
Studia Maritima
Geopolityka w cieniu swastyki.
DOI: 10.18276/sm.2016.29-08
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0137-3587 |
| eISSN: | 2353-303X |
| Autorzy: |
Eugeniusz Cezary
Król
Instytut Studiów Politycznych PAN (Warszawa) |
| Słowa kluczowe: | geopolityka Trzecia Rzesza |
| Data wydania numeru / monografii: | 2016 |
| Liczba stron: | 27 (141-167) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
Autor, wykorzystując materiały źródłowe i wielojęzyczną literaturę przedmiotu,
wyszedł z założenia, że aby znaleźć genezę narodowosocjalistycznej interpretacji geopolityki,
należy sięgnąć do dorobku protoplastów tej gałęzi wiedzy, a więc przed wszystkim
Niemca Friedricha Ratzla (1844–1904) i Szweda Rudolfa Kjelléna (1864–1922). To za
sprawą tych badaczy do wokabularza narodowych socjalistów trafiło między innymi
takie pojęcia, jak „przestrzeń życiowa” (Lebensraum) i „poczucie przestrzeni” (Raumsinn).
Istotnymi komponentami nazistowskiej geopolityki stały się też z biegiem czasu:
„Europa Środkowa” (Mitteleuropa), „gospodarka wielkiego obszaru” (Grossraumwirtschaft)
i „ład wielkiego obszaru (Grossraumordnung). Ważne uzupełnienia wniósł
też Karl Haushofer (1869–1946), utrzymujący ożywione kontakty z Rudolfem Hessem,
jednym z najbliższych współpracowników Adolfa Hitlera. Z dalszych rozważań autora
wynika, że narodowosocjalistyczna koncepcja geopolityki, której podstawowe wątki
znalazły się już w tekście Mein Kampf, powiększała się o coraz to nowe hasła, stanowiąc
twór eklektyczny, dostosowywany do zmieniającej się sytuacji wewnętrznej i międzynarodowej
Niemiec. Priorytetem pozostawała specyficzna doktryna autarkii, od 1936
roku podporządkowana przygotowaniom wojennym. Po wybuchu drugiej wojny światowej
w 1939 roku pojawił się program uwzględniająca przemiany rasowe i etniczno-
-terytorialne na wielką skalę, z nieodłącznym programem „ostatecznego rozwiązania”
(Endlösung), który prowadził do wyniszczenia ludności żydowskiej i romskiej. W dalszej
perspektywie, w razie zwycięskiego zakończenia wojny, program nazistowskiej
geopolityki miał przynieść zagładę Słowian (Generalplan Ost) i ostateczną przebudowę
porządku europejskiego, naznaczonego stygmatem ludobójstwa, bezwzględnej eksploatacji
ekonomicznej i niczym nieograniczonej dominacji germańskiej „rasy panów”
(Herrenrasse).
Podgląd PDF
Bibliografia (29)
- Hitler A., Mein Kampf , 22 wyd., München 1944.
- Kjellén R., Der Staat als Lebensform, Leipzig 1917.
- Mahan A.T., The Influence of Sea Power Upon History 1600–1783, Boston 1890; wyd.polskie: Wpływ potęgi morskiej na historię 1660–1783, tłum. E. Weryk, Oświęcim 2013.
- Mahan A.T., The Influence of Sea Power Upon French Revolution and Empire 1793– 1812, Boston 1892.
- Naumann F., Mitteleuropa, Berlin 1915.
- Ratzel F., Politische Geographie, München 1987.
- Schmitt C., Völkerrechtliche Grossraumordnung mit Interventionsverbot für raumfremden Mächte. Ein Beitrag zum Reichsbegriff im Völkerrecht, Berlin 1939.
- Akten zur Deutschen Auswärtigen Politik, Serie D, Bd. 1, Baden-Baden 1950.
- Das Diensttagebuch des deutschen Generalgouverneurs in Polen 1939–1945, oprac. W. Präg, W. Jacobmeyer, Stuttgart 1975.
- Goebbels J., Dzienniki, t. 2: 1939–1943, wybór, tłum., wstęp i przypisy E.C. Król, Warszawa 2013.
- Hitler. Sämtliche Aufzeichnungen. 1905–1924, red. E. Jäckel, A. Kuhn, Stuttgart 1980.
- Hitlers Zweites Buch. Ein Dokument aus dem Jahre 1928, wstęp, kom. G.L. Weinberg, przedmowa H. Rothfels, Stuttgart 1961.
- Hoßbach F., Zwischen Wehrmacht und Hitler 1934–1938, Göttingen 1965.
- Michalka W., Deutsche Geschichte 1933–1945. Dokumente zur Innen- und Außenpolitik, Frankfurt/M. 1999.
- Picker H., Hitlers Tischgespräche im Führerhauptquartier. Vollständig überarbeitete und erweiterte Neuausgabe mit bisher unbekannten Selbstzeugnissen Adolf Hitlers,
- Abbildungen, Augenzeugenberichten und Erläuterungen des Autors. Hitler, wie er wirklich war, Stuttgart 1977.
- Rauschning H., Rozmowy z Hitlerem, Warszawa 1994.
- Treue W., Hitlers Denkschrift zum Vierjahresplan 1936, „Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte”, 1955, z. 2.
- Vogelsang T., Neue Dokumente zur Geschichte der Reichswehr 1930–1933, „Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte” 1954, z. 4.
- Bendersky J.J., Carl Schmitt. Theorist for the Reich, Princeton 1983.
- Smith B.F., Die Überlieferung der Hoßbach-Niederschrift im Lichte neuer Quellen, „Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte” 1990, z. 2.
- Chodorowski J., Niemiecka doktryna gospodarki wielkiego obszaru (Grossraumwirtschaft) 1800–1945, Wrocław 1972.
- Gruchmann L., Nationalsozialistische Grossraumordnung. Die Konstruktion einer „deutschen Monroe-Doktrin“, Stuttgart 1962.
- Jäckel E., Hitlera pogląd na świat, Warszawa 1973.
- Macała J., Blok kontynentalny Karla Haushofera, „Geopolityka” 2009, nr 2 (3).
- Petzina D., Autarkiepolitik im Dritten Reich: Der nationalsozialistische Vierteljahresplan, München 2011.
- Tomasiewicz J., Brunatna Europa, „Fronda” 2001, nr 25–26.
- Volkmann H.-E., Die NS-Wirtschaft in Vorbereitung des Krieges, w: Ursachen und Voraussetzungen des Zweiten Weltkrieges, Frankfurt/M. 1989.
- Wolff-Powęska A., Doktryna geopolityki w Niemczech, Poznań 1979.



