 17, 2 (2005): 253–320. Dostęp 15.04.2024. https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent. cgi?article=1626&context=msr. |
| 45. | Pelikan, Jaroslav. „Creation and Causality in the History of Christian Thought”. W: Evolution After Darwin. T. 3, red. Sol Tax, Charles Callender, 29–40. Chicago: University of Chicago Press, 1960. Dostęp 30.05.2024. https://archive.org/ stream/evolutionafterda03taxs/evolutionafterda03taxs_djvu.txt. |
| 46. | Pierwsi apologeci greccy. Tłum. Leszek Misiarczyk. Kraków: Wydawnictwo M, 2004. |
| 47. | Poniży, Bogdan. Księga Mądrości. NKB.ST XX. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2012. |
| 48. | Potocki, Stanisław. Księga Przysłów. PŚST VIII/1. Poznań: Pallottinum, 2008. |
| 49. | Rose, Christian. Die Wolke der Zeugen: Eine exegetisch-traditionsgeschichtliche Untersuchung zu Hebrär 10,32–12,3. WUNT 60. Tübingen: Mohr Siebeck, 1994. |
| 50. | Scarpat, Giuseppe. Libro della Sapienza. T. 2. Brescia: Paideia, 1996. |
| 51. | Schreiner, Thomas R. Romans. Baker Exegetical Commentary on the New Testament. Grand Rapids: Baker Book, 1998. |
| 52. | Schuttermayr, Georg. „«Schöpfung aus dem Nichts» in 2 Makk 7,28”. Biblische Zeitschrift 17 (1973): 203–222. |
| 53. | Shamir, Lior. „An Empirical Consistent Redshift Bias: A Possible Direct Observation of Zwicky’s TL Theory”. Particles 7, 3 (2024): 703–716. DOI: 10.3390/particles7030041. |
| 54. | Sisti, Adalberto. Il libro della Sapienza. Assisi: Porziuncola, 1992. |
| 55. | Stasiak, Sławomir. List do Rzymian. NKB.NT VI. Częstochowa: Wydawnictwo św. Pawła, 2020. |
| 56. | Stoicorum vetereum fragmenta. T. 2: Chrisippi fragmenta logica et physica, red. Hans von Arnim. Berlin: De Gruyter, 1979 = SVF. |
| 57. | Susskind, Leonard. Kosmiczny krajobraz. Dalej niż teoria strun. Tłum. Urszula i Mariusz Seweryńscy. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011. |
| 58. | Tabaczek, Mariusz. „Vacuum Genesis oraz spontaniczne powstanie wszechświata z niczego a klasyczna koncepcja przyczynowości oraz stworzenia «ex nihilo»”. Science et Fides 7, 1 (2019): 127–162. Dostęp 20.04.2024. https://apcz.umk.pl/SetF/article/view/SetF.2019.007/17591. |
| 59. | Taylor, John G. Kiedy zaczął się czas. Tłum. Marek Przygocki. Warszawa: Amber, 1997. |
| 60. | The Old Testament Pseudepigrapha. T. 2, red. James H. Charlesworth. New York: Doubleday, 1985. |
| 61. | Vílchez Líndez, José. Sapienza. Roma: Borla, 1990. |
| 62. | Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, red. Ludwig Koehler, Walter Baumgartner, Johann J. Stamm. T. 1–2. Warszawa: Vocatio, 2008 = KBL. |
| 63. | Wilkens, Ulrich. Der Brief an die Römer. Röm 1–5. Evengelisch-Katholscher Kommentar zum Neuen Testament 6/1. Zürich: Benziger/Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 1978. |
| 64. | Winston, David. „«Creatio ex nihilo» revisited: A Reply to Jonathan Goldstein”. Journal of Jewish Studies 37 (1986): 88–91. Dostęp 21.05.2024. https://gospelstudies.org.uk/biblicalstudies/pdf/myers/landes.pdf. |
| 65. | Winston, David. „The Book of Wisdom’s Theory of Cosmogony”. History of Religions 11 (1971): 185–200. Dostęp 13.05.2024. https://www.jstor.org/stable/1061921. |
| 66. | Zeller, Eduard. Die Philosophie der Griechen in ihrer geschichtlichen Entwicklung. T. 2/1. Tübingen: Fues 1859, 21909. |