ISSN: 1230-0780 eISSN: 2719-4337 OAI
DOI: 10.18276/skk.2026.33-07
Lista wydań /
nr 33 2026
Rola i znaczenie edukacji religijnej w Czechach. Między sekularyzacją a edukacją
| Autorzy: |
Mariusz
Kuźniar
Charles University, Prague, Hussite Theological Faculty |
| Słowa kluczowe: | edukacja religijna katecheza sekularyzacja kompetencje religijne szkoła publiczna Republika Czeska |
| Data publikacji całości: | 2026 |
| Liczba stron: | 23 (133-155) |
Abstrakt
W artykule podjęto temat roli i znaczenia edukacji religijnej w zsekularyzowanym społeczeństwie czeskim. Na podstawie badań socjologicznych dotyczących przynależności religijnej, uczestnictwa w szkolnej nauce religii i katechezie parafialnej, autor prezentuje relatywnie nieznaczny zasięg obu form przekazu religijnego, jak i ich zróżnicowanie regionalne. W artykule autor stwierdza, że szkolna edukacja religijna nie może pełnić wszystkich funkcji katechezy i nie może kompensować problemu załamania międzypokoleniowego przekazu religijnego w rodzinie. Uzasadnienie roli i znaczenia edukacji religijnej należy upatrywać w perspektywie edukacji ogólnej, która bierze pod uwagę pluralistyczny i świecki kontekst szkoły publicznej. Znaczenie edukacji religijnej może być upatrywane przede wszystkim w pogłębianiu kompetencji religijnej, kulturowej, moralnej, społecznej i interpretacyjnej. Kompetencje te mogą pomagać we właściwym postrzeganiu religii jako istotnego elementu kultury, historii i życia społecznego.
Pobierz plik
Plik artykułu
Bibliografia
| 1. | Centrum pro výzkum veřejného mínění AV ČR. „Důvěra k vybraným institucím veřejného života a mezilidská důvěra – duben–květen 2023”. Dostęp 1.02.2026. https://cvvm.soc.cas.cz/cz/tiskove-zpravy/politicke/instituce-a-politici/5676-duvera-k-vybranym-institucim-verejneho-zivota-a-mezilidska-duvera-duben-kveten-2023. |
| 2. | Centrum pro výzkum veřejného mínění AV ČR. „Hodnotové orientace – červen–červenec 2023”. Dostęp 1.02.2026. https://cvvm.soc.cas.cz/cz/tiskove-zpravy/ostatni/vztahy-a-zivotni-postoje/5724-hodnotove-orientace-cerven-cervenec-2023. |
| 3. | „Czech Republic ISSP 2008 – Religion III Questionnaire”. Dostęp 1.02.2026. https://access.gesis.org/dbk/16205. |
| 4. | Česká Biskupská Konference. Dokument o směřování katecheze a náboženského vzdělávání v České republice. Praha: Sekretariát ČBK, 2015. |
| 5. | Česká Biskupská Konference. Dokument pro náboženské vzdělávání dětí v České republice. Praha: Sekretariát ČBK, 2021. Dostęp 1.02.2026. https://katechete.apha.cz/file/623c4e329999fec037a1140e6bd1f786/5845/45-dokument-pro-nabozenske-vzdelavani-deti-v-cr.pdf. |
| 6. | Česká biskupská konference. Interní statistická data o katechezi a náboženské výchově. Praha: Sekretariát ČBK, 2023. |
| 7. | Česká biskupská konference. Katechetické směrnice České biskupské konference. Praha: Sekretariát ČBK, 1994. |
| 8. | Český statistický úřad. Sčítání lidu, domů a bytů 2021: Náboženská víra obyvatelstva. Praha: ČSÚ, 2022. |
| 9. | „Cooperatio”. Dostęp 1.02.2026. https://cuni.cz/UKEN-1729.html. |
| 10. | European Values Study. EVS 2017 Integrated Dataset. Cologne: GESIS Data Archive, 2020. |
| 11. | Hamplová, Dana. „Náboženství v české společnosti po roce 1989”. Sociologický časopis 56, 3 (2020): 345–372. |
| 12. | „ISSP 2008 «Religion III» – ZA No. 4950”. Dostęp 1.02.2026. https://www.gesis.org/en/issp/data-and-documentation/religion/2008#c127508. |
| 13. | „ISSP Background Variable Documentation ISSP 2008 on Religion III, Czech Republic”. Dostęp 1.02.2026. https://access.gesis.org/dbk/16171. |
| 14. | Konference biskupů České republiky. Program výuky náboženství římskokatolické církve na základních školách (1.–9. ročník). Praha: Sekretariát ČBK, 2004. |
| 15. | Konference biskupů České republiky. Rámcový program evangelizace a katecheze dětí školního věku. Praha: Sekretariát ČBK, 2021. |
| 16. | Konference biskupů České republiky. Směřování katecheze a náboženské výchovy v České republice. Praha: Sekretariát ČBK, 2015. |
| 17. | Kongregacja ds. Duchowieństwa. Instrukcja: Nawrócenie duszpasterskie wspólnoty parafialnej w służbie misji ewangelizacyjnej Kościoła. Wrocław: TUM, 2020. |
| 18. | Lemek, Katarzyna. „Katechumenat jako źródło inspiracji dla katechezy w świetle «Dyrektorium o katechizacji»”. Studia Paradyskie 33 (2023): 115–134. |
| 19. | „List of Research Areas”. Dostęp 1.02.2026. https://cuni.cz/UK-11957.html. |
| 20. | Luckmann, Thomas. Niewidzialna religia. Problem religii we współczesnym społeczeństwie. Tłum. Lidia Bluszcz. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2006. |
| 21. | Mariański, Janusz. „«Niewidzialna religia» w badaniach socjologicznych”. Studia Płockie 37 (2009): 191–209. |
| 22. | Nešpor, Zdeněk R. „Postsekularismus po česku? Ne/religiozita současné české společnosti mezi Východem a Západem”. Střed 1 (2018): 101–118. |
| 23. | Nešpor, Zdeněk R. Náboženství v české společnosti na prahu 21. století. Praha: Academia, 2021. |
| 24. | Osnovy k výuce náboženské výchovy římskokatolické církve v 1.–9. ročníku základní školy, zpracovaly Eva Muroňová, Ludmila Muchová. Praha: Sekretariát ČBK, 2004. Dostęp 1.02.2026. https://kpc.doo.cz/wp-content/uploads/2018/12/osnovy-k-vyuce-nabozenske-vychovy.pdf. |
| 25. | Paleček, Dušan, Roman Vido. „Náboženské vyznání v ČR z perspektivy inter- a intragenerační transmise”. Naše společnost 14, 2 (2014): 15–30. |
| 26. | Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji. Dyrektorium o katechizacji. Kielce: Jedność, 2020. |
| 27. | Papežská rada pro novou evangelizaci. Direktorium pro katechezi. Říjen: Karmelitánské nakladatelství, 2022. |
| 28. | „Participating Countries, Questionnaires and Background Variable Documentation, Czech Republic 09/2008”. Dostęp 1.02.2026. https://www.gesis.org/en/issp/data-and-documentation/religion/2008#c127508. |
| 29. | Petráček, Tomáš. Sekularizace a katolicismus v českých zemích: Specifické rysy české cesty od lidové církve k nejateističtější zemi světa. Ostrava: Moravapress, 2013. |
| 30. | Rabušic, Ladislav, Beáta Chromková-Manea. Hodnoty a postoje v České republice 1991–2017: Pramenná publikace European Values Study. Brno: Masarykova univerzita, 2018. |
| 31. | Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572. Dostęp 1.02.2026. https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/phocadownload/EFS/Ustawa_o_systemie_oswiaty.pdf. |
| 32. | Václavík, David, Dana Hamplová, Zdeněk R. Nešpor. „Religious situation in contemporary Czech society”. Central European Journal of Contemporary Religion 2 (2018): 99–122. |
| 33. | Václavík, David. Náboženství a moderní česká společnost. Praha: Grada Publishing, 2010. |
| 34. | „Vyhláška č. 48/2005 Sb. o základním vzdělávání a některých náležitostech plnění povinné školní docházky”. Dostęp 1.02.2026. https://inkluzivniskola.cz/wp-content/uploads/2010/01/Vyhlaska-c.-48_2005_1.9.2025.pdf. |
| 35. | „Zákon č. 561/2004 sb., o předškolním, základním, středním, vyšším odborném a jiném vzdělávání (školský zákon)”. Dostęp 1.02.2026. https://msmt.gov.cz/dokumenty-3/skolsky-zakon. |
| 36. | „Zákon č. 563/2004 Úř. na pedagogických pracovníků o revizi některých usta- novení”. Dostęp 1.02.2026. https://msmt.gov.cz/dokumenty/zakon-o-pedagogickych-pracovnicich. |
| 37. | Zellma, Anna. „Rodzina jako środowisko wychowawcze – ujęcie katechetyczne”. Studia Elbląskie 16 (2015): 221–232. |
| 38. | Zielińska, Katarzyna. „Spory wokół teorii sekularyzacji”. Kultura i Społeczeństwo 51, 2 (2007): 181–198. DOI: 10.35757/KiS.2007.51.2.8. |