Acta Iuris Stetinensis

Wcześniej: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze


ISSN: 2083-4373     eISSN: 2545-3181    OAI    DOI: 10.18276/ais.2025.55-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 4/2025 (55)
Kryzys demokracji liberalnej a kryzys konstytucyjny w Polsce – czy jest szansa na osiągnięcie porozumienia w kwestii kształtu nowej polskiej ustawy zasadniczej?

Autorzy: Jerzy Jaskiernia ORCID
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Słowa kluczowe: demokracja liberalna kryzys konstytucyjny porozumienie narodowe
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:16 (59-74)
Cited-by (Crossref) ?:
Liczba pobrań ?: 96

Abstrakt

Autor poddał analizie uwarunkowania i przyczyny kryzysu demokracji liberalnej. Ukazał też główne przejawy kryzysu konstytucyjnego w Polsce po 2015 r. Istnieje niewątpliwie związek przyczynowy pomiędzy zjawiskiem kryzysu demokracji liberalnej a kryzysem konstytucyjnym w Polsce, choć nie należy go przeceniać. Działania Zjednoczonej Prawicy po 2015 r. wpisały się w tendencję do kwestionowania zasad demokracji liberalnej, która pojawiła się także w innych państwach tego regionu. Postawy populistyczne miały związek z konsekwencjami kryzysu ekonomicznego i migracyjnego. Nie oznacza to jednak, że kryzys konstytucyjny w Polsce pojawił się tylko z tego powodu. Miał on niewątpliwy związek z charakterystyką przemian ustrojowych po 1989 r. i trudnościami, jakie pojawiły się w procesie tworzenia nowej konstytucji. Jeśli przezwyciężenie kryzysu konstytucyjnego ma mieć trwały charakter, to rozwiązania konstytucyjno-ustrojowe muszą być oparte na solidnym fundamencie porozumienia narodowego w kwestii kształtu ustawy zasadniczej. Potrzebny jest dialog wszystkich najważniejszych sił politycznych.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Amberg S., A democracy that works: how working-class power defines liberal democracy in the United States, New York 2023.
2.Amir A., Brexit and liberal democracy: populism, sovereignty, and the nation-state, Abington–New York 2022.
3.Anioł W., Populizm jako reakcja na neoliberalizm. O społecznym podłożu kryzysu demokracji liberalnej, w: K.A. Wojtaszczyk, P. Stawarz, J. Wiśniewska-Grzelak (red.), Zmierzch demokracji liberalnej?, Warszawa 2018, s. 373–390.
4.Antoszewski A., Demokracja liberalna przed nieliberalnym wyzwaniem, w: A. Czajowski, D. Drałus, L. Sobkowiak, M. Wichłacz (red.), Zjawiska polityczne w perspektywie teoretycznej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi W. Jabłońskiemu, Wrocław 2017, s. 93–105.
5.Antoszewski A., Demokracja nieliberalna jako projekt polityczny, w: K.A. Wojtaszczyk, P. Stawarz, J. Wiśniewska-Grzelak (red.), Zmierzch demokracji liberalnej?, Warszawa 2018, s. 51–67.
6.Antoszewski A., Konstytucja Rzeczypospolitej z 1997 roku na tle standardów europejskich, w: J. Góral i in. (red.), Ratio est anima legis. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Trzcińskiego, Warszawa 2007, s. 3–19.
7.Antoszewski A., Parties and Party Systems in the EU Member States at the Turn of the 20th and 21st Century, Toruń 2010.
8.Badó A. (ed.), Fair Trial and Judicial Independence Hungarian Perspectives, Cham 2014.
9.Bartels L.M., Democracy Erodes from the Top: Leaders, Citizens, and the Challenge of Populism in Europe, Princeton 2023.
10.Blokker P., Populist Counter-Constitutionalism, Conservatism, and Legal Fundamentalism, „European Constitutional Law Review” 2019, vol. 15, no. 3, s. 519–543.
11.Bogdandy A. von, Sonnevend P., Constitutional crisis in the European constitutional area: theory, law and politics in Hungary and Romania, Oxford 2015.
12.Borgul T., Panek T., Merytokracja i technokratyzm, „Le Monde Diplomatique”, kwiecień 2010, s. 5–6.
13.Chmielewska-Szlejfer H., Reshaping Poland’s Community after Communism Ordinary Celebrations, Cham 2019.
14.Ciapała J., Wybrane problemy tak zwanej „polityczności” i jej wpływu na pozycję Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku, w: Ł. Baratyński, P. Ramiączek, K. Spryszak (red.), Współczesne wyzwania państwa i prawa. Księga jubileuszowa z okazji 45-lecia pracy naukowej profesora Jerzego Jaskierni, Toruń 2017, s. 201–211.
15.Crewe I., Sanders D. (eds.), Authoritarian Populism and Liberal Democracy, Cham 2020.
16.Czarnota A., Constitutional Correction as a Third Democratic Revolutionary Moment in Central Eastern Europe, „Hague Journal on the Rule of Law” 2019, no. 2–3, s. 397– 406.
17.Deszczyński P., Funkcjonalność systemów politycznych i ekonomicznych determinantą uwarunkowań historycznych, społeczno-gospodarczych i kulturowych państw, w: J. Kornaś, Ł. Danel, R. Lisiakiewicz (red.), Dylematy rozwoju systemów politycznych Europy i Azji, Toruń 2020, s. 39–56.
18.Diamond L., Developing Democracy. Towards Consolidation, Baltimore 1999.
19.Diec J., Pokusa „demokratycznego cezaryzmu” dla państw Europy Wschodniej i Środkowej, w: J. Dzwończyk (red.), Polityka i gospodarka. Teoria i praktyka, Kraków 2019, s. 142–153.
20.Dixon R., Landau D.E., Abusive constitutional borrowing: legal globalization and the subversion of liberal democracy, Oxford 2021.
21.Duszczyk M., Poland under Economic Crisis Conditions, „Perspectives on European Politics and Society” 2014, vol. 15, no. 3, s. 370–384.
22.Fiedler K., Forgas J.P., Crano W.D. (eds.), The psychology of populism: the tribal challenge to liberal democracy, Abington–New York 2021.
23.Frausto O., Powell J., Vitale S. (eds.), The Weariness of Democracy: Confronting the Failure of Liberal Democracy, Cham 2020.
24.Fruhstorfer A., Hein M. (eds.), Constitutional Politics in Central and Eastern Europe. From Post-Socialist Transition to the Reform of Political Systems, Wiesbaden 2016.
25.Fücks E., Manthe R. (eds.), Update Liberalism: Liberal Answers to the Challenges of Our Time, Bielefeld 2023.
26.Galpin C., The Euro Crisis and European Identities Political and Media Discourse in Germany, Ireland and Poland, Cham 2017.
27.Garlicki L., Sądy – po zmianach, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2018, t. XL, s. 579–592.
28.Gibney M.J., The Ethics and Politics of Asylum: Liberal Democracy and the Response to Refugees, Cambridge 2004.
29.Giugni M., Grasso M.T. (eds.), Citizens and the Crisis Experiences, Perceptions, and Responses to the Great Recession in Europe, Cham 2018.
30.Gőkariksel S., The ends of revolution: capitalist de-democratization and nationalist populism in the east of Europe, „Dialectical Anthropology” 2017, vol. 41, no. 3, s. 207–224.
31.Grosse T.G., Kryzys demokracji w Europie, „Przegląd Europejski” 2014, nr 3, s. 24–52.
32.Halász I., Grabowski R., Hungarian understanding of the division of powers, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2016, nr 6, s. 59–78.
33.Héjj D., Konstytucja Węgier jako manifest polityczny parlamentarnej większości, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2018, nr 1, s. 67–85.
34.Ikenberry G.J., A world safe for democracy: liberal internationalism and the crises of global order, New Haven 2020.
35.Ingimundarson V., Jóhannesson S.M. (eds.), Liberal disorder, states of exceptions, and populist politics, Abington–New York 2021.
36.Jaskiernia J., Authoritarian Tendencies in the Polish Political System, w: J.J. Wiatr (ed.), New Authoritarianism. Challenges to Democracy in the 21st century, Opladen–Berlin–Toronto 2019, s. 152–168.
37.Jaskiernia J., Funkcje Konstytucji RP w dobie integracji europejskiej i radykalnych przemian politycznych, Toruń 2020.
38.Kalmar I., White but not quite: Central Europe’s illiberal revolt, Bristol 2022.
39.Kamiński A.Z., Kamiński B., Inżynieria konstytucyjna w pokomunistycznych przemianach ustrojowych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2016, nr 2, s. 251–270.
40.Karlsson Ch., Comparing constitutional change in European Union Member States: in search of a theory, „Journal of Common Market Studies” 2014, vol. 52, no. 3, s. 1–25.
41.Karwat M., Paternalistyczny wzorzec polityki. Charakterystyka modelowa, w: J. Dzwończyk (red.), Polityka i gospodarka. Teoria i praktyka, Kraków 2019, s. 126–141.
42.Kasianiuk K., Gra polityczna w parlamencie. Anatomia zjawiska, Warszawa 2014.
43.Kopeček M., Wciślik P. (eds.), Thinking through transition: liberal democracy, authoritarian pasts, and intellectual history in East Central Europe after 1989, Budapest 2015.
44.Krastev I., The Strange Death of the Liberal Consensus, „Journal of Democracy” 2007, vol. 18, no. 4, s. 56–63.
45.Król M., Obyśmy znów nie byli głupi, „Polityka” z 2 stycznia 2019 r.
46.Kruk K., Zmierzch, czy renesans liberalnej demokracji, http://www.instytutobywatelski. pl/25569/komentarze/spoleczenstwo-komentarze/zmierzch-czy-renesans-liberalnej--demokracji.
47.Lahusen C., Grasso M.T. (eds.), Solidarity in Europe Citizens’ Responses in Times of Crisis,Cham 2018.
48.Lilla M., Koniec liberalizmu, jaki znamy. Requiem dla polityki tożsamości, tłum. Ł. Pawłowski, Warszawa 2018.
49.Linz J., Stepan A., Problems of Democratic Transition and Consolidation, Southern Europe,South America, and Post-Communist Europe, Baltimore–London 1966.
50.Markowski R., Creating Authoritarian Clientelism: Poland After 2015, „Hague Journal on the Rule of Law” 2019, no. 1, s. 111–132.
51.McAdams A.J., Castrillón A. (eds.), Contemporary far-right thinkers and the future of liberal democracy, Abington–New York 2022.
52.Meyer M., Liberal Democracy: Prosperity through Freedom, Berlin 2022.
53.Nowak L., Kruche podstawy liberalnej demokracji, w: K.A. Wojtaszczyk, P. Stawarz, J. Wiśniewska-Grzelak (red.), Zmierzch demokracji liberalnej?, Warszawa 2018, s. 31– 50.
54.Ples A., Niezależność i odrębność sądów i trybunałów oraz niezawisłość sędziowska – uwagi ogólne w świetle ostatnich nowelizacji ustaw regulujących ustrój sądów powszechnych, w: K. Stępniak (red.), Dwudziestolecie Konstytucji RP. Potrzebna rewizja czy stagnacja? Księga rocznicowa, Warszawa 2017, s. 152–163.
55.Przeworski A., Crises of Democracy, New York 2019.
56.Radkiewicz P., The Axiological Clash as a Key Determinant of Expanded and Destructive Political Conflict in Poland, „East European Politics and Societies” 2017, vol. 31, no. 2, s. 382–401.
57.Rosenfeld N., A Pluralist Theory of Constitutional Justice: Assessing liberal democracy in times of rising populism and illiberalism, Oxford 2022.
58.Rosse J.M., The new demagogues: religion, masculinity and the populist epoch, Abington 2020.
59.Sadurski W., A pandemic of populists, Cambridge 2022.
60.Sadurski W., Polski kryzys konstytucyjny, tłum. A.W. Wójcik, Łódź 2020.
61.Safjan M., Rządy prawa a wymiar sprawiedliwości, w: Studia i Analizy Sądu Najwyższego, t. VIII, Przyszłość Europy opartej na rządach prawa, Warszawa 2019, s. 28–58.
62.Scheiring G., The Retreat of Liberal Democracy: Authoritarian Capitalism and the Accumulative State in Hungary, Cham 2020.
63.Stadniczeńko S.L., Dialog jako wartość w demokratycznym państwie prawnym, w: R.M. Czarny, K. Spryszak (red.), Państwo i prawo wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa Profesora Jerzego Jaskierni, t. I, Teoria i filozofia państwa i prawa oraz aksjologia demokracji i ochrony praw człowieka, Toruń 2012, s. 388–399.
64.Stivachtis Y.A., Liberal Democracy, Market Economy, and International Conduct as Standards of ‘civilization’ in Contemporary International Society: The Case of Russia’s Entry into the ‘Community of Civilized States’, „Journal of Eurasian Studies” 2015, vol. 6, no. 2, s. 130–142.
65.Trubowitz P., Burgoon B., Geopolitics and democracy: the Western liberal order from foundation to fracture, New York 2023.
66.Van Herpen M.H., The end of populism: twenty proposals to defend liberal democracy, Manchester 2021.
67.Van Till J., From Liberal Democracy to the Cosmopolitan Canopy, „Cosmopolitan Civil Societies” 2015, vol. 7, no. 1, s. 35–52.
68.Wronkowska S., O woluntaryzmie, instrumentalizacji i odpowiedzialności za prawo, „Przegląd Konstytucyjny” 2019, nr 1, s. 5–23.
69.Wyrzykowski M., Experiencing loss of values of rule of law in Poland, w: R. Arnold, A. Rytel-Warzocha, A. Szmyt (eds.), Development of Constitutional Law through constitutional justice: Landmark decisions and their impact on constitutional culture. XXth International Congress on European and Comparative Constitutional Law, Gdańsk, 20–23 September 2018, Gdańsk 2019, s. 391–408.
70.Wystąpienie zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisława Trociuka, w: J. Jaskiernia, K. Spryszak (red.), Powszechny system ochrony praw człowieka w dobie kryzysu demokracji liberalnej, Toruń 2020, s. 18–19.
71.Zakaria F., The Future of Freedom. Illiberal Democracy at Home and Abroad, New York 2007.
72.Zielonka J., Kontrrewolucja. Liberalna Europa w odwrocie, tłum. J. Bednarek, Warszawa 2018.