Absonderliche Schicksale, absonderliches Erzählen. Adalbert Stifters Novelle „Turmalin“ und Gérard Genettes Begriff der ‚Nullfokalisierung‘

Wśród dość nieintuicyjnych koncepcji teorii narracji Gérarda Genette’a, która przyjęła się również w krajach niemieckojęzycznych, szczególnie irytująca jest koncepcja ‘fokalizacji zerowej’. Wydaje się jednak pasować do początku noweli „Turmalin” z cyklu „Bunte Steine” („Kolorowe kamienie”) Adalberta Stiftera, gdyż pomaga uchwycić osobliwy i zastanawiający charakter zastosowanego tu stylu narracji. Mowa jest o cudzołóstwie, które niszczy rodzinę. Zamiast jednak o tym opowiadać, narracja koncentruje się na opisie wyposażenia domu rodziny. Przyjrzenie się wstępnej wersji tej noweli, wprowadzającym doń komentarzom narracyjnym oraz znaczeniu noweli „Der arme Spielmann” Franza Grillparzera jako tekstu referencyjnego i nawiązującym doń opisom różnych praktyk artystycznych, którym oddają się bohaterowie, pozwala jednak zrozumieć etos tej bardzo osobliwej ‘zerowej fokalizacji’: ułomna estetyka dla przedstawienia ułomnych ludzi.