Acta Iuris Stetinensis

Wcześniej: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze


ISSN: 2083-4373    eISSN: 2545-3181    OAI    DOI: 10.18276/ais.2026.59-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 3/2026 (59)
Ochronny tryb przesłuchania osób z niepełnosprawnościami jako przejaw zwiększenia ochrony pokrzywdzonych i świadków przed wtórną wiktymizacją

Autorzy: Katarzyna Osiak-Krynicka ORCID
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Słowa kluczowe: niepełnosprawność intelektualna świadek przesłuchanie wtórna wiktymizacja
Data publikacji całości:2026
Liczba stron:15 (71-85)
Cited-by (Crossref) ?:
Liczba pobrań ?: 1

Abstrakt

Niepełnosprawność intelektualna jest stanem zahamowania lub niepełnego rozwoju umysłu, który charakteryzuje się zwłaszcza niedoborem umiejętności ujawniających się w okresie rozwoju i składających się na ogólny poziom inteligencji, tj. zdolności poznawczych, mowy, zdolności ruchowych i społecznych. Nie można wykluczyć sytuacji, w której osobą będącą świadkiem lub pokrzywdzonym przestępstwem jest osoba z niepełnosprawnością intelektualną. Czy taka osoba może zostać przesłuchana w procesie karnym? Niepełnosprawność intelektualna nie wyklucza możliwości uzyskania wiarygodnych relacji własnych doświadczeń i opisu zdarzeń, jeśli tylko sposób ich uzyskania będzie uwzględniał wieloaspektową specyfikę funkcjonowania świadka. Niestety takie osoby są szczególnie narażone na doświadczenie wtórnej wiktymizacji. Ustawodawca, mając powyższe na uwadze, na mocy ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw wprowadził do Kodeksu postępowania karnego art. 185e i art. 185f, uzupełniając dotychczasowy zakres przesłuchań w trybach ochronnych o szczególne warunki przesłuchania osób, u których występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłócenia zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń. Przepisy te weszły w życie 15.02.2024 r. Celem artykułu jest przybliżenie ochronnego trybu przesłuchania osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz jego ocena w kontekście rozwoju procesu karnego w kierunku zwiększenia ochrony pokrzywdzonych i świadków przed wtórną wiktymizacją. Do badań na potrzeby artykułu posłużono się metodą dogmatyczno-prawną.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Beail N., Interrogative suggestibility, memory and intellectual disability, „Journal of Applied Research in Intellectual Disability” 2002, vol. 15, no. 2.
2.Błaszczak-Banasiak A., Majdzińska K., Zima-Parjaszewska M., Dostęp osób z niepełnosprawnościami do wymiaru sprawiedliwości – analiza i zalecenia, „Zasada Równego Traktowania. Prawo i Praktyka” 2016, nr 21.
3.Buchholz A., Komunikacja z osobą z niepełnosprawnością. Alternatywne metody komunikacji, w: M. Zima-Parjaszewska (red.), Osoba z niepełnosprawnością intelektualną w postępowaniach sądowych i przed innymi organami. Poradnik praktyczny, Warszawa 2015.
4.Burdzik M., Przesłuchanie świadka w trybie art. 185e k.p.k., „Prokuratura i Prawo” 2025, nr 1.
5.Domagała-Zyśk E., Definicja niepełnosprawności intelektualnej formą społecznego wsparcia, „Nasze Forum – Kwartalnik Pedagogiczno-Terapeutyczny” 2004, nr 3–4.
6.Dziadek B., Przesłuchanie małoletniego z niepełnosprawnością intelektualną – aspekty prawne oraz psychologiczne, „Prokuratura i Prawo” 2021, nr 10.
7.Gruszecka D., w: J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis/el. 2023.
8.Gruza E., Ocena wiarygodności zeznań świadków w procesie karnym. Problematyka kryminalistyczna, Kraków 2003.
9.Jankiewicz A., Skrypnik D., Skrypnik K., Głęboka niepełnosprawność intelektualna a rozwój emocjonalno-społeczny i motoryczny, „Psychiatria” 2014, t. 11, nr 4.
10.Kochel K., Ochrona prawna świadka w polskim procesie karnym, Lex/el. 2024.
11.Kowalczyk A., Wyznaczenie osobie podejrzanej pełnomocnika lub obrońcy do udziału w szczególnym trybie przesłuchania świadka. Uwagi krytyczne na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego, „Palestra” 2025, nr 10.
12.Kulesza C., w: K. Dudka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Lex/el. 2023.
13.Kurowski M., w: D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2026.
14.Osiak-Krynicka K., Dziecko jako uczestnik procesu karnego, Warszawa 2025.
15.Pasterny H. (oprac.), Osoby z niepełnosprawnościami a wymiar sprawiedliwości. Rekomendacje dla policji, straży miejskiej, prokuratury, sądu i organizacji pozarządowych, Katowice 2019.
16.Pieńkowska E., Fornalik I., Przesłuchiwanie świadków z niepełnosprawnością intelektualną, „Dziecko Krzywdzone” 2018, vol. 17, nr 4.
17.Pużyński S., Wciórka J., Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiąta. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne, Kraków 2000.
18.Szmyd R. (oprac.), Przemoc wobec osób upośledzonych umysłowo i chorujących psychicznie – rozpoznanie, metody wsparcia, sposoby przeciwdziałania. Materiały szkoleniowe, Kraków 2018.
19.Szumski F., Krotoszyński M., Świadek niepełnosprawny intelektualnie, w: M. Szpitalak, K. Kasparek (red.), Psychologia sądowa. Wybrane zagadnienia, Kraków 2014.
20.Tomaszewska D., Rola osoby wspierającej, w: M. Zima-Parjaszewska (red.), Osoba z niepełnosprawnością intelektualną w postępowaniach sądowych i przed innymi organami. Poradnik praktyczny, Warszawa 2015.
21.Wach E., Jaśkiewicz-Obydzińska T., Trudny świadek: niepełnosprawny intelektualnie, „Na Wokandzie” 2012, nr 13.