Studia Językoznawcze

Analizowany w artykule stary, pochodzący z XVI wieku zwrot podbijać komuś bębenka jestwspółcześnie często używany, ale w postaciach innowacyjnych zarówno na poziomie formalnym,jak i semantycznym. Takim aktualizacjom sprzyja mało dziś znana geneza związku i –jak z analizy wynika – jego słabe utrwalenie formalno-znaczeniowe w pamięci mówiących.Ponieważ z jakichś powodów zwrot dla użytkowników języka jest wciąż atrakcyjny, jest używanyw formach zmodyfikowanych. Pod względem formalnym pojawiają się wszelkie możliwetransformacje jego struktury: leksykalne, gramatyczne i łączliwościowe. Pod względem semantycznymnajbardziej czytelne okazują się aktualizacje tradycyjnej treści ‘pochlebiać komuś’.Pozostałe użycia są mniej wyraziste. Można wskazać konteksty, zdecydowanie mniej liczne,w których realizowane jest znaczenie ‘zachęcać do czegoś’, przy czym – jak przekonują badania– aktualizowany jest zarówno pozytywny odcień zachęcania: ‘zachęcać do czegoś dobrego’, jaki negatywny ‘judzić, podburzać, zachęcać do złego’. Obok nich występują liczne cytaty, w którychinnowacyjnie pod względem formalnym użyty zwrot staje się nośnikiem nowych treści:‘podbijać stawkę, potęgować coś’, ‘grać na jakichś nastrojach, emocjach, wykorzystywać je dlaosiągnięcia jakichś interesów’ i ‘podgrzewać atmosferę, podsycać emocje’. Obecność takichtreści jest efektem nawiązywania przez stary zwrot o genezie nieprzejrzystej dla współczesnychużytkowników języka wtórych relacji znaczeniowych z innymi wyrazami i związkami orazwiązania go ze zjawiskami pozajęzykowymi, którym towarzyszy bicie, walenie w bębny.