Studia Maritima

Artykuł opisuje na podstawie źródeł przechowywanych w Tajnym Archiwum Pruskim w Berlinie-Dahlem podejmowane od 1720 roku próby mające na celu doprowadzenie do żeglowności Cieśniny Dziwny i zbudowanie u jej ujścia portu morskiego. Analiza hydrologiczna cieśniny przeprowadzona przez urzędników pruskich w latach 1720–1721 doprowadziła jednak do stwierdzenia, że udrożnienie Dziwny jest niezwykle kosztowne, a poniesione wydatki nie gwarantują sukcesu. W tej sytuacji ostatecznie uznano, że to Świna jest bardziej predysponowana do stania się główną drogą prowadzącą ze Szczecina na morze. Pierwsze prace pogłębiarskie u ujścia Świny podjęto już w 1730 roku, chociaż dopiero od 1739 roku państwo pruskie zaczęło łożyć duże kwoty pozwalające na pogłębienie cieśniny i budowę u jej ujścia portu morskiego. Około 1750 roku większość towarów idących do lub ze Szczecina przechodziło już Świną. Tymczasem na Dziwnie ruch niewielkich statków i łodzi miał wyłącznie charakter lokalny. Dopiero w 1772 roku Fryderyk II podjął inicjatywę pogłębienia Dziwny i zbudowania u jej ujścia portu morskiego. Jednak król dał się przekonać swoim urzędnikom, którzy uważali, że inwestycja na Dziwnie będzie wyjątkowo kosztowna i dodatkowo ekonomicznie nieopłacalna wobec dobrze funkcjonującej drogi wodnej na Świnie. Ostatecznie żadnych prac na cieśninie nie podjęto. Trzecia faza starań o udrożnienie Dziwny przypadająca na lata 1786 i 1801 wiązała się z inicjatywami magistratu Kamienia Pomorskiego, który zwracał się w tej sprawie z odpowiednimi memoriałami do władz w Berlinie. Te ostatnie po zapoznaniu się z argumentacją władz miejskich odrzucały postulaty dużych prac pogłębiarskich na Dziwnie i wybudowania portu na Zatoce Wrzosowskiej. Jednocześnie nie zabraniano miejscowym środowiskom kupieckim podjęcia planowanej inwestycji. Okazało się jednak, że słabe środowisko kupieckie Kamienia Pomorskiego nie było w stanie sfinansować planowanych prac. Zatem do końca epoki staropruskiej doprowadzenie do pełnej żeglowności Dziwny pozostało wyłącznie w sferze planów.