Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-13
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Lista wydań / t. 24, 2025
Obłęd według leksykografów

Autorzy: Jolanta Migdał ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Słowa kluczowe: leksykografia słownik obłęd
Data publikacji całości:2026-02
Liczba stron:11 (211-221)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

W artykule zaprezentowano leksykograficzną historię leksemu obłęd. Źródłem materiału są słowniki języka polskiego etymologiczne oraz ogólne, zarówno historyczne, jak i współczesne. Dzieje wyrazu obłęd rozpoczynają się w polszczyźnie w XV wieku. Początkowo wyraz oznaczał przywidzenie, zbłądzenie z drogi, błąd, pomyłkę. W XIX wieku wykształca się nowe znaczenie słowa odnoszące się do choroby psychicznej, szaleństwa. Współcześnie słowniki dokumentują znaczenia potoczne określające po pierwsze wydarzenia, rzeczy, zjawiska niezwykłe, wspaniałe, po drugie duże zamieszanie, zamęt, chaos i po trzecie coś nienormalnego, wykraczającego poza przyjęte schematy lub zasady.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bańkowski Andrzej, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1-2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN , 2000.
2.Barthes Roland, Fragmenty dyskursu miłosnego, https://lubimyczytac.pl/cytat/84525 [dostęp: 30.11.2024].
3.Boryś Wiesław, Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
4.Bralczyk Jerzy (red.), Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
5.Einstein Albert, https://lubimyczytac.pl/cytat/73912 [dostęp: 30.11.2024].
6.Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII wieku, https://korba.edu.pl/query_corpus/ [dostęp: 30.11.2024].
7.Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, https://sxvii.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
8.Górski Konrad, Hrabec Stefan (red.), Słownik języka Adama Mickiewicza, t. 1-11,. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1962–1983.
9.Hłasko Marek, Piękni dwudziestoletni, https://lubimyczytac.pl/cytat/72280 [dostęp: 30.11.2024].
10.ISJP – Bańko Mirosław (red.), Inny słownik języka polskiego, t. 1-2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
11.Jakubczyk Marcin, Od błędu do obłędu. Kilka uwag o konceptualizacjach błądzenia w polszczyźnie ludowej na tle języków i kultury Słowian. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica IV, 2011, 85-94.
12.Linde Samuel Bogumił, Słownik języka polskiego, t. 1-6, wyd. 2. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1854-1860.
13.Mańczak Witold, Polski słownik etymologiczny, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2017.
14.Mayenowa Maria Renata, (później Pepłowski Franciszek, Mrowcewicz Krzysztof, Potoniec Patrycja) (red.), Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 1-38, Wrocław 1966–1994 – Warszawa 1995-, także: https://spxvi.edu.pl/wersja-cyfrowa/ [dostęp: 30.11.2024].
15.Pawelec Radosław, Obłęd czterech wieszczów – leksemy obłęd i obłąkanie oraz słowa powiązane słowotwórczo w tekstach Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego i Cypriana Norwida. Poradnik Językowy, 5, 2024, 90-106.
16.PSWP – Zgółkowa Halina (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 1-50, Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 1994-2005.
17.Seniów Adrianna, Słownictwo psychologiczne we współczesnej polszczyźnie ogólnej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2017.
18.SJPD – Doroszewski Witold (red.), Słownik języka polskiego, t. 1-11, Warszawa 1958-1969, wersja internetowa: https://doroszewski.pwn.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
19.SJPDun – Dunaj Bogusław (red.), Słownik współczesnego języka polskiego.
20.Warszawa: Wydawnictwo Wilga, 1996.
21.Słownik warszawski, czyli Karłowicz Jan, Kryński Adam, Niedźwiedzki Władysław, Słownik języka polskiego, t. 1-8.Warszawa 1900-1927.
22.Słownik wileński, czyli Słownik języka polskiego […], wypracowany przez Aleksandra Zdanowicza i in., z udziałem Bronisława Trentowskiego, t. 1-2. Wilno 1861.
23.Stachura Edward, Pogodzić się ze światem, https://lubimyczytac.pl/cytat/79310 [dostęp: 30.11.2024].
24.Stimson Tess, Była/żona, https://lubimyczytac.pl/cytat/266034 [dostęp: 30.11.2024].
25.USJP – Dubisz Stanisław (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1-4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.
26.Urbańczyk Stanisław (red.), Słownik staropolski, t. 1-11. Kraków: Instytut Języka polskiego PAN, 1953–2002.
27.WSJP PAN – Żmigrodzki Piotr (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/ [dostęp: 30.11.2024].
28.WSJP 2012 – Dereń Ewa, Polański Edward (red.), Wielki słownik języka polskiego. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2012.
29.WSJP 2018 – Dubisz Stanisław (red.), Wielki słownik języka polskiego, t. 1-5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
30.Wurtzel Elizabeth, Kraina prozaca, https://lubimyczytac.pl/cytat/27021 [dostęp: 30.11.2024].